Heim Blogg Side 27

Sigmund Løvåsen er årets festspeldiktar

Svein Olav B. Langåker
-
0
Sigmund Løvåsen er årets festspeldiktar

Festspela blir gjennomført 10.–13. juni 2021 med festspeldiktar Sigmund Løvåsen.

Nynorsk kultursentrum og Aasentunet legg planar innanfor gjeldande rammer og omsyn til smittevern,og lovar ei trygg oppleving.

I 2020 blei Festspela i hovudsak gjennomført digitalt, med nokre fysiske arrangement på hausten med mellom andre festspeldiktarane Odd Nordstoga og Stein Versto.

– Det er ikkje enkelt å planleggje festival i 2021 heller, men vi tek utgangspunkt i dei gjeldande rammene for arrangement og smittevernreglar og går for ein nedskalert festival i juni, fortel arenaleiar Olav Øyehaug Opsvik, og lovar fleire programdryss i vekene som kjem.

Festspeldiktar i 2021 er Sigmund Løvåsenfrå Trysil. Sidan debutromanen Nyryddinga i 2003 har han gitt ut ei rekkje romanar, skodespel og diktbøker. Løvåsen var også leiar i Den norske Forfatterforening frå 2012 til 2017. Løvåsen gler seg til å kome til Ørsta og Volda, og han skal mellom anna presentere eit heilt nytt tingingsverk saman med komponistane og musikarane Erlend Apneseth og Frode Haltli.

– Det er ei stor ære å bli valt som festspeldiktar. Eg ser fram til å møte publikum i juni for å presentere nye tekstar og sjå tilbake på det eg har skapt i snart tjue år som forfattar, seier festspeldiktaren.

Aasentunet lanserer meir program i vekene framover. Festspelpass og billettar til tingingsverket er tilgjengelege på nynorsk.no.

Mållagsleiaren vil ha ekstrapoeng til nynorskbrukarar

Svein Olav B. Langåker
-
0
Mållagsleiaren vil ha ekstrapoeng til nynorskbrukarar

Leiaren i Noregs Mållag vil at elevar i vidaregåande skole med nynorsk som hovudmål skal få ekstrapoeng ved opptak til høgare utdanning.

– Det bør løne seg å velje nynorsk. Difor bør forskings- og høgare utdanningsminister Henrik Asheim (H) gje vidaregåande skuleelevar med nynorsk som hovudmål ekstrapoeng ved opptak til høgare utdanning, skriv Leiar i Noregs Mållag Peder Lofnes Hauge, i ei ytring i Bergens Tidende.

I vår skal utdanningsministeren sende framlegg om ny lov om universitet og høgskular på høyring. Mållagsleiaren peikar på at Asheim har ansvar for å følgje opp føremålet frå språklova som vart send til Stortinget i fjor. Der heiter det at norsk skal sikrast som samfunnsberande språk, og at det offentlege har eit særleg ansvar for å fremje nynorsk som det minst brukte språket.

<p>(©NPK)</p>

Målrørsla er ikkje imponert over språklova: – Frykteleg skuffande

Redaksjonen
-
0
Målrørsla er ikkje imponert over språklova: – Frykteleg skuffande

Norsk Målungdom, Noregs Mållag og Nynorsk kultursentrum er skuffa over at språklova fjernar kravet om å kunne begge målformer for offentleg tilsette.

– Vi har sett år etter år at mållova ikkje blir følgd. Vi er redde for at det same blir tilfellet med den nye språklova. Det er eit plaster på såret at at fleirtalet i komiteen ønsker å evaluere lova og at ein då må vurdere sanksjonar.

Det seier leiar i Norsk Målungdom, Gunnhild Skjold, i ei pressemelding.

Mistar klageretten

I fjor la regjeringa fram sitt forslag til ny språklov, noko målrørsla meinte det ikkje var grunn til å feire.

I dag la familie- og kulturkomiteen på Stortinget fram si innstilling til språklova. Og heller ikkje denne gongen er målrørsla nøgd.

Skjold er spesielt skuffa over at fleirtalet i komiteen vil fjerne klageretten til språkorganisasjonar, og byte denne ut med ein rett til å påpeike feil.

– Dei siste åra har vi hjelpt meir enn 200 studentar å klage på manglande nynorskoppgåver. Å klage på lovbrot kan vere byråkratisk og vanskeleg, spesielt for eksamensstressa ungdom. No håpar vi at det blir tatt like alvorleg når vi berre kan påpeike feil, seier Skjold.

Skuffa mållagsleiar

Leiar i Noregs Mållag, Peder Lofnes Hauge, meiner regjeringspartia Venstre og KrF har gjort knefall for regjeringspartnar Høgre.

– Det er frykteleg skuffande. Vi hadde forventa ei språklov som verkeleg var offensiv på vegner av nynorsken, seier han i ei pressemelding.

Mållagsleiaren meiner føremålsparagrafen er historisk bra og peikar på at den lovfestar det offentlege sitt særlege ansvar for å fremje og sikre nynorsk som det minst brukte språket.

– Diverre står ikkje resten av paragrafane i stil med lova sitt eige føremål, meiner Lofnes Hauge.

Fjernar absolutt språkkrav

I forslaget sitt til ny språklov føreslo regjeringa å redusere kravet til statstilsette om å kunne bokmål og nynorsk frå ei tenesteplikt til eit mogleg krav. I den nye innstillinga kan staten krevja at tilsette med opplæring i sidemål skal meistra begge målformer, men det er ikkje eit absolutt krav.

Mållagsleiaren reagerer på at regjeringspartia har svekt kravet om nynorskkompetanse for tilsette i staten.

– Det er alvorleg og vil svekkje nynorsken i offentleg forvalting. Dessutan er det eit brot på regjeringa si eiga politiske plattform.

Mållagsleiaren er også skuffa over at språknøytrale fylkeskommunar ikkje får ei klar talfesting av korleis dei skal veksle mellom bokmål og nynorsk og at klageretten blir innsnevra.

Treng offensive leiarar

Mållaget og Målungdommen får støtte av direktør for Nynorsk kultursentrum, Per Magnus Finnanger Sandsmark.

Direktør i Nynrosk kultursentrum Per Magnus Finnanger Sandsmark.

– Prinsippa i lova er gode, men dei blir ikkje følgde opp i dei paragrafane som regulerer den daglege bruken av nynorsk i staten og fylkeskommunane, seier Sandsmark i ei pressemelding.

– Utan svært offensive leiarar og tilsette i offentleg sektor kan lova føre til mindre nynorskbruk i offentleg sektor. Det er urovekkjande.

Han meiner likevel språklova inneber ein solid siger for språkmangfaldet i Noreg, både nynorsk og bokmål, men òg dei samiske språka, kvensk, romani, romanes og teiknspråk.

Vil ha sanksjonar

Både Målungdommen, Mållaget og Nynorsk kultursentrum er einige i at det er positivt at fleirtalet vil evaluere lova og er opne for å vurdere sanksjonar seinare.

– Vi meiner at lova må ha sanksjonar. Det er ikkje urimeleg å vente at staten følgjer sitt eige lovverk, avsluttar mållagsleiar Peder Lofnes Hauge.

Snart får Idunn (25) Ivar Aasen på bankkortet

Redaksjonen
-
0
Snart får Idunn (25) Ivar Aasen på bankkortet

Voss Sparebank har lansert nettsida nynorskbanken.no og vekkjer åtgaum med spesialdesigna Ivar Aasen-bankkort.

– Eg gler meg veldig til å få kortet mitt og gå rundt med Ivar Aasen i lommeboka. Det var nok ikkje tvil om kva målform eg brukte før, men no vert det i alle fall ingen tvil.

Det seier Idunn Lavik (25) på telefon til Framtida.no.

Ho er journalist, utdanna via NRK sitt nynorsktiltak Nynorsk Mediesenter, og jobbar no som programleiar i NRK Dagsnytt.

Rask bestilling

Det var via Twitter at den utflytta vossingen først vart gjort merksam på at Voss Sparebank, der ho har vore kunde sidan ho fekk seg bank, hadde eit bankkort med Ivar Aasen-motiv.

– Eg trur aldri eg har trykt bestill på noko så fort i heile mitt liv, seier Lavik, som synest det er ekstra stas at det er naboen hennar heimanfrå som står for designet.

Per Finne har brukt eit bilete av Ivar Aasen, som han har fått frå Nynorsk Kultursentrum.

Dette er ikkje første gong nynorsk som bankspråk har vekt engasjement. Etter initiativ frå Øystein Hauge kasta Vipps seg rundt og lanserte nynorske kodeord i 2019.

«Smakleg fridom» er blant dei nye orda du kan få ved innlogging med bank-id på mobil. Foto: Eirik Tangeraas Lygre

Stolt banksjef

Banksjef i Voss Sparebank, Jørund Rong, forklarar at han sjølv har hatt eit pilotkort med Ivar Aasen i nokre månader, men at dei lanserte nettsida www.nynorskbanken.no i helga.

Banksjef i Voss Sparebank, Jørund Rong, er stolt over det nye bankkortet sitt. Foto: Voss Sparebank

– Det er ikkje ein eigen bank, men ei grein av Voss sparebank. Me er opptekne av å tilby banktenester på eiga målform og brukar mykje tid på det i kvardagen, at kundane skal få fullverdige banktenester på nynorsk, seier Rong på telefon til Framtida.no.

Han har ikkje tal på kor mange som har bestilt kortet endå, men fortel om positiv respons.

– Ser på nynorsk som fordyrande

Banksjefen meiner det ikkje alltid er like enkelt å sikra nynorsken i banknæringa. Mykje av informasjonen er skriven på engelsk. Dersom det finst på norsk, er det på bokmål.

– Når me etterspør ting på nynorsk vert me møtt med argumentet om at det er fordyrande. Næringslivet ser på nynorsk som fordyrande, men me ser på det som verdiskaping og ein positiv ressurs, understrekar Rong.

Han er ikkje i tvil om at det er ein marknad for nynorske banktenester.

– Det er heilt naturleg for oss, og me kjem til å halde fram med det. I tillegg vurderer me noko me kallar nynorskprisen og har allereie sikra oss nettadressa nynorskprisen.no, avslørar banksjefen.

Leiar i Noregs mållag, Peder Lofnes Hauge. Foto: Privat

Mållagsleiar i fyr og flamme

Twitter-meldinga der leiar i Noregs Mållag, Peder Lofnes Hauge, har delt nyheita om Ivar Aasen-kortet har vekt mykje engasjement.

På telefon til Framtida.no fortel mållagsleiaren at han synest nynorskbanken og det nye Ivar Aasen kortet er stileg.

– Det er veldig kjekt å sjå bedrifter som har eit så bevisst forhold til språk og identitet og vågar å bruke nynorsk i marknadsføringa av produkt og tenester som dei tener pengar på, seier han, og legg til:

– Så er det ekstra kult at dei gjer det innanfor ein sektor som kanskje ikkje er så prega av nynorskdominans.

Lofnes Hauge er overtydd om at nynorsk er eit like bra språk i banken, som for bedrifter som sel ost og lokalprodusert mat.

– Eg trur mange vil setja stor pris på at dei vågar å ha ei så bevisst marknadsføring, så får me håpa andre bankar heng seg på og viser at nynorsk er eit like bra bankspråk som bokmål, avsluttar han.

Ja til Nynorskhuset i Førde

Svein Olav B. Langåker
-
0
Ja til Nynorskhuset i Førde

Styret i avisa Firda har no vedteke å signere husleigeavtale i det nye Nynorskhuset i Førde i Sunnfjord. Avisa skal vere under same tak som fleire andre medie- og kulturbedrifter som brukar nynorsk skriftspråk.

Veka før vart styret i Teater Vestland samde om å godkjenne tilbodet frå Handelshuset AS om å bygge det kombinerte medie- og kulturhuset Nynorskhuset i Førde.

– Styret meiner at ein har funne ei god arealløysing for bygget. Plasseringa sentralt i Førde og ønsket om betre publikumstilgjenge og -kontakt vert støtta, seier styreleiar i Teater Vestland, Rasmus Mo, i ei pressemelding frå teateret.

Ideen bak Nynorskhuset er å samle kultur og media på nynorsk under eitt tak.

– Teater Vestland, NRK og Firda meiner at bygget vil opne for eit tett samarbeid som vil tene utviklinga av nynorsk språk og kultur. Det har verdi lokalt, regionalt og nasjonalt, seier teatersjef Cecilie Grydeland Lundsholt.

Det planlagde Nynorskhuset er meint å romme eit mangfald av mediebedrifter og kulturinstitusjonar som nyttar nynorsk som skriftspråk. NRK Sogn og Fjordane, avisa Firda, Sogn og Fjordane Teater, NRK Nynorsk mediesenter, Nynorsk avissenter, Selja Forlag, litteraturforumet Rom for ord, kommunikasjonsselskapa Rein Design, Findriv, og filmselskapet Rakkar er med på planen. Dei aktuelle bedriftene representerer i dag vel 100 arbeidsplassar i Førde.

Det skal òg vere rom for teknologibedrifter og kompetansemiljø som driv opplæring, formidling og underhaldning, skriv Nynorskhuset på nettsida si. (©NPK)

Ap meiner ny språklov vil svekkje nynorsken

NPK
-
0
Ap meiner ny språklov vil svekkje nynorsken

Familie- og kulturkomiteen på Stortinget behandlar i desse dagar framlegget til ny språklov. Arbeidarpartiet meiner forslaget frå regjeringa er dårleg nytt for nynorsken.

– Nynorsken er i ein trua posisjon av mange grunnar. Forslaget frå regjeringa til ny språklov svekkjer moglegheita til å halde posisjonen til nynorsken i hevd framover. Vi ville helst sett at vilkåra for nynorsken blei styrkte gjennom språklova, men regjeringa gjer det motsette. Det vil ikkje vi gå med på, seier kulturpolitisk talsperson Anette Trettebergstuen i Arbeidarpartiet til Nynorsk pressekontor. Staten må stille krav

Trettebergstuen peikar på at staten også i framtida må kunne stille krav til bruk av nynorsk i offentleg forvalting.

– Eit viktig verktøy har vore at ein skal kunne skrive på både bokmål og nynorsk som statleg tilsett, med mindre det er ein spesiell grunn til å sleppe. Den ordninga foreslår regjeringa å svekkje. Det vil på sikt bidra til at nynorsken forvitrar, seier ho.

Ho er klar på at dette er noko Ap vil kjempe for å halde.

– I tillegg vil vi òg at fylkeskommunane og dei nye regionane skal settast under same krav, seier ho. Ønskjer sanksjonar

Eit anna punkt Trettebergstuen og Ap etterlyser i forslaget til språklov, er moglegheita til å sanksjonere dersom lova ikkje blir følgd.

– Det ligg ikkje føre noko forslag om at den nye lova vil bli følgd opp med sanksjonar om den blir broten. Det ber vi regjeringa komme tilbake med eit forslag på, seier Ap-politikaren.

Ap ønskjer òg å styrke klageretten til elevar som ikkje får eksamen på nynorsk.

– Folk skal ha klagerett om dei ikkje får nynorskrettane sine og det skal òg gjelde for organisasjonar. Til dømes skal Elevorganisasjonen kunne klage på vegner av elevar dersom dei ikkje får halde rettane sine til nynorsk eksamen, avsluttar Trettebergstuen. (©NPK)

Det Norske Teatret og Samlaget inviterer til skrivekonkurranse som speglar samtida

Svein Olav B. Langåker
-
0
Det Norske Teatret og Samlaget inviterer til skrivekonkurranse som speglar samtida

Det Norske Teatret og Samlaget inviterer til skrivekonkurranse i samband med Fossefestivalen 2021 i september. Juryen er på jakt etter historier, erfaringar og forteljingar som kan bli til bok eller framsyning på scenen.

Utgangspunktet for konkurransen er at norsk litteratur og scenekunst må spegle samtida vår.

– Kunsten skal vere relevant for alle, uavhengig av kulturell bakgrunn. No ønskjer vi å ta nok eit skritt på vegen mot eit meir representativt teater- og litteratur-Noreg. Vi inviterer skrivande med minoritetsbakgrunn og/eller fleirkulturell bakgrunn til å delta med tekstar. Vi er på jakt etter historier, erfaringar og forteljingar som kan bli til bok eller framsyning på scenen, seier forlagssjef i Samlaget, Håkon Kolmannskog i ei pressemelding.

Tekstane kan ha barn, ungdom eller vaksne som målgruppe.

Ein jury frå Samlaget og Det Norske Teatret vil lese og vurdere alle bidraga. Vinnaren blir honorert med 30 000,–. Forfattaren får sjansen til å vidareutvikle teksten mot bokutgiving eller teateroppsetjing i samarbeid med forlaget og/eller teateret.

Utlysningteksten kan du lese HER

Nynorsk skal ha jamstelling i den digitale epoken òg

Redaksjonen
-
0
Nynorsk skal ha jamstelling i den digitale epoken òg

Utdanningsforbundet Vestland meiner det er viktig å kjempe for gode og likestilte rettar i det som gjeld bruken av eins eige skriftspråk.

Vestland fylke har ansvaret for den overveldande majoriteten av elevar som har nynorsk som hovudmål. Det er difor naturleg at vi som Utdanningsforbundet Vestland tar ei aktiv rolle i å kjempe for gode og likestilte rettar i det som gjeld bruken av eins eige skriftspråk.

Utdanningsforbundet Vestland meiner det er viktig å kjempe for gode og likestilte rettar i det som gjeld bruken av eins eige skriftspråk. Dette bør vi gjere på dei naturlege arenaane vi har som tillitsvalde, frå plasstillitsvald sitt nivå og heilt til topps i organisasjonen. I eit samfunn der den språklege majoriteten nyttar bokmål, vil vi stadig ha utfordringar for å gje skriftspråket vårt den plassen den skal ha, og fortener.

Nynorskfylket

Vi i Utdanningsforbundet Vestland er i den samanheng glade for at vi har med ein representant i «Nynorskfylket Vestland», eit nettverk med aktørar både frå det offentlege, næringslivet, sivilsamfunnet og kulturlivet. Vi har med Turid Strømmen, som har lang erfaring både som nynorskbrukar, lærar og tillitsvald, og er veldig glade for at vi har ho med i dette viktige nettverket. Dette er eit engasjert nettverk som tek tak i både kortsiktige og langsiktige perspektiv for å trygge og styrke bruken av nynorsk.

I tillegg har vi sjølvsagt ein god pådrivar i Noregs Mållag, som alltid gjer nynorskstemma gjeldande i små og store spørsmål som gjeld språket vårt.

Utestemme frå vest

Ei av dei store utfordringane i dag er at dei brukargrensesnitta som vi bruker i programvare og nettlesarar i liten til ingen grad tek omsyn til nynorskbrukarar. Ikt-bransjen nyttar bokmål og engelsk, og brukar ikkje ressursar på breidda i norsk språk. Dette har vi høve til å gjere noko med. Vi har mellom anna på trappene ei ny opplæringslov, der det er fullt høve til å lovfeste eit krav om at datamaskiner og programvare må reknast som læremiddel, og difor falle inn under kravet om å tilby like god kvalitet på nynorsk som på bokmål.

Vi håper at dette kjem med i reelt framlegg til ny opplæringslov som kjem no i vår, men vi veit det ikkje. Utdanningsforbundet sentralt har ikkje prioritert dette i sine tilbakemeldingar til det arbeidet som vart gjort i fjor med Opplæringslova, og om vi skal få det med i endeleg lov, avheng det av tilrådingar med utestemme frå vest. Denne dynamikken er òg skildra i dette innlegget frå i fjor.

Ordføraropprør

I påvente av at det skjer noko med ny opplæringslov har det heldigvis blitt teke andre og prisverdige initiativ. Det har no gått ut eit brev, underskrive av 108 ordførarar, som vil stille språklege krav til tilbydarar av digitale varer til bruk i skulen. Initiativet til brevet er teke av mållaga i Ørsta, Volda, Stranda og Ulstein. Oppropet er organisert av Nynorsk kultursentrum, Noregs Mållag, Landssamanslutninga av nynorskkommunar og Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa. Til vår glede ser vi at språkpolitikk fenger på tvers av andre politiske skiljeliner, noko som viser kor viktig det er.

Brevet går til Google, som er den desidert største aktøren innanfor pedagogisk programvare, og som og sel Chromebook, som er den mest populære datamaskinen for elevar. Ordførarane krev at Google har eigne språkversjonar for nynorsk av programvare og appar på G Suite for utdanning, inkludert program for tekstbehandling, rekneark, presentasjonar, kalender, videomøte og e-post, Google Chromebook og Google Classroom, og at det vert utvikla nynorske retteprogram som har same kvalitet som på bokmål.

Utdanningsforbundet Vestland roser og støtter dette initiativet, og står samla om standpunktet at ei utvikling der nynorsk språk ikkje er med på ferda, er ei diskriminerande og fattig utvikling som vi ikkje vil ha. Her kan du lese meir om oppropet som går til Google, og vi oppmodar alle til både å følgje med i utviklinga, og ta del i debatten, når den kviknar til med ujamne mellomrom. På tide med fyr i bålet.

Innlegget blei først publisert på Utdanningsforbundet sine heimesider.

Vestland overtek Fylkesleksikonet for Sogn og Fjordane

Svein Olav B. Langåker
-
0
Vestland overtek Fylkesleksikonet for Sogn og Fjordane

Vestland fylkeskommune tek over ansvaret for Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane, som inneheld rundt 7.000 lokalhistoriske artiklar.

Fylkesleksikonet har vore ei digital formidlingsteneste sidan 2001, med NRK Sogn og Fjordane som initiativtakar. NRK drifta tenesta fram til 2015, då Allkunne tok over.

Allkunne er ei avdeling i stiftinga Nynorsk kultursentrum.

Frå i år skal Nynorsk kultursentrum samarbeide med Store norske leksikon om meir nynorsk leksikoninnhald på snl.no, og Allkunne blir avvikla. Det gjer at Vestland fylkeskommune tek over ansvaret for fylkesleksikonet.

Det lokalhistoriske arkivet er no ein del av verksemda til arkivseksjonen i avdelinga for kultur, idrett og inkludering i Vestland.

– Vi er svært glade for at Fylkesarkivet tek over Fylkesleksikonet, slik at folk framleis får tilgang til dette innhaldet, seier tidlegare Allkunne-redaktør Stina Aasen Lødemel i ei pressemelding frå Nynorsk kultursentrum.

Fylkesleksikonet inneheld artiklar om kommunar, bedrifter, stader, personar, historie, næringsliv og kulturliv, organisasjonar og mykje meir. (©NPK)

Google har ingen planar om meir nynorsk

Svein Olav B. Langåker
-
0
Google har ingen planar om meir nynorsk

108 ordførarar i Noreg har skrive brev til Google Norge og krev nynorskversjonar av program som er mykje i bruk i skulen. No svarar Google på oppropet.

I eit opprop frå nær ein tredjedel av alle ordførarane i Noreg, blir gigantselskapet utfordra til å sikra at dei over 90 000 nynorskelevane får møta språket sitt i alle skuleverktøya til Google.

Ikkje meir nynorsk i G Suite

Framtida.no har spurt Google Norge-sjef Tine Austvoll Jensen om kommentar på oppropet og om Google vil gjera noko for å få fleire verktøy på nynorsk, og kva tid det vil skje.

Andrea Lewis Åkerman, fungerande kommunikasjonssjef i Google Norge, skriv dette i ein epost til Framtida.no:

– Målet vårt med G Suite for utdanning er å tilby ein gratis pakke med verktøy som gjer undervisninga meir produktiv og som hjelper lærarar med å engasjera og inspirera studentar til å læra. Meir enn 140 millionar studentar og lærarar over heile verda bruker for tida desse verktøya til undervisning, læring, samhandling og deling – alt på éin stad.

– Mange lærarar over heile Noreg kan bruka og bruker dagleg plattforma vår til å undervisa på ulike tale- og skriftspråk, inkludert nynorsk. Me jobbar alltid med å forbetra og legga til fleire språk i tilbodet vårt, men når det gjeld verktøya me tilbyr som ein del av G Suite for utdanning, kan me for augneblinken ikkje auka støtta for nynorsk.

I ei undersøking Framtida.no gjennomførte i fjor, svara fire av fem lærarar ved nynorske grunnskular at klassen deira må bruka digitale ressursar på bokmål minst éin gong i veka – sjølv om dei kunne ønskt dei var på nynorsk.

Les også: Mållaget krev at nynorsken blir sikra i digitale læremiddel

Å vera eller ikkje vera for a-infinitiv – blir du med på A-laget?

Svein Olav B. Langåker
-
0
Å vera eller ikkje vera for a-infinitiv – blir du med på A-laget?

SKRÅBLIKK: Samfunnet er snik-infisert av e-infinitiv. Slik vernar du deg sjølv mot å verta utsett for e-infinitiv-sjuka.

Det skjer oftare og oftare. E-infinitiv snik seg inn i tekstar, stilar, lekseplanar, avisartiklar, sakspapir, Facebook-oppdateringar og lesarbrev. Til og med i stortingsreferat blir hardingar, sunnhordlendingar, strilar og sogningar sitert med e-infinitiv. Det er nesten som eg høyrer Liv Signe Navarsete ropa ut: «Du veit ikkje kva du snakkar om!»

Bommar og feilar

Men langt verre enn at reint e-infinitiv vinn fram: I same tekst møter ein oftare og oftare både «vere» og «vera», «gjere» og «gjera» og «feile» og «bomma». I stadig fleire andre artiklar eg les, anten dei kjem inn til oss i Framtida.no eller eg les dei andre stader, så møter eg både a-infinitiv og e-infinitiv i same tekst.

Elevar, lærarar, rektorar, journalistar og tilsette i stat og kommune – mange gjer ofte denne feilen. Også her i Framtida.no hender det at me blandar e- og a-infinitiv. Men e- eller a-infinitiv er ikkje ei smakssak. Skriv du ein tekst, så skal du halda deg til éin av dei, ifølgje offisiell nynorsk rettskriving.

«Lat alle voner fara!»

Viss du har følgd godt med i norsktimane på skulen, så vil du kanskje ila til med at det er lov med kløyvd infinitiv. Det er sant. Men det er ein smal og risikofull sti å legga utpå.

Språkrådet skriv at det er tre vegar til å læra kløyvd infinitiv skikkeleg:

1) kjennskap til eit austlandsmålføre (med visse justeringar)

2) kunnskap om skrivemåten i gamalnorsk

3) ei liste med 304 verb som skal ha a-infinitiv

Skal du bruka kløyvd infinitiv og få A på eksamen, så er det berre til å setja i gang med éin gong. Då må du pugga dei 304 verba, skaffa deg inngåande kunnskap i verbbøying i gamalnorsk og/eller bli god på kjennskap til austlandsmålføre. Men pass deg for dei visse justeringane!

Som det står over porten for kløyvd infinitiv: «Lat alle voner fara de som går inn!»

Kven kjempar for a-infinitiven?

Av alle små eller store problem i verda, så er det dei færraste som kjempar den rake og reine a-infinitiven si sak. Det er så vidt eg veit ingen nasjonale institusjonar som arbeider for a-infinitiv. Nynorsk pressekontor brukte e-infinitiv om lag 12 gonger så mykje som a-infinitiv i 2020. På nettsidene til NRK brukte dei e-infinitiv på nynorsk cirka 6 gonger så mange gonger som a-infinitiv.

Ivar Aasen-tunet har innført e-infinitiv i språknorma si, sjølv om Aasen sjølv brukte a-infinitiv. I Det Norske Samlaget bruker dei e-infinitiv i nesten all omtale av bøkene dei gjev ut. Eitt av dei heiderlege unntaka frå vårkatalogen er boka med den slåande tittelen «Kunsten å irritera seg over skrivefeil» av Kristin Fridtun.

På Det Norske Teatret har dei utrydda a-infinitiven frå eigenomtalen av teaterstykke. Nokon vil kanskje seia at det er provinsielt av hovudstadsteateret – all den tid nynorskens mest verdskjende dramatikar Jon Fosse går andre vegen og no berre nyttar a-infinitiv i verka sine.

Bli med på A-laget!

I tillegg til Jon Fosse er lokalaviser som Sogn Avis, Hordaland og Sunnhordland og enkeltkommunar viktige. Mange kommunar har fastsett språkbruksplanar med a-infinitiv. Men planane må bli følgde opp. Skulane og barnehagane må gjera innbyggjarane sine trygge på eit talemålsnært skriftspråk og stoppa snik-e-infinitiviseringa i samfunnet!

For viktigast er alle dei som bruker a-infinitiv i dialekten sin. Fleirtalet av nynorskbrukarane gjer det, anten dei bur i indre Sogn, Hordaland eller Rogaland. Og heile poenget med nynorsken er jo at han er bygd på talemålet vårt. Så sogningar, hardingar, strilar, sunnhordlendingar, rogalendingar og alle andre som vil: Det er trygt og godt å vera heime i a-infinitiven!

Bli med på A-laget du òg!

Biskop Kari Veiteberg heidra med nynorskpris på 60-årsdagen

NPK
-
0
Biskop Kari Veiteberg heidra med nynorskpris på 60-årsdagen

Biskop Kari Veiteberg har vist korleis nynorsk kan brukast til å skapa nærleik og setja ord på det viktigaste i livet, meiner Noregs Mållag som torsdag heidra Veiteberg med Målprisen. Same dagen fylte ho 60 år.

Eigentleg skulle Veiteberg fått prisen på landsmøtet til Noregs Mållag i fjor, men på grunn av koronapandemien, har prisutdelinga blitt utsett gong på gong. Med 60-årsdagen til biskopen, baud det seg endeleg eit passande høve.

I grunngjevinga blir det peikt på at Kari Veiteberg som biskop i Oslo bispedøme er godt synleg i Kyrkja – ikkje berre i Oslo, men over heile landet. Gjennom radio og TV er det mange som har lytta til bodskapen hennar og gledd seg over sunnhordlandsdialekten hennar, meiner Mållaget.

– Med den som klangbotn brukar ho røysta og språket godt, heiter det.

Set ord på livet

Mållaget trekkjer særleg fram evna Veiteberg har til å finna ord og språk som når inn til menneske i mange ulike livssituasjonar.

– Som prest og seinare biskop har Kari Veiteberg sett ord på dei viktigaste kjenslene og hendingane i livet. Om fødsel og død, om kjærleik og sorg, og om tru og håp. Ja, om livet sjølv, heiter det i grunngjevinga.

Noregs Mållag meiner at ho i dette arbeidet har vist kor mykje språket og nynorsken rommar og ber med seg.

– Ho syner oss kor nært det blir, desse møta mellom menneska og trua. At ein kan finna trøyst og få kvile i orda, og til andre tider bli løfta av bodskapen og orda, utdjupar Mållaget i grunngjevinga.

Gjennom måten Veiteberg brukar språket på, meiner juryen at ho gjer trua nærmare for dei som trur og meir levande for dei som ikkje trur.

Glad og audmjuk

Sjølv er Kari Veiteberg glad og takksam for prisen.

– Det er ei ære. Eg er svært glad for at det blir verdsett at ein leiar brukar nynorsk i det offentlege rommet. Det er viktig for meg. Eg er ei målkvinne, og som kyrkjeleiar er eg oppteken av å bruka hjartespråket.

At ho som biskop i Oslo brukar dialekt og skriv nynorsk, tek ho likevel ikkje som ei sjølvfølgje. Då ho på 1990-talet skreiv andaktar i Aftenposten, blei ho rådd til å skriva på bokmål for å få fleire lesarar. Etter å ha rådført seg med Berge Furre, valde ho å halda på nynorsken. Det har ho halde fram med også at ho blei biskop.

Positive tilbakemeldingar

– Men eg følgjer sjølvsagt reglane for det som er vedteke om at liturgiane i bispedømet skal vera på bokmål, legg ho til.

Når ho går på preikestolen og held preike, brukar ho konsekvent nynorsk og dialekt. Det same gjeld om ho skal halda talar, andaktar og appellar.

– Reaksjonane som kjem til meg har berre vore positive. Folk synest eg har så fin dialekt. Mange spør om eg er i slekt med Herborg Kråkevik. Då kan eg fortelja at det er stor forskjell på Jondal og Stord, og så blir det ofte ein god samtale.

Om ein hadde skrudd klokka tilbake ein del år, trur Veiteberg folk ville vore meir avmålte.

– Generasjonane før meg har hatt det verre. Eg står på skuldrene til folk som Berge Furre, Jon Fosse og ein stor flokk andre kjende og ukjende som har tenkt at folk har godt av å høyra at det finst ulike dialektar i landet vårt.

Flink til å knota

Språk har alltid vore viktig for Kari Veiteberg. Det same har den nynorske identiteten. Då ho skreiv doktoravhandlinga si i teologi, valde ho også å skriva på nynorsk.

– Det handlar om å utvida eit fagområde på hjartespråket. Eg mista sjølvsagt ein del lesarar som berre kan engelsk, men ved å skriva ein doktorgrad på hjartespråket mitt, synest eg at eg har gjort ei teneste for faget mitt.

I arbeidet som prest og biskop er det aller viktigaste for henne å bruka språket på ein måte som andre forstår. Det betyr at ho ikkje alltid kan tvihalda på eigne ord og uttrykk.

– Eg har jobba ein del med folk som nyleg har kome til Noreg. Då knotar eg som berre det. Men eg tek det ikkje for gitt at folk ikkje forstår nynorsk. Det er det mange som kan forstå.

Hyllar kvinneprest-pioner

På same måten som Kari Veiteberg er takksam for at andre har gjort det lettare å vera nynorskbrukar, er ho glad for at andre kvinner har bana veg for kvinnelege prestar.

– Eg tek det ikkje for gitt at det går an å vera kvinne og prest, seier ho.

Ho meiner det er all grunn til å feira at det i år er 60 år sidan Ingrid Bjerkås blei tilsett som den første kvinnelege presten i Noreg. Sjølv hugsar Veiteberg godt då ho møtte ein kvinneleg prest på ein speidarleir.

– Eg hadde ikkje sett noko slikt som var prest før. Hadde eg ikkje møtt denne kvinna, trur eg ikkje eg kunne sett det for meg. Eg tek difor aldri dette som sjølvsagt. Det at eg får lov til å vera nynorsktalande og kvinne, er noko eg takkar Gud for.

Ord til trøyst og håp

Det siste året har vore eit annleisår for kyrkja som for alle andre. Kyrkjene har blitt mindre tilgjengelege. Dei menneskelege møta færre. Kyrkja har likevel spelt ei viktig rolle, meiner Veiteberg.

På Facebook, YouTube og andre digitale flater har kyrkjer over heile landet sendt gudstenester, bedt bøner, sunge salmar, lyst velsigning og formidla ord om trøyst og håp.

– Som kyrkje veit vi at vi er nødvendige – både i samfunnet og for folk. Vi kan vera eit øyra som høyrer og eit ansikt som spør korleis det går. Vi treng kyrkja som eit fyrlys som kan vera der og ta vare på, fortelja folk at vi ber for dei eller tenner lys for dei når dei kjenner at livet er mørkt og tungt, slår biskopen fast.

Åndelege bensinstasjonar

Sjølv om Kyrkja har blitt flinke til å finna gode digitale løysingar, strekar Veiteberg under at saknet etter å møtast er stort. Mange saknar også opne kyrkjer der dei kan koma inn og vera stille, sjå, høyra og tenna lys. Åleine eller saman med nokre få andre.

Veiteberg reagerer difor sterkt på at kyrkjene i Oslo må halda stengt, medan bibliotek, vinmonopol og enkelte butikkar har fått opna igjen.

– Eg synest det umusikalsk. Vi veit at kyrkjeromma og det å få sjå nokon er heilt livsnødvendig i livet til mange, seier ho.

Biskopen meiner politikarane i hovudstaden bør læra av ordføraren i Berlin.

– Då det var snakk om kva livsnødvendige tilbod som ikkje kunne stengja, tok han med bokhandlarane. Han kalla bokhandlarar for åndelege bensinstasjonar. Det same vil eg seia om kyrkjeromma, seier Kari Veiteberg. (©NPK)

1...262728...376Side 27 av 376

LNK.NO

KONTAKT LNK:

Dagleg leiar Svein Olav B. Langåker, 948 75 365

post@lnk.no

 

Ved å bruka LNK.no aksepterer du bruk av informasjonskapslar.

Les meir om personvernpolitikken vår!

TAKK FOR STØTTA