Heim Blogg

Språksjov-Linda vedgår: – Mange vil gjerne inn i skåpet mitt

0

Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære TV-serien Språksjov, Linda Eide.

Ho er ikkje ein kjendis som plaprar lett i veg om korleis det var å koma ut av eit visst skåp, men for første gong slepp Linda Eide ein annan journalist inn.

Inn i klesskåpet sitt, altså. For å snakka om ”skjortemysteriet”.

– Folk er utruleg opptekne av skjortene mine. Eg får stadig respons, spørsmål eller tips om mønster folk trur eg vil lika. Enkelte sender meg også retro-plagg frå eigne skåp, eller noko dei har funne på loppemarknader, fortel den populære Språksjov-programleiaren.

Heime i Bergen heng den italienske originalen, saman med eit utval av dei om lag 50 fargemønstra skjortene som vart varemerke for det som no er laurdagsunderhaldning på NRK. Linda dreg fram ei skjorte i yndlingsfargen oransje, enno jomfrueleg urørd av kamerablikk og studiolys. Stoffmønsteret i skjortene varierer veldig, men sjølve modellen er den same strenge, klassiske med store snippar. Nesten uniformsprega.

– Ja, du kan vel seia skjortene er vorte ein slags jobbuniform for meg. Diverre.

– Diverre?

– Ja, for dette er jo ein stil som er vorte min eigen, og som eg trivst veldig godt i. Alle skjortene blir til ved symaskina til mi kjære og dyktige brordotter Guro Eide, som er utdanna skreddar. Men no strevar eg med å bruka desse plagga privat, for når eg tek dei på kjennest det som om eg er på jobb uansett, seier Linda.

Linda Eide og kona Elena Schough innreidde leilegheita med kraftige oransje veggar og interiørinnslag i 2006, og yndlingsfargen er også sterkt til stades på de elles nøytrale kjøkenet. – Eg har aldri skjøna meg på folk som seier at ein må vera varsam med for sterke fargar på veggar eller møblar, for ”det er så lett å gå lei, best å velja noko kjedeleg”. Foto: May Grethe Lerum / NPK

Mamma-prat vart teater

Skjortene blir nok uansett ikkje hengjande og støva, for språksjov-sjefen er mykje på jobb.

– Fritid er det ikkje så mykje av, sjølv om det no er sommarpause frå innspelingane. Eg med fleire har kjøpt den gamle kapellan-bustaden i Voss, den skal bli eit kultursenter og treng mykje dugnad og restaurering. Eg skal også jobba med ei framsyning til Vossajazz-jubileumet neste år, der eg ser på jazzhistoria gjennom språkbriller. I tillegg lever jo fleire av mine samarbeidsprosjekt og framsyningar vidare, seier Linda.

Eitt av desse er stykket ”Oppdrag Mottro”, som etter to månadar på Det Vestnorske Teater i Bergen, og turné på Vestlandet no landar to veker i september på Det Norske Teatret i Oslo. Framsyninga er eit annleis morsportrett basert på telefonsamtalar med Mottro gjennom ti år.

– Mor mi, eller ”Mottro” på mi dialekt, er ei no-nonsens-dama som har mykje klokt å koma med, utan at ho har noko mål eller interesse av å framstå som klok eller smart. Ho er seg sjølv og svarar rett frå si eiga lever, for å seia det slik. Eg var vel som dei fleste, det tok tid før det gjekk det opp for meg at ho faktisk hadde hatt eit liv også før eg vart fødd. Det er fint å høyra at folk blir inspirerte av framsyninga, og vil bli meir kjent med si eiga mor og hennar historie, seier Linda.

– Så du har spurt mor di om det meste?

Jadå, eg har grave og spurt. Men eg veit jo at det finst historier der, slike som ho ikkje har fortalt, eller som eg ikkje har villa fortelja. Oppdrag Mottro er ikkje utleverande av typen Knausgård, det er på ein måte ikkje Mottro ein skal sitja att å tenka på, men meir generelt historia til våre foreldre, historier me ikkje ser fordi rolla og fenomenet forelder står i vegen for å sjå heile personen.

– Finst det noko ein ikkje bør spørja mor si om?

– Det trur eg ikkje, alt kan spørjast om. Men eg meiner vel at det er ein kvar mor og far sin rett å svara på det ein vil, og ikkje meir. Det må den som spør respektera.

Riksmålsforbundet sin pris frå 2020 heng sentralt i stova, ho seier den var såpass uventa at den også heng høgt. Journaliststudent Linda Eide skreiv i 1990 hovudoppgåva “Er det språktvang i den frie pressa?” om nynorsken si omstilling i NTB og åtte riksdekkande Oslo-aviser. Linda har alltid vore opptatt av at nynorsken skal vera eit levande skriftspråk, som kan brukast over alt Foto: May Grethe Lerum / NPK

Kan ikkje fordra «kjendis»

Språksjov-Linda reiser også kringom med ei lita framsyning om forfattaren Jon Fosse, «Fosse for dumskallar», saman med Sjur Hjeltnes.

– Det Norske Teateret ville ha ei slik litt uhøgtidleg innføring i Fosse sitt liv og virke, til Fosse-festivalen i fjor. Då måtte eg endeleg gi meg Fosse i vald, og jo meir eg har lese, di meir har eg blitt gripen. Så no er eg Fosse-frelst, eg òg!

Før Linda landar med Mottro på det Norske Teatret skal ho på turne med Herborg Kråkevik. Framsyninga «Linda Eide har ei høne å plukka med Herborg Kråkevik» gjekk for fulle hus på Det Vestnorske Teateret i vår, og no blir det turne i regi av Teater Ibsen.

– Eg trudde nesten det var ein tulletelefon då sjølvaste Herborg Kråkevik ringde og ville me skulle laga dette saman, seier ho, og røpar at også programleiarkjendisar kan bli litt stjernesjokka.

– Leif Ove Andsnes! Adam Douglas! Ole Edvard Antonsen! Ingebjørg Bratland! Dette er jo slike flinke og kjende folk eg før knapt ville våga å snakka med – og no står eg der med blokkfløyta mi og får spela med dei. Det er stas, seier ho, og viser med heile kroppen at ho meiner det.

Men ordet ”kjendis” vil ho ikkje kalla nokon av desse, heller ikkje seg sjølv. Ho veit at folk hugar henne som kåsør og journalist frå radio i mellom anna Norgesglasset, og at fleire kjende namnet Linda Eide då ho debuterte på tv med serien Norsk attraksjon. Der sprang ho mellom anna 12 mil på tv til ære for Mensen Ernst, og testa rådet hans om at det var lurt å drikka vin under vegs på lange løp.

– Raudvin går bra. Men ikkje kvit, den er som sider og set seg i føtene, er hennar knappe kommentar i ettertid.

Då språksjovet vart laurdagsunderhaldning for heile familien, rykka Linda Eide opp i A-klassen av kjendisar.

– Eg kan ikkje fordra ordet ”kjendis”, og eg vil ikkje vera ein! Eg er ein hardtarbeidande journalist, seier ho. Men å bli attkjend kan ho ikkje berre mislika.

– Å bli attkjend betyr trass alt at fok ser programma mine. Det er litt ekstra kjekt når folk i 20-åra kjem med skinande augo og vil ta selfiar, fordi dei har gode minner frå dei var små og såg på tv saman med familien på laurdagskvelden. Ungdom er også nostalgiske, konkluderer ho nøgd.

Bortsett frå kjendis-ordet har Linda Eide nesten påfallande få ordlege kjepphestar, i alle fall når det kjem til rett og galt og grammatikk-pirk.

– Skal det pirkast bør det i alle fall pirkast med eit smil, seier ho.

Frå taparar til vinnarar

– Min geniale makker, Halvor Folgerø, kom ein dag opp med det fantastiske omgrepet ”petimeter per sekund.” Det er den ekstremt korte tida som går frå vi seier noko litt unøyaktig på tv, til nokon har kasta seg over tastaturet og sendt ein respons, fortel ho. Men respons-delen av programmet hennar er ikkje ei krigssone for fekting med raudblyantar.

– Mest av alt får me masse heiarop og finurlege spørsmål om ord og utrykk og kommentarar som syner folk si glede over språket.

Dette er Linda si fanesak.

– Eg kan sjå gjennom fingrane med skrivefeil og kommablemmer. Folk som ikkje har språk som yrke, må ikkje bli tatt av raudpennane og bli redde for å bruka språket. Då kan ein bli passifiserte av språket, slik språket i det offentleg og i forretningslivet no gneg seg seg inn overalt, seier ho.

Linda tykkjer abstraksjonar og omskrivingar er noko herk.

Språkets verste fiende

– Når Vy køyrer tog, kan dei finna på å seia at dei produserer ei reiseoppleving, eller endå verre, at dei produserer mobilitetsmuligheter. Slike stupide eufemismar og forskjønnande omskrivingar er etter mi meining språkets verste fiende, seier Linda.

Språkets beste forsvararar finn ho helst mellom lekfolk landet over, dei som er engasjerte og opptekne av både sitt eige og andre sine språk og målformer.

– Det aller finaste no er å sjå korleis dialektbruken har fått ny status og oppsving. Mange dialektbrukarar vart uglesedde, mobba og undertrykt så lenge at nokre kunnskapen nesten forsvann. Men no er det dei som sit med slik spesialkunnskap om ord og språk frå heimstaden sin som er vinnarane. Folk er interessert, og du glitrar når du kan forklåra kva eit ord tyder eller korleis eit omgrep blir brukt akkurat der du kjem frå, seier Linda.

Ho har sjølv opplevd å bli meir mobba for dialekta enn for den homofile legninga si. Gjestene hennar er aldri språkekspertar, den delen står professor Gunnstein Akselberg for, like naturleg som Sjur Hjeltnes leiar alle musikalske innslag. Nokre gjester er kjende musikarar, artistar og forfattar, men Linda inviterer alltid også kallar FPK-gjester.

– FPK står for Følt På Kroppen, altså gjester som gjennom den dei er og kjem frå er ekspertane. Skal me snakka om den nederlandske g-lyden, er det ein nederlendar me snakkar med, skal me snakka om stamming, må det vera med ein som sjølv stammar, seier ho.

Ber telefonseljarar ta kontakt

– Vi har fleire FPK-gjester på ønskjelista for neste sesong. Berre ein med dysleksi kan fortelja inngåande om korleis det er. Eg vil også finna ein spanjol som kan seia noko om desse spesielle lespe-lydane dei har. Og så veit vi at det finst folk eller familiar med si heilt eigne personlege dialekt, dette hadde det vore moro å vita meir om. Men mest av alt drøymer eg om å få snakka godt og lenge med ein telefonseljar, seier ho.

– Eh … då er du kanskje den einaste …?

– Nei, men tenk: Telefonseljarar snakkar med alle slags folk, og sjølv om dei kan ha retningsliner og manus må dei heile tida bruka eit språk som hjelper dei mot målet om å selja. Dei må tilpassa seg og lytta, vera språkleg fleksible. Det blir spanande å finna rette personen, så telefonseljarar må gjerne ta kontakt, seier Linda.

Journalisten lovar å spreia bodskapen.

– Men ikkje ring, legg Linda kjapt til.

– Send ein e-post, så ringjer eg. Når det passar meg.

——————————

Namn: Linda Eide

Alder: Fødd 10. februar 1969

Sivilstand: Gift med Elena Schough

Vart fødd her: Voss

Yrke: Journalist, programleiar og forfattar

Bil: Har ikkje. Har vore billaus sidan 1996, og har ikkje sakna det å eiga bil ein einaste time sidan.

Hobby: Det vekslar. Men satsar på at fisking og sykling varar evig, og blokkfløyta så klart. Den må aldri bli jobb. Og så har kryssord nesten tatt litt overhand dei tre siste åra.

Noko ingen veit om deg: Ja, det skulle nett tatt seg ut at eg sa det til Nynorsk Pressekontor som har abonnentar og lesarar over heile kloden. Nei, her gjeld det å halda godt kjeft. Etter dette intervjuet veit folk alt for mykje om meg som det er.

(©NPK)

Guri Vesaas får Storegutprisen under Litteraturdagane 2022

På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den store innsatsen ho har gjort for nynorsk barnelitteratur.

– Guri Vesaas har knytt til seg forfattarar og illustratørar med vilje og evne til fornying og modernisering – både norske og utanlandske – og såleis vore med på å byggje barnelitteratur med høg kvalitet, på nynorsk. På denne måten har ho styrkt den litterære sjølvtilliten til unge nynorskbrukarar, heiter det i grunngjevinga frå juryen. Ho har ikkje berre gjort den nynorske barnelitteraturen betre, hennar bidrag har løfta kvaliteten på heile den norske barnebokheimen.

Juryen trekkjer også fram at Guri Vesaas er ein drivande god omsetjar og at ho under namnet Hanna Midtbø har omsett om lag 50 barnebøker til norsk.

Prisvinnaren er strålande fornøgd med at nynorsk barnelitteratur på denne måten blir lyfta fram og aktualisert.

– Me har nyleg fått offentleg slått fast at det kjem ut altfor få barnebøker på nynorsk. Kanskje tida er inne for at det offentlege satsar på dei nynorske forfattarane slik at me kan få ny vekst og bløming innan barnelitteraturen, seier ho i ei pressemelding frå Nynorsk kultursentrum.

Tett mellom høgdepunkta

Utdelinga av Storegutprisen er ei av mange høgdepunkt under Litteraturdagane 25.–28. august i år.

– Det blir eit variert og spennande program som er Tarjei Vesaas-jubileet verdig, seier arenaleiar ved Vinjesenteret, Petra Helgesen.

Vesaas-året blir markert med både føredrag, film og musikk under festivalen.
Litteraturdagane presenterer også fleire andre forfattarar, og publikum kan mellom anna gle seg til samtalar med Frode Grytten og Kjersti Rorgemoen, Tore Kvæven og Victoria Kielland, og høgtlesing med Hildegunn Riise, Astrid Versto og Olav Vesaas. I samband med skeivt kulturår blir det også føredrag med Per Esben Myren-Svelstad om å lese litteratur med skeive briller.

Nytt av året er eit barneprogram på Vinjesenteret på sundagen, med illustratør og forfattar Marianne Gretteberg Engedal.

Av musikalske innslag blir det mellom anna konsertar med Frode Grytten Beat Band, Aasmund Nordstoga og ein songgruppe frå Vinje.

– Som ny leiar er det fantastisk å få kome til duk og dekt bord på denne måten. Venelaget, programrådet og Nynorsk kultursentrum har gjort eit strålande førearbeid, og no, med god hjelp frå mange lokale krefter, er me på Vinjesenteret klare til å gjennomføre, seier Helgesen, som starta som arenaleiar ved Vinjesenteret 1. mai i år.

Ynskjer fleire frivillige

Kvart år gjer frivillige ein stor innsats for Litteraturdagane i Vinje.

– Festivalen er heilt avhengig av den gode hjelpa frå lokale krefter, seier Helgesen og oppfordrar interesserte til å melde seg. Festivalen treng mellom anna hjelp til billettvakter, servering, teknisk hjelp, parkeringsvakter, opp- og nedrigg, sjåfør, pynting, rydding og vertskap.

– Me treng omlag 40 personar som blir med på å gjere Litteraturdagane til ei god oppleving for både utøvarar og publikum. Me er opptekne av at dei som melder seg som frivillige får gode opplevingar i godt fellesskap, og frivillige får fribillettar til arrangement og t-skjorte, seier Helgesen.

Litteraturdagane går føre seg på Vinjesenteret, Vinjar og i Edland frå torsdag 25. til sundag 28. august.

Rekordtal for nynorskinnhald i Store norske leksikon


I over 100 år var Store norske leksikon (SNL) nesten berre på bokmål. Men etter at SNL og Nynorsk kultursentrum gjekk saman om ei satsing har talet på nynorskartiklar skote i vêret.

I 2020 inngjekk Nynorsk kultursentrum eit samarbeid med Store norske leksikon. Målet var å auke nynorskinnhaldet i SNL, slik at fleire møter nynorsk i kvardagen.

Som ein del av satsinga vart nynorskleksikonet Allkunne ein del av SNL. No er jobben med å flytte Allkunne-artiklane inn i SNL ferdig, allkunne.no er lagd ned og SNL har 17 500 artiklar på nynorsk.

– Dette er det viktigaste arbeidet stiftinga gjer for å nå 16-åringar med nynorsk som hovudmål og alle andre som treng påliteleg innhald på nynorsk på nett. Våre medarbeidarar har saman med tilsette i Store norske leksikon gått gjennom kvar einaste artikkel, oppdatert innhaldet og gjort dei tilgjengelege for lesarane, seier direktør Per Magnus Finnanger Sandsmark i Nynorsk kultursentrum i ei pressemelding.

Fortener eit stort publikum

Bakgrunnen for samarbeidet var ei semje om at det gode innhaldet frå Allkunne fortente å nå ut til eit breiare publikum, som det gjer i SNL. SNL er Noregs største nettstad for kunnskapsformidling, med 600 000 lesne artiklar kvar dag. I tillegg var det eit ønske om å eksponere folk for begge dei norske skriftspråka som ein naturleg del av språkmangfaldet vi har her i landet.

– I tillegg er samarbeidet ei sikring av at den nynorske kulturhistoria blir dokumentert, seier Sandsmark. Med å ta i bruk både nynorsk og bokmål på alle fagområde i leksikonet styrkjer vi også norsk fagspråk og terminologi.

Vil doble talet på nynorskartiklar

Den store auken speglar seg også i lesartala. I år vil det bli lese om lag 3,5 millionar artiklar på nynorsk på snl.no. Ein viktig og sjølvforsterkande effekt av samarbeidet er at fleire forfattarar og fagansvarlege no tek initiativ til å skrive på nynorsk. Førebelse analysar viser at det har lite å seie for lesinga av artiklane om dei er skrivne på nynorsk eller bokmål, ifølgje Erik Bolstad, sjefredaktør og dagleg leiar i Store norske leksikon.

Og fleire skal det bli. Framover skal institusjonane jobbe systematisk for endå meir
nynorskinnhald i SNL. Målet er å doble talet på nynorskartiklar.

– Kunnskapsformidling på nynorsk er eit viktig satsingsområde for oss, sjølv om vi ikkje lenger driv eige leksikon. Gjennom samarbeidet med SNL skal Nynorsk kultursentrum bidra med dokumentasjon av den nynorske kulturhistoria, artikkelskriving og språkrettleiing og omsetjing av artiklar frå bokmål til nynorsk, avsluttar Sandsmark.

Miljøstøtte frå Vestland til Framtida Junior

0

Framtida Junior vil laga til miljøjournalistkurs for barn og unge fleire stader i Vestland no i haust, og gje ut ei miljøutgåve til minst 8000 sjetteklassingar.

No har Vestland fylkeskommune bestemt å støtta tiltaket med 50.000 kroner.

– Me er veldig glade for støtta frå fylkeskommunen, og ser på det som ei anerkjenning av arbeidet vårt for å visa fram og auka engasjementet til barn og unge, seier redaktør Svein Olav B. Langåker i Framtida Junior.

I tildelingsbrevet står det at prosjektet er vurdert som eit særskilt haldningsskapande arbeid for klima og miljø. Prosjektet skårar i tillegg høgt på vurderingskriterium «handlingsretta tiltak» og «prosjektet/tiltaktet sin effekt på klima og miljø».På kursa vil barn på mellomtrinnet og ungdommar få kurs i å laga skuleavis og tips til lokale klima- og miljøtiltak som dei kan undersøka og skriva om.

Framtida Junior vil òg laga til ei miljøutgåve som blir sendt ut til minst 8000 sjetteklassingar no i haust og arrangererer òg skrivekonkurranse for barn.

– Målet vårt med prosjektet er å bidra til å auka og visa fram miljøengasjementet til barn og unge i heile fylket og bidra med kunnskap til barn og unge om miljøutfordringar og miljøløysingar og korleis dei kan delta og bidra, seier Langåker.
Framtida Junior er verdas einaste nynorske avis for barn mellom 7-13 år, og blir gjeve ut av Landssamanslutninga av nynorskkommunar.

Styret på plass i Stiftinga Litteraturbåten Epos

0

Ruth Ørnholt er den fyrste styreleiaren i Stiftinga Litteraturbåten
Epos. Med det fortset medvinden for Epos.

Ørnholt har vore fylkesbiblioteksjef i Hordaland sidan 2002, og har lang
og engasjert erfaring som organisasjonsmenneske innan biblioteksektoren.
Idet ho no går av med pensjon, tek ho no roret som styreleiar for
Litteraturbåten. Ho har også vore ansvarleg for Bokbåten Epos i
Hordaland i mange år, og kjenner Epos inn og ut.

– Dette blir utruleg spennande, og eit verv eg tek på meg med stor
glede. Det er veldig mange som heiar på Litteraturbåten, og me har store
ambisjonar for kva me kan få til, seier Ørnholt i ei pressemelding.

Det nye styret for litteraturbåten sit til saman på nær 200 år med
erfaring frå kultur- og litteraturlivet på Vestlandet, og
Litteraturbåten kunne ikkje fått eit betre startlag enn dette.

Styret i Litteraturbåten Epos:
Ruth Ørnholt (tidlegare fylkesbibliotekar)
Marit Aakre Tennø (styreleiar Bokbyen)
Trond Leirvik Onarheim (festivalkoordinator Falturiltu)
Geir Netland (leiar Olav H. Hauge-senteret)
Henriette Tøssebro (advokat)
Stig Holmås (forfattar og bokbåtaktivist)
Olav Steinar Namtvedt (Alver kommune)

Ørnholt er svært nøgd med styret ho skal leie:

– Her har me eit stjernelag av litteraturkompetanse, og det kunne ikkje
vore ei betre gruppe som skulle jobbe for å få litteraturbåten til å
lukkast.

Stiftinga Litteraturbåten Epos vart stifta av den regionale
litteraturorganisasjonen Tekstallianse våren 2022. I midten av juni
tiltredde dagleg leiar Maria Pile Svåsand.

Litteraturbåten Epos skal inspirere til auka interesse for litteratur,
saksprosa og kritikk, og ha særskilt fokus på nynorsk. Båten vil gå over
heile vestlandet.

Stiftinga skal gjennom aktivitetar i båten – som seminar, debattar,
opplesingar, konsertar, utstillingar, skule- og barnehagebesøk,
skrivekurs og liknande – inspirere til auka interesse for norsk og
internasjonal skjønnlitteratur, sakprosa og kritikk, med eit særleg auge
for det nynorske skriftspråket.

Stiftinga skal med litteraturbåten skape ein møteplass i distrikta på
Vestlandet som skal fremje interesse for litteratur, ordskifte og lokal
historie, i tillegg til å vere ein arena for alle kultur- og
kunstuttrykk. Stiftinga skal arbeide for å styrke lokalt samarbeid om
aktivitetar knytte til litteratur, kultur og historie, og bidra til
erfaringsutveksling og kompetanseheving på Vestlandet.

M/S Epos er spesialbygd til å vere bokbåt, og har sidan 1963 gått i
bokfart langs vestlandskysten. Den var tidlegare finansiert gjennom
fylkesbiblioteka, men opererer no som eiga stifting som litteraturbåt.

Kari Stai er festspeldiktar i 2023

– Eg vart nokså overrumpla og mållaus da eg vart spurt om å vere festspeldiktar! For ei ære!, seier forfattar, illustratør og biletkunstnar Kari Stai. No gler ho seg til å treffe publikum på Festspela i Aasentunet 8.–11. juni 2023.

– I 2023 kan vi feire 100 år med nynorske biletbøker. Kari Stai er ein viktig fornyar av denne tradisjonen, og blant dei fremste biletbokforfattarane i norsk litteraturhistorie. Vi ser fram til å skape programpostar for både store og små med dette spennande bakteppet, seier arenaleiar Olav Øyehaug Opsvik i ei pressemelding.

Den komande festspeldiktaren takka ja med det same og synest det er ei stor ære å bli spurt.

– Aasentunet er for meg ein utruleg vakker plass. Det er ei ro der, samstundes som det er eit knutepunkt og eit sentrum med kulturelt trøkk. Eg har alltid vore ein beundrar av arkitekturen til Sverre Fehn, seier den komande festspeldiktaren.

Ho fortel at ho berre har vore på Festspela éin gong tidlegare, i 2010.

– Då las eg Blodrik og Blodfabrikken for ein stor barneskare.

No gler ho seg til å setje sitt preg på programmet som festspeldiktar.

Kari Stai er har eit fargerikt, særmerkt og stilisert formspråk. Ho lagar biletbøker for barn på nynorsk og er mest kjent for barnebøkene om dei to gode vennane Jakob og Neikob, som seier høvesvis ja og nei. For Jakob og Neikob. Tjuven slår tilbake, vann Stai både Kritikarprisen og Brageprisen i 2012.

Festspela 2023 blir gjennomført i Aasentunet og ved andre arenaer på Søre Sunnmøre 8.– 11. juni 2023. Programplanlegginga er i gang.

Pengar til nynorsken i Bergen

0

Nynorskopplæringa i Bergen får 1,7 millionar kroner i revidert bybudsjett. Men det blir ikkje nynorskklasse i år.

Det er klart etter at byrådet (Ap, V, KrF og MDG) har inngått avtale med SV, Raudt og Senterpartiets Steinulf Tungesvik og Stig Torgersen.

– Dette er heilt strålande! Bystyret følgjer no opp tidlegare gode vedtak med ekte pengar. Dette vil styrkje nynorskopplæringa i Bergen, seier leiar i Noregs Mållag, Peder Lofnes Hauge, i ei pressemelding.

Han er likevel skuffa over at det ikkje blir ein eigen nynorskklasse til hausten. Bystyret har sagt at det skal vere eit fast tilbod i vestlandsbyen, uavhengig av minstekravet i opplæringslova.

– Det er synd at vi ikkje kom heilt i mål i år, særleg for dei førsteklassingane som var klare. Vi opplever at Bergen kommune har ei grei forståing av kva dei som skuleeigar må gjere annleis og betre i åra som kjem, for å sikre at all informasjon kjem tidleg nok ut til flest mogleg foreldre med skulestartar i heimen, seier Lofnes Hauge.

Pengane skal fordelast slik:

* 800.000 kroner til ein nynorsk lærarressurs, som skal auke kvaliteten på nynorskopplæringa på skulane i Bergen.

* 500.000 kroner til auka pott for innkjøp av nynorsk barne- og ungdomslitteratur i skulebiblioteka.

* 200 000 til ein særleg innsats for nynorskelevane i Arna

* 100.000 kroner til klassesett av Framtida Junior.

* 100.000 kroner til nynorskkurs for lærarar i Bergen som skal undervise i nynorsk, i regi av Landssamanslutninga av nynorskkommunar (LNK).

(©NPK)

Einar Økland opnar Poesifestivalen

0

Eit av landets beste liveband Vallkyrien Allstars, den allsidige forfattaren Einar Økland og vinnar av Tarjei Vesaas» debutantpris 2020 Karoline Brændjord, er nokon av dei som gjestar Olav H. Hauge si heimbygd festivalhelga 9.-11. september.

Alt torsdag 8. september tjuvstartar Poesifestivalen med langlesing av Hauge på Litteraturhuset i Bergen. 

– Tema for årets festival er Fri. Det poetiske språket gir rom for å skapa ei utvida forståing, og dette er noko av det me ynskjer å utforska i det litterærare programmet, seier Geir S. Netland, arenaleiar ved Haugesenteret.

Litteraturforskar Fredrik Parelius er årets Hauge-førelesar og poet Jo Eggen samtalar med forfattar Ingrid Nielsen i Hauge-samtalen. Hauge-stipendvinnaren frå 2021, Endre Olsen, kjem tilbake til Ulvik med fullt band og urframføring av si komande plateutgjeving.

Publikum får også i år oppleve langlesing av Hauge-dikt. Eli Fossdal Vaage, Aina Villanger og Odveig Klyve les alle kvar si diktsamling.

– Olav H. Hauge sin forfattarskap er grunnfjellet me byggjer eit breitt og variert festivalprogram på, seier programansvarleg for Poesifestivalen Jorid Lekve Eide. Nytt av året er programposten «Unge lovande» med studentar frå Skrivekunstakademiet i Hordaland. Skrivekollektivet Blomster&Bureau inviterer til samtale om årets festivaltema med poetane Priya Bains og Karoline Brændjord.

Den verdskjente musikaren Nils Petter Molvær og poeten Odveig Klyve fører ein samtale gjennom poesi og musikk. Det blir høve til fleire musikalske opplevingar med Bjørn Tomren, Susanna, Frode Grytten Beat Band og folkemusikktrioen Morgonrode.

Det er 125 år sidan Tarjei Vesaas vart fødd, og Poesifestivalen feirar den store diktaren i eit program i ord og tonar med forfattar Stein Versto og spelemannen Knut Hamre. 

– Endeleg kan me opna dørene til full skala festival igjen slik me sist gjorde i 2018, avsluttar programansvarleg Jorid Lekve Eide.

Sjå det fullstendige programmet til Poesifestivalen

Medietilsynet refsar NRK for manglande nynorsk

Medietilsynet slår fast at NRK oppfylte samfunnsansvaret i samsvar med krava i 2021, bortsett frå kravet om 25 prosent nynorsk på radio og nett. – Vi jobbar med saka, seier språksjef Karoline Riise Kristiansen.

Direktør i Medietilsynet, Mari Velsand, ber no NRK om å leggje fram ein konkret plan for korleis nynorsk-kravet skal bli nådd for alle plattformer.

Stortinget har avgjort at NRK skal ha minst 25 prosent nynorsk på alle plattformer, og prosentkravet må vere oppfylt for kvar enkelt plattform. I 2021 vart kravet berre oppfylt for TV, medan radio og nett låg under. Radio hadde ein nynorskprosent på 22,7 prosent, medan NRK.no hadde 19 prosent nynorsk.

Ifølgje Medietilsynet har NRK aldri oppfylt kravet om 25 prosent nynorsk på nett, og radioen greidde ikkje kravet korkje i 2020 og 2021.

Dialog med tilsynet

Språksjef Karoline Riise Kristiansen i NRK seier til Nynorsk pressekontor at dei er i dialog med Medietilsynet, og at dei vil arbeide for å styrke språkarbeidet i NRK slik at også radio og nett i framtida skal nå kravet om 25 prosent nynorsk.

Ho fortel at dei har sett i verk fleire tiltak dei siste to åra for å få meir nynorsk på nett. Då dette prosjektet starta, var målet å nå 25 prosent nynorsk på NRK.no i 2025.

– Vi har framleis dette målet, og har framleis litt tid på oss til 2025, men vi håper å greie det før. Vi skal auke nynorskbruken år for år, seier ho.

Språksjef i NRK Karoline Riise Kristiansen. Foto: Vidar Ruud / NTB / NPK

Ein måte å gjere dette på er å «snu sovande nynorskbrukarar».

– Det er journalistar som har hatt nynorsk som hovudmål, men som seinare har gått over til bokmål i løpet av vidaregåande eller under høgare utdanning, forklarar språksjefen.

Bruker nynorskrobot

Ho fortel også at NRK er aktiv brukar av nynorskroboten som Nynorsk pressekontor har utvikla, men at roboten aldri kan erstatte språkleg dyktige journalistar.

– Vi veit at ei synleggjering av skriftleg nynorsk er viktig for ei større forståing for nynorsken, og nynorskprosenten på NRK.no har vore for låg. Vi er spesielt opptekne av å rekruttere fleire nynorskjournalistar, legg Karoline Riise Kristiansen til.

Ho opplyser at dei tidlegare har målt nynorskprosenten for alle plattformer under eitt, men at dei no skal vere nøye med å sørgje for at kvar enkelt plattform oppfyller kravet om 25 prosent nynorsk.

– Språkarbeidet blir stadig viktigare, og det gjeld ikkje berre nynorskprosenten. Vi har også ansvar for å bruke teiknspråk, dei samiske språka og kvensk, men også romani og romanes, minner ho om.

– Oppfyller krava

Når det gjeld alt anna enn nynorskprosenten er Medietilsynet godt nøgd med NRK. Det er sett opp 50 krav i allmennkringkastingsoppdraget , som er forma ut for å sikre eit breitt og kvalitativt tilbod til alle innbyggjarane i landet.

NRK skal sikre nyheiter, aktualitetar og kulturstoff for både breie og smale grupper. Vidare skal kringkastaren spegle mangfaldet blant innbyggjarane og bidra til utdanning og kunnskap, skape arenaer for debatt, tilby innhald som er produsert i og tek utgangspunkt i distrikta, og såleis formidle ein brei variasjon av norsk kultur og norske kunstuttrykk.

Mari Velsand direktør i Medietilsynet. Foto: Lise Åserud / NTB

Tilsynet peikar også på at den særskilde rolla NRK har i å tilby ei brei og balansert dekning av politiske val.

Medietilsynet konkluderer med at NRK samlar innbyggjarane nasjonalt, og at dei saman med andre redaktørstyrte medium er ei viktig motvekt til alternative og ikkje-redaktørstyrte medium og falske nyheiter.

– Under pandemiåret 2020 vende svært mange seg til allmennkringkastarane for å få oppdatert og truverdig informasjon. NRK rapporterer at også 2021 vart eit år med rekordstor interesse for nyheitsinnhaldet på alle plattformer, seier Mari Velsand i Medietilsynet.

(©NPK)

Lesedigg.no skal hjelpa barn å finna kjekke bøker

Torsdag 9. juni opna den nye nettstaden Lesedigg.no på Festspela. Nettstaden skal gjera det enklare for barn å finna kjekke bøker.

Med bruk av emojiar og mange andre søkefunksjonar, lar Lesedigg.no brukarane søka seg fram til bøker som passar akkurat for dei.

– Målet er å få fleire til å lesa og gjera litteraturen lettare tilgjengeleg for barn, seier redaktør for Framtida Junior og dagleg leiar for Landssamanslutninga av nynorskommunar (LNK), Svein Olav B. Langåker.

Runa Follestad (11), Elise Haugen Standal (11) og Eline Øye Færøy (11) frå Hovden skule trur Lesedigg.no kan hjelpa dei å finna kjekke bøker å lesa på biblioteket. Foto: Benedikte Flataker

God hjelp

Runa Follestad (11), Elise Haugen Standal (11) og Eline Øye Færøy (11) frå Hovden skule trur Lesedigg.no kan hjelpa dei å finna kjekke bøker å lesa på biblioteket.

– Det er litt vanskeleg å finna fram blant bøkene i biblioteket, seier Elise Haugen Standal.

Ingen av dei pleier å spørja om hjelp når dei er på biblioteket, og vedgår at dei er litt for sjenerte til å spørja.

Stort samarbeid
Lesedigg samlar bokomtalar, bokmeldingar, forfattarintervju, aktivitetar og siste nytt frå Framtida Junior.

– Nettstaden vil vera eit nyttig bidrag til biblioteka sitt formidlingsoppdrag for å nå ut til mange barn og unge, og skal lett kunna takast i bruk både heime og av skule- og folkebibliotek, seier Tone Slenes, avdelingsleiar i Nynorsk kultursentrum.

Lesedigg er laga slik at innhaldet lett kan integrerast på nettsidene til folkebibliotek, skulebibliotek og andre nettstader.

Lesedigg er utvikla av Nynorsk kultursentrum, Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa, seksjon for bibliotekutvikling i Vestland fylkeskommune og Landssamanslutninga av nynorskkommunar ved Framtida Junior.

Fleire barn, lærarar og bibliotekarar har kome med tilbakemeldingar undervegs i utviklingsprosessen.

RÅDGJEVARAR: Lisa Risnes, Leah Nerhus Bjelland, Malene Hansen, Selma Almås og Filip Lups i femteklasse på Sagvåg skule på Stord har gjeve råd under utviklinga av Lesedigg. Her med redaktør Svein Olav B. Langåker under førpremieren på Sagvåg skule. Foto: Camilla Ruhs

Støtta av Nasjonalbiblioteket
Lesedigg samlar tilrettelagt innhald frå mellom anna Framtida Junior, Nynorskbok.no og Tunkatten.no. Nettstaden har også med utdrag frå fleire av bøkene som blir omtala.

Nasjonalbiblioteket har støtta utviklinga av Lesedigg. Lesedigg blir drifta av Framtida Junior. Nettstaden deira hadde over 137.000 brukarar i fjor.

– Me ønskjer å bruka plattformen vår til å hjelpa barn og unge mellom 7-13 år å finna bøker som passar for dei og inspirera dei til å lesa, seier Langåker.

– Kunne ikkje hatt jobben utan nynorsk

0

Torsdag gifta han seg, og fredag fekk Roger Sevrin Bruland det synlege beviset på at han er årets vinnar av nynorskprisen for journalistar.

– No får eg dekt deler av utgiftene til bryllaupet, sa prisvinnaren til latter frå salen.

Han deltok på overrekkinga på same måte som vi er vande med å sjå han. Direkte på tv-skjermen. Som korrespondent er oppdraget til Roger Sevrin Bruland å fortelje NRK sitt publikum om store og små hendingar i den tyskspråklege delen av Europa.

Under samtalen med juryleiar Solveig Barstad og språksjef i NRK, Karoline Riise Kristiansen, var Bruland klar på at han aldri kunne vore journalist om han ikkje kunne bruke nynorsk.

– Det fungerer ikkje for meg å skrive eller snakke bokmålsnært. Eg er heilt avhengig av nynorsken, om eg skal kunne vere meg sjølv på jobb. Vi må hugse på at det ikkje er slik alle stader i verda. Så eg er glad for at folk står på for nynorsken, slik at eg kan bruke han, sa Roger Sevrin Bruland, ifølgje ei pressemelding frå NRK Nynorsk Mediesenter.

Roger Sevrin Bruland under utdeling av nynorskprisen. Foto: Rune Fossum Lillesvangstu

Føremålet med Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar er å fremje bruk av nynorsk i media og årleg ære ein dyktig journalist som brukar språket, og som er eit føredøme for andre.

Dei 138 nominasjonane som kom inn på Bruland som prisvinnar, tyder på at publikum let seg engasjere av formidlinga til 45-åringen frå Utvik.

– Eg har aldri fått kritikk for at folk ikkje forstår nynorsken min, eller språket mitt. Det kan kome meldingar om grammatiske feil eller liknande, men nynorsken står ikkje i vegen for bodskapen min.

Den einaste nynorskbrukande korrespondenten i NRK

Prisvinnaren har arbeidd i NRK i 15 år, og har tidlegare jobba ved to ulike ambassadar. Juryen framhevar i si grunngjeving at Bruland no sjølv er blitt ein ambassadør for nynorsken.

I grunngjevinga frå juryen heiter det mellom anna:

«Skal nynorsk vere eit samfunnsberande språk, må det bli brukt på alle område. Utanrikskorrespondentane speler ei særleg viktig rolle her, sidan deira jobb gjerne er å formidle nye fenomen og ukjende hendingar – ofte før det er full semje om korleis det skal lyde på norsk. Det er ikkje mange korrespondentar som nyttar nynorsk, og endå færre som gjer det så tydeleg og konsekvent som Bruland gjer. Han er med å bryte ny mark for det nynorske språket, og juryen håper han kan få endå fleire med seg i arbeidet framover».

Roger Sevrin Bruland rapporterer frå krigen i Ukraina. Foto: Andras D. Hajdu, NRK

I NRK sitt utanrikskorps er Bruland no den einaste nynorskbrukaren. Utanrikspolitikken, som for han dei siste åra har handla om pandemi og krig, er ofte prega av engelske ord og vendingar, tungt språk og byråkratiske formulingar. Å ha nynorsk som arbeidsspråk i ein slik situasjon ser han berre på som eit stort føremonn.

– Journalistar må lage reportasjar for publikum. Dei må forstå. Engelsk forgiftar ikkje nynorsken så lett, og vi må finne opp nye uttrykk. Det er krevjande, men spanande. Språk er makt, og vi som brukar nynorsk må ta plass og vise at det fungerer. Det er berre å køyre på, oppmodar Bruland.

Prisen er på 75.000 kroner og eit kunstverk. Juryleiar er Solveig Barstad, programleiar og journalist i TV2. Dei andre jurymedlemmane er Jens Kihl, kulturredaktør i Bergens Tidende, og Øystein Vangsnes, professor ved UiT Noregs arktiske universitet og Høgskulen på Vestlandet.

Får stipend for å lage nynorsk nettsidemal

0

Monika Haanes Waagan frå Herøy får nynorskstipend frå Noregs Mållag for å lage ein nettsidemal og eit tilhøyrande minikurs for bedrifter som vil byggje nettsida si sjølv.

Stipendet er på 50.000 kroner og skal gå til område der nynorsken ikkje står sterkt i dag. Det er styret i Noregs Mållag som avgjer mottakar, og pengane er løyvde frå Kulturdepartementet.

– Vi ønskjer oss meir nynorsk i det private næringslivet og at det skal vere lettare å velje nynorsk. Vi har tru på at nettside-pakkeløysinga til Monika Haanes Waagan kan gje oss fleire nynorske bedrifter på internett, seier Peder Lofnes Hauge, leiar i Noregs Mållag, i ei pressemelding.

Monika Haanes Waagan vart heidra på tilskipinga Det nynorske forspelet i Fosnavågen onsdag kveld.

– Det å bruke nynorsk er heilt sjølvsagt for meg, men som bedrift å finne leverandørar som tilbyr, særleg digitale tenester, på nynorsk, er ikkje alltid like lett. Dette kan gjelde alt frå nettsider til rekneskapstenester eller skriveverktøy, seier Monika Waage Haanes. Ho arbeider profesjonelt med informasjonsløysingar gjennom si eiga verksemd www.akka-as.no.

(©NPK)