Heim Blogg

Programmet for Litteraturdagane er klart!

Svein Olav B. Langåker
-
0
Programmet for Litteraturdagane er klart!

24.–27. september er det igjen klart for Litteraturdagane i Vinje. Tema i år er «liding». Ei rekkje forfattarar, føredragshaldarar og musikarar vil nærme seg temaet med både alvor og humor, håp, tru og realisme.

– «Liding» kan kanskje høyrest både tungt og vanskeleg ut, men me lovar eit program som både overraskar, rører og lyfter. Temaet opnar for nære møte, sterke kjensler og nye perspektiv, seier Yngve Knausgård, festivalsjef og museumsleiar ved Vinjesenteret i ei pressemelding frå Nynorsk kultursentrum.

Kukar og krig

Forfattaren av den absurde og satiriske romanen Kukene/Kukane, Erlend Loe, kjem til Vinje for å samtale om liding, tap og identitet. Samtalen tek utgangspunkt i boka der hovudpersonen Tander mister kjønnsorganet sitt i dusjen.

Seinare blir krigens liding tema i fleire samtalar. Marte Heian-Engdal tek oss med inn i palestinsk familieliv på Gaza og ser på Noregs rolle som fredsmeklar, medan Unni Eikeseth fortel om korleis forskarar bidreg til utviklinga av stadig meir øydeleggjande våpen.

Livsmot og mørke

Publikum kan sjå fram til andre interessante forfattarmøte med mellom andre Tormod Haugland, Gudmund Skjeldal, Kari Stai og Stein Torleif Bjella.

– Me får òg bli kjende med Anne-Lise Frøland, som fekk Tarjei Vesaas’ debutantpris i 2025, fortel festivalsjef Yngve Knausgård.

Håp er også tema i samtalen «Tru – håp og livsmot når det røyner på». Her møter me bymisjonsprest og forfattar Kari Veiteberg i ein samtale om korleis kristentrua, rituala og tradisjonane kan gje trøyst og fellesskap når me treng det.

Føredrag for påfyll og ettertanke

Litteraturdagane byr som vanleg på fleire gode føredrag. Fredag held Eivind Senneset føredraget «Eksponeringstid: 200 år», om fotografiet som har dokumentert triumfar og lidingar på ein måte som få andre medium. Laurdag held forfattar Aasne Linnestå det tradisjonsrike Vesaas-føredraget. Ho er busett i Svartskog, men er oppvaksen på Rjukan. Laurdag kveld held Grethe Fatima Syéd eit føredrag i samband med 150-årsjubileet for Olav Duun.

Erotikk og musikk på fredag

Korleis skildrar ein erotikk i litteraturen? I samtalen «Erotikk – ei liding å lese, ei liding å skrive?» vil Tormod Haugland, Odd Nordstoga og Selma Lønning Aarø, bidragsytarar til novellesamlinga Attrå: Erotiske fantasiar, forsøke å gje oss svar.

Fredag kveld blir det konsert med Tønes. Frank Tønnesen frå Sokndal er ein folkekjær songar, gitarist og låtskrivar. Tekstane hans er lune og humoristiske observasjonar, ikkje frie for alvor, med emne ein ikkje skulle tru eigna seg som songtekstar.

Familieprogram og festkveld på laurdag
Laurdag inviterer me små og store til urframsyning av eit heilt nytt figurteater i regi av Adele Lærum Duus. Stykket byggjer på boka Jakob og Neikob og tidsmaskinen av Kari Stai.

Etter framsyninga les forfattar og illustratør Kari Stai høgt frå ei av dei kjende bøkene sine, før barna kan sleppe laus teiknegleda på teikneverkstaden!

Festkvelden i Edland byr på utdeling av den årlege Storegutprisen og urframføring av Ævestaden si nytolking av prosjektet til Øyonn Groven Myhren og Odd Nordstoga frå 2000, då dei sette musikk til diktsyklusen Nivelkinn av Aslaug Vaa.

Program som spenner breitt

– Når me rundar av Litteraturdagane med festivalgudsteneste i Vinje kyrkje på sundag har me fullført eit program som spenner breitt. Frå den bitande satiren til dei aller tyngste og mest dagsaktuelle spørsmåla i tida vår. Me håpar og trur at årets festival vil gje publikum opplevingar som sit i lenge etter at helga er over, avsluttar Yngve Knausgård.

Språkrådet: Stavekontrollane er framleis like dårlege – bryt opplæringslova

Svein Olav B. Langåker
-
0
Språkrådet: Stavekontrollane er framleis like dårlege – bryt opplæringslova

Språkrådet har testa skriveprogram som blir brukte i skulen. Resultata er like dårlege som i 2025.

Ingen av programma som er testa, oppfyller kravet frå opplæringslova om å følgja norsk rettskriving. Skulane som bruker desse programma, bryt   dermed lova.

Desse programma er testa: Microsoft Word, Google Docs, Apple Pages, IntoWords, Korrektoren, Writer frå LibreOffice og Skoleskrift.

Det kan vera vanskeleg for enkeltskular og -kommunar å stilla strenge krav til leverandørane.

– Skular, skuleeigarar og kommunar bør likevel halda fram med å krevja at skriveprogram skal fungera godt på bokmål og nynorsk, slik opplæringslova seier. Den beste måten å få lagt press på leverandørane er samordning på bestillarsida, seier Nina Teigland, konstituert direktør i Språkrådet.

Inga betring sidan i fjor

Også i 2025 gjennomførte Språkrådet ein test av dei mest brukte skriveprogramma i skulen, med fokus på korleis stavekontrollane fungerte, og om dei støtta barns rette innlæring av rettskriving på bokmål og nynorsk.

Verken Microsoft Word, Google Docs eller Apple Pages, som til saman har over 90 prosent av marknaden i norsk skule, fungerte i samsvar med norsk rettskriving.

I 2026 inkluderer undersøkinga også andre program. Heller ikkje desse er i nærleiken av å oppfylla lovkravet. Alle programma i testen har problem med å finna feila i teksten og med å gi gode rettingsforslag.

Kan ramma læringa til barna

Skriveprogrammene blir brukt av svært mange i både skule, utdanning og arbeidsliv, og stavekontrollane er ei sentral kjelde til kunnskap om rettskriving. Mykje feil i skriveprogramma gjer at elevar kan få eit usikkert forhold til rettskriving.

– Me fryktar at det går utover skriveutviklinga til barna, seier Teigland.

Språkrådet vil halda fram med å dokumentera kvaliteten på programma. Dokumentasjonen skal hjelpa skulane både med å velja leverandør og med å stilla krav til leverandørane.
Språkrådet har også tett dialog med tilbydarane og hjelper til med råd.

– Me oppmodar leverandørane til å halda fram arbeidet for at stavekontrollane skal fungera i samsvar med både norsk lov og norsk rettskriving, seier Nina Teigland.

Korrekt språkinformasjon finn du på ordbokene.no, i Norsk referansegrammatikk og på Språkrådets nettsider. Her finn du heile rapporten om test av skriveprogram 2026.

LES OGSÅ: Krev demokratisk kontroll over språket

Vestland vil ha filmar med nynorsk teksting

Svein Olav B. Langåker
-
0
Vestland vil ha filmar med nynorsk teksting

Fylkestinget i Vestland meiner det er på høg tid at kinofilmar får nynorsk underteksting.

Over 35 prosent av dei kommunale kinoane i Noreg ligg i nynorskkommunar. I nynorskområda finn me òg over 45 prosent av bygdekinoane. Likevel har det ikkje kome ein einaste kinofilm med nynorsk underteksting etter 2020. På strøymetenestene er òg nynorsk usynleg. Dette meiner Vestland fylkesting ikkje er akseptabelt.

Skal nynorsk vere eit likeverdig skriftspråk med bokmål, må folk få høve til å møte nynorsk på kinoar og når dei loggar seg på strøymetenester som til dømes Netflix. Eitt tiltak kan vere at staten stiller språkkrav når det vert gjeve støtte til norske filmar. Vestland fylkesting meiner vidare at filmar som ligg an til å bli dei største kassasuksessane må ha teksting på både nynorsk og bokmål og at informasjonsmateriell ligg føre på begge skriftspråka. Det bør i tillegg vere krav om at ein viss del av tekstinga hos strøymetenestene må vere på nynorsk. Filmar som blir vist gjennom Den kulturelle skulesekken må vere teksta både på nynorsk og bokmål.

Å vere trygg nynorskbrukar handlar mellom anna om å få møte eige skriftspråk i kvardagen. For mange vil det seie å få møte nynorsk på kino og strøymetenester. Vestland fylkesting ynskjer fleire trygge nynorskbrukarar og ber difor om tiltak som aukar delen nynorskteksting på kinofilmar og strøymetenestene.

Fråsegna vart vedteke med 49 mot 9 røyster og vert sendt til:
Regjeringa v/ Kultur- og likestillingsdepartementet
Familie- og kulturkomiteen på Stortinget
Stortingsbenkane frå Vestland
Norsk filminstitutt

Fråsegna vart fremja av fylkestingsrepresentant Alexander Fosse Andersen (Sp), som også er leiar i Nynorskfylket Vestland.

LES OGSÅ: Kvifor er nynorsk usynleg på kino og Netflix?

Krev like vilkår for nynorsk og bokmål i regjeringa si nye KI-satsing

Svein Olav B. Langåker
-
0
Krev like vilkår for nynorsk og bokmål i regjeringa si nye KI-satsing

Nynorsk bedriftsforum reagerer på at den nye nasjonale satsinga KI Norge berre er tilgjengeleg på bokmål ved lansering.

KI Norge, som vart lansert 12. juni 2026 under Digitaliseringsdirektoratet, skal hjelpe norske verksemder med å ta i bruk kunstig intelligens på ein trygg og verdiskapande måte. Ambisjonen er eit tilbod «for norske virksomheter, på norske premisser».

– Skal satsinga treffe heile breidda i norsk næringsliv, må nynorsk vere med frå starten, seier dagleg leiar Monika Haanes Waagan i Nynorsk bedriftsforum.

Manglar nynorsk i tilbodet

Organisasjonen peikar på at innhaldet på ki.norge.no så langt berre er publisert på bokmål, utan innhald på nynorsk.

– Ei nasjonal satsing på kunstig intelligens kan ikkje gå utanom språket. Når nynorsk manglar i rettleiingar, verktøy og eksempelsamlingar, blir delar av næringslivet ståande utan eit likeverdig tilbod, seier Waagan.

Ho understrekar at vala som blir gjorde i oppstarten av slike satsingar, legg premiss for vidare utvikling.

Viser til språklova

Nynorsk bedriftsforum viser til at språklova slår fast at bokmål og nynorsk er likeverdige, og at det offentlege har eit særleg ansvar for å fremje nynorsk.

– Dersom KI Norge skal vere tufta på norske premissar, må desse prinsippa ligge til grunn frå starten. Det handlar både om lovkrav og om reell tilgang til offentlege tenester, seier Waagan.

Kan påverke konkurransen

Organisasjonen åtvarar mot at eit einsidig bokmålstilbod kan få konsekvensar for konkurransen i næringslivet.

– For mange verksemder er nynorsk det daglege arbeidsspråket. Dersom terskelen for å ta i bruk KI er høgare for desse, risikerer ein å svekke konkurransevilkåra deira, seier Waagan.

Nynorsk bedriftsforum forventar at KI Norge raskt etablerer eit likeverdig tilbod på nynorsk, og ber om svar på korleis dette skal bli sikra vidare.

– Skal vi lykkast med ei brei og ansvarleg KI-satsing, må ho vere relevant for heile næringslivet – på reelt norske premissar, seier Waagan.

Kven er din kandidat til årets nynorskkommune?

Svein Olav B. Langåker
-
0
Kven er din kandidat til årets nynorskkommune?

Kultur- og likestillingsdepartementet skal kåre vinnaren av prisen «Årets nynorskkommune 2026».

Prisen er på 200  000 kroner og vert delt ut annakvart år til ein kommune eller fylkeskommune som tek særleg godt vare på det nynorske skriftspråket.

Kva skal til for å vinne prisen?

Juryen vil prioritere kommunar og fylkeskommunar som viser til

  • aktiv bruk og synleggjering av nynorsk i (fylkes)kommunale planar, kommunikasjonsarbeid og kulturarbeid
  • eigne retningsliner for nynorskbruk i (fylkes)kommunen og opplæringstilbod for tilsette
  • tiltak som fremjar bruk av nynorsk i næringslivet
  • opplæringstilbod for innvandrarar og flyktningar på nynorsk
  • tidleg nynorskinnsats i barnehagar og barneskule
  • tiltak som utvidar bruken av nynorsk eller fremjar bruken av nynorsk på nye område

I år vil juryen også leggje vekt på arbeidet dei nominerte gjer med lesing og litteratur.

– Eg trur alle språkinteresserte gler seg over merksemda rundt lesing og leselyst for tida. Kommunane og fylkeskommunane har store oppgåver på dette feltet, og vi ønskjer å gjere lesing, leselyst og tilbodet på nynorsk synleg i årets utdeling. Lesing er ein sjølvsagt del av aktivitetane i bibliotek, skule og barnehage. Lesing er også viktig i anna kulturarbeid, integrering, vaksenopplæring, kompetanseutvikling – for ikkje å snakke om i turisme og reiseliv. Forfattarheimar, spel, festivalar, litterære vandringar – det er mange felt der kommunane arbeider med lesing og litteratur, seier avdelingsdirektør i Språkrådet, Marianne Aasgaard i ei pressemelding.

Ho leier juryarbeidet på vegner av Kultur- og likestillingsdepartementet.

Kven som helst kan kome med framlegg

Alle som er nøgde med nynorskarbeidet i ein kommune eller fylkeskommune, kan føreslå ein kandidat til prisen. Det er fullt mogeleg å føreslå kommunar og fylkeskommunar som har vore med i tevlinga før. Språknøytrale kommunar og fylkeskommunar kan òg få prisen.

I 2024 var det Kvam herad som vann prisen, særleg på grunn av eit systematisk arbeid med nynorsk både i barnehage, opplæring og arbeidsliv. Juryen la då ekstra vekt på arbeidet for at innvandrarar skal få opplæring i og på nynorsk.

I juryen sit representantar frå Språkrådet, Nynorsk kultursentrum, Landssamanslutninga av nynorskkommunar, Noregs Mållag og KS.

Fristen for å føreslå kommunar og fylkeskommunar er 3. august 2026.

Les meir på nettsidene til Språkrådet!

Kontakt: jurysekretær Magnus Bernhardsen, tlf. 98 88 16 78 eller e-post
magnus.bernhardsen@sprakradet.no

Fleirtal for krav til nynorske læringsressursar

Svein Olav B. Langåker
-
0
Fleirtal for krav til nynorske læringsressursar

Stortingsrepresentant Erling Sande (Sp) har samla fleirtal for nynorskkrav til læringsressursar. No må kunnskapsminister Kari Nessa Nordtun (Ap) og regjeringa innfri, slik at nynorskelevane får ein digital skulekvardag på sitt eige språk!

– Fleirtalet seier tydeleg at det må innførast eit parallellitetskrav for læringsressursar på same linje som for læremiddel, og at det er viktig for å sikre nynorskelevane ei likeverdig opplæring, sa Erling Sande i storstingsalen, då Stortinget debatterte sak om endring av opplæringslova torsdag 4. juni.

Erling Sande avslutta innlegget slik:
– Fleirtalet viser både til skriveprogram og opplæringsmateriell, og eg vil be statsråden ta fleirtalsmerknadane på stort alvor og raskt styrke arbeidet på dette området.

– Dette er bra for nynorskelevane. Endeleg får vi fjerna det kunstige skiljet mellom læremiddel og læringsressursar, seier Peder Lofnes Hauge, leiar i Noregs Mållag i ei pressemelding.

Hovudkrav

Parallellitetskrav for læringsressursar var eitt av hovudkrava frå Mållaget då ny opplæringslov vart vedteken i 2023, men den gongen fekk ikkje målrørsla gjennomslag.

Det Stortinget gjorde då, var å be Utdanningsdirektoratet hente inn meir kunnskap. I Udir sitt svar på dette oppdraget heiter det mellom anna at forskarane «finn at det er færre læringsressursar på nynorsk, at desse er vanskelege å finne og ofte har (opplevd) dårlegare språkleg kvalitet».

– No må regjeringa snarast føreslå endringar i lova i tråd med viljen til utdanningskomiteen. Slik kan endeleg nynorskelevane få ein digital skulekvardag på sitt eige språk, seier Peder Lofnes Hauge.

Framstegspartiet støttar nynorskkrav

Lofnes Hauge merkar seg at regjeringspartiet Arbeidarpartiet og Høgre ikkje røysta for innstillinga i komiteen, medan Framstegspartiet derimot stod på nynorskelevane si side.

– I dette tilfellet er Framstegspartiet meir opptekne av retten til opplæring på eige språk enn Ap og Høgre er. Det bør mindretalsregjeringa merke seg. Dette handlar om nynorskelevane sin rett til ein likeverdig skulekvardag som bokmålselevane, seier Hauge.

Fleirtalet i komiteen meiner at framtidige tildelingar til opplæringsmateriell må gå til materiell som blir utforma både på nynorsk og bokmål. Fleirtalet understrekar at skriveprogram som blir nytta i skulen, må støtte begge skriftspråka, og ber regjeringa ta naudsynte grep for å sikre god tilgang på læringsressursar på nynorsk.

Les fråsegnet vedteke på landsmøte til Noregs Mållag i april
Merknad frå utdannings- og forskningskomiteen: (les heile innstillinga frå komiteen her)

Fleirtalet i komiteen, medlemene frå Framstegspartiet, Sosialistisk Venstreparti, Senterpartiet, Raudt, Kristeleg Folkeparti og Venstre, viser til at Utdanningsdirektoratet, på oppdrag frå Kunnskapsdepartementet, har slått fast at det finst færre læringsressursar på nynorsk, og at desse ofte har lågare språkleg kvalitet. Dette svekkjer kvaliteten i opplæringa og kan i særleg grad gå ut over nynorskelevane sin rett til opplæring på eige språk.

Set krav til skriveprogram

Fleirtalet understrekar behovet for å sikre at både læremiddel og læringsressursar som vert nytta i skulen, er tilgjengelege på nynorsk. Fleirtalet meiner det er nødvendig å innføre eit parallellitetskrav for læringsressursar, på line med krava som gjeld for læremiddel, for å sikre ei likeverdig opplæring for nynorskelevar.

Vidare meiner fleirtalet at framtidige tildelingar til opplæringsmateriell må gå til materiell som vert utforma på både nynorsk og bokmål. Skriveprogram som vert nytta i skulen, må i tråd med opplæringslova støtte begge målformer. Regjeringa må difor ta naudsynte grep for å sikre god tilgang på læringsressursar på nynorsk og ein høg kvalitet i opplæringa.

Festivalfunn for dei nyfikne

Svein Olav B. Langåker
-
0
Festivalfunn for dei nyfikne

Det finst alltid skattar å oppdage i eit godt festivalprogram, og Festspela byr på fleire freistingar for den nyfikne. Her er nokre utvalde festivalfunn som kan gi ny kunnskap, meir å tenkje på eller noko å le hjarteleg av.

– Vi veit at mange vel det dei kjenner frå før, seier programansvarleg Ida Karin Aarflot Kornberg i ei pressemelding.

– Samstundes rommar programmet opplevingar som kan overraske, dersom ein lèt seg sjølv prøve noko nytt.

Linda Eide kjem. Foto: Tore Zakariassen, NRK

Muffens

Torsdag kveld tek Linda Eide over Peisestova på Møre folkehøgskule med «Muffens i posen». Her brukar Eide alt ho har lært av fagfolk og lekfolk, og ho gyv laus på det fascinerande, fantastiske, herlege og ytst irriterande fenomenet som omgir oss tjuefire sju: språket!

– Stemninga i Peisestova på folkehøgskulen er heilt unik, seier Kornberg. – Og med Eide på scena får du både latter og lærdom på kjøpet.

Laurdagsprogrammet spenner frå det leikne til det ettertenksame. Midt på dagen fyller Jubelblues utescena i Aasentunet. Jubelblues er gøy for både små og store, og på konsertane kan alle delta. Seinare på ettermiddagen leiar Bjørn Vatne ein samtale mellom Brynjulf Jung Tjønn og Lars Petter Sveen. Temaet er lys og mørke i litteraturen til Jan Roar Leikvoll – ei av dei mest særmerkte røystene i nyare norsk litteratur.

Same kveld inviterer Store norske leksikon til festivalkviss om alt mellom himmel og jord. Her er alle velkomne, åleine eller saman med eige kvisslag. Ifølgje kvissmeister og forlagsredaktør i Store norske leksikon, Erik Bolstad, kjem ein langt med allmennkunnskap, men truleg lengre om ein les seg opp på snl.no sine 190 000 leksikonartiklar.

Tone Slenes og Ida Karin Aarflot Kornberg. Foto: Nynorsk kultursentrum

Innsikt og oppleving

Søndag held fram i det same spennet mellom innsikt og oppleving. I samtalen «Språk som premiss for demokrati» møter vi professor i rettshistorie, Jørn Øyrehagen Sunde, innsikt- og analysesjef i språkrådet, Lars Ivar Nordal og direktør i Nynorsk kultursentrum, Olav Øyehaug Opsvik. Dei vil mellom anna samtale om kva rolle språk spelar i eit demokrati. Panelsamtalen blir leia av Astrid Sverresdotter Dypvik.

Seinare samlar Festspela til Ivar Aasen-stemne, eit folkemøte i ei liknande form som ein hadde i tunet på Aasen si tid. Forfattar Tore Renberg held årets stemnetale, medan Camilla Granlien Band held konsert med «Kjærleik, liv og død» – eit musikalsk møte med nyskrivne melodiar og dei sterke og tidlause tekstane til Loms-diktaren Tor Jonsson.

– Søndagen opplever vi alltid som ei god avslutning på fire livlege festivaldagar, seier museumsleiar Tone Slenes. – Ivar Aasen-stemnet gir rom for å lande, reflektere og sjå nye samanhengar, avsluttar ho.

Strålande tilbakemeldingar for nasjonal språkkonferanse på Nynorskhuset

Redaksjonen
-
0
Strålande tilbakemeldingar for nasjonal språkkonferanse på Nynorskhuset

Sambuarane på Nynorskhuset i Førde laga til ein nasjonal språkkonferanse med «Skal vi snakke om det?».

– Vi har fått utruleg masse gode tilbakemeldingar, både i løpet av sjølve dagen og no i etterkant. Vi hadde eit fantastisk fint publikum, gode innleiarar, smakfull mat i Røyst mat & vin og strålande sol på uteserveringa – kva meir kan ein ønskje seg? Vi laga ein språkkonferanse av nasjonalt kaliber, men på ein nedpå og jordnære måte som kler oss i Nynorskhuset godt. Det er spesielt kjekt å høyre at folk fekk med seg nokre nye tankar, fortel Heidi Hattestein, prosjektleiar på Nynorskhuset til LNK.no.

Programskapar Thomas Seltzer snakkar om KI – ein godhjarta gigahjerne eller destruktiv dødsstjerne? Foto: Cecilie Molander

Stor nynorskklynge

Nynorskhuset er ei stor klynge med rundt hundre tilsette og eit ganske så unikt sambuarskap mellom media og scenekunst, med nynorsken som omdreiningspunkt. Det gir akkurat passe mykje friksjon til å tenke nye tankar. På huset sit NRK Vestland, NRK Nynorsk mediesenter, Nynorsk Avissenter, Nynorsk Scenekunstsenter og Firda i lag med Teater Vestland.

– I ei tid der alle ropar høgare og lyttar mindre, ville vi slå eit slag for den gode samtalen. Vi ville lage ein underhaldande, inspirerande og tankevekkande dag med forskjellige inngangar til språk og offentleg ordskifte, med utgangspunkt i store og viktige samfunnstema som polarisering og ytringsrom. Og vi avslutta dagen med ein solid dose teater med stykket «Eg er Lucy Barton», fortel Heidi Hattestein.

Dagleg leiar i LNK og redaktør i Framtida Junior, Svein Olav B. Langåker oppsummerte kva barn og unge skriv om i dei kring 15000 tekstane som har blitt sendt inn til Framtida.no og Framtida Junior dei siste 15 åra. Foto: Cecilie Molander

Heldige

– Kva tid blir det ny språkkonferanse?

– No skal vi først lande og vurdere, så det må vi komme tilbake til. Følg med i kanalane våre! oppmodar ho.

Ordførar i Sunnfjord, Jenny Følling, er strålande nøgd med å få bruke ein dag til påfyll og refleksjon.

– Her har det vore mange tankevekkjande innlegg, seier ho til Nynorskhuset. Ho er full av lovord om programmet og arrangørane.

– Vi er heldige som har Nynorskhuset i Førde! Det betyr enormt mykje for å fremje det nynorske.

Feirar nynorskveka over heile landet

Svein Olav B. Langåker
-
0
Feirar nynorskveka over heile landet

– Me oppmodar alle til å skriva nynorsk denne veka. Alle som ikkje skriv nynorsk til vanleg, kan bruka veka til å prøva seg fram: No får alle lov av Noregs Mållag til å skriva feil, seier Peder Lofnes Hauge, leiar i Noregs Mållag og Sebastian Natvik, leiar i Norsk Målungdom i ei pressemelding.

Veka mellom 6. og 12. mai er ei spesiell veke for nynorsken. Desse dagane inviterer Mållaget og Norsk Målungdom heile Noreg til å bli med på ei årleg nasjonal markering, der målet er at alle skal få sjå meir nynorsk.

Nynorske merkedagar
Den 6. mai i 2014 vedtok Stortinget Grunnlova på nynorsk, og 12. mai er sjølve nynorskdagen, dagen då Stortinget alt i 1885 fatta jamstillingsvedtaket, som likestilte dei to norske skriftspråka.

– Difor vil Mållaget og Norsk Målungdom få med seg alle i Noreg på å feira nynorsken ei heil veke, seier Peder Lofnes Hauge.

– Me avsluttar veka med nynorskdagen 12. mai, ein stor festdag. Då oppmodar me også alle i Noreg om å ynskja kvarandre til lukke med dagen og å heisa flagget til topps, seier Sebastian Natvik.

Alt er lov i nynorskveka
På nynorskdagen dei to siste åra har store selskap som Vipps og Ruter lansert tenestene sine på nynorsk.  Men det viktigaste er at alle kan vera med både å feira og å bruka nynorsken, og at det skal vera låg terskel for å prøva seg fram med språket.

– Me håpar me ser alle slags typar nynorsk denne veka, også i avisene og på sosiale medium. God eller dårleg, seriøs og tullete, alt er lov i nynorskveka!

Kva skjer?
Både lokallag i Mållaget og andre aktørar lagar til feiringar i nynorskveka:

Kvar fjerde 10.-klassing får ikkje karakter i sidemål – Noregs Mållag reagerer

Svein Olav B. Langåker
-
0
Kvar fjerde 10.-klassing får ikkje karakter i sidemål – Noregs Mållag reagerer

Det store talet på elevar som får fritak frå sidemål er ei stor utfordring for den obligatoriske sidemålsopplæringa i skulen, meiner landsmøtet i Noregs Mållag.

Sidemålsordninga har vore ryggrada i norsk språkpolitikk sidan ho vart vedteken av Stortinget i 1907. For å sikre reell språkleg likestilling og gje alle elevar fridomen til å velje kva skriftspråk dei vil bruke, har vi obligatorisk sidemålsopplæring med karakter i skulen.

– Når ein fjerdedel av norske elevar ikkje får karakter i sidemål, knekk denne ryggrada saman, heiter det i ei fråsegn frå Noregs Mållag.

Fritaksordninga i skulen må fungere slik ho er meint å gjere. Ho skal gje dei elevane som verkeleg treng det, eit fritak fordi det ikkje lèt seg gjere å meistre både nynorsk og bokmål. Er det verkeleg slik at kvar fjerde tiandeklassing ikkje har evne til å lære seg nynorsk og bokmål?

I november 2025 fortalde Kaveh Rashidi om si oppleving med fritak frå vurdering i sidemål i NRK Leseklubben:

– På skulen fekk eg fritak frå nynorsk, fordi foreldra mine ikkje er fødde i Noreg. Ein rar regel. Eg var jo skuleflink, og hadde dei same føresetnadene som klassekameratane mine til å lære det.

Rashidi si oppleving liknar mange andre sine forteljingar om kvifor nettopp dei fekk fritak frå sidemål.

Det finst ikkje reglar i lov eller forskrift som seier at eit anna morsmål enn norsk automatisk gir eleven rett til fritak.

Vedtaket om fritak frå vurdering i sidemål må følgje sakshandsamingsreglane. Mellom anna må saka vere så godt opplyst som mogleg.

Eit fritaksregime ute av kontroll vatnar ut sidemålsordninga i norsk skule, heiter det i ei fråsegn frå Noregs Mållag. Dei meiner at:

  • det må førast tilsyn med fritaksvedtaka
  • Utdanningsdirektoratet må gje tydeleg rettleiing på korleis ein handsamar fritakssøknadar
  • Kunnskapsdepartementet må vurdere om lova gir for stort rom til fritak

Slik vil Noregs Mållag nå éin million nynorskbrukarar innan 2050

Svein Olav B. Langåker
-
0
Slik vil Noregs Mållag nå éin million nynorskbrukarar innan 2050

Landsmøtet i Noregs Mållag ønskjer seg éin million nynorskbrukarar innan 2050. I denne fråsegna legg dei ein plan for korleis dette kan gjerast.

Dei siste femten–tjue åra har nynorsken styrkt seg og står støtt på fleire område i samfunnet. Det har aldri vore skrive meir nynorsk enn i dag, og den politiske, sosiale og kulturelle aksepten er større enn nokon gong.

Språklova frå 2022 slår fast at det offentlege har eit særleg ansvar for å fremje nynorsk. Likevel vert lova brote dagleg. Offentlege verksemder nedprioriterer nynorsk, digitale løysingar har bokmål som standard, og nynorskelevane manglar både læremiddel på nynorsk og lærarar som har kompetanse til å drive opplæring i og på nynorsk.

Wales inspirerer

– Ein meir offensiv språkpolitikk er mogleg, heiter det i fråsegna frå landsmøtet.

Walisisk har i dag om lag like mange språkbrukarar som nynorsk. Regjeringa i Wales har sett seg eit mål om at 1 million menneske skal snakke walisisk innan 2050, og det er sett av fleire titals millionar kroner til tiltaket. Tiltaka er konkrete, prioriteringane er tydelege, og med økonomiske løyvingar og strukturelle grep gjer dei språket meir synleg og meir brukt i kvardagen. Dei har mellom anna endra standardinnstillingane i programvare frå Microsoft på pc-ar i skulen og det offentlege til walisisk.

– Noreg må la seg inspirere av Wales. Det er på tide at styresmaktene våre vågar å tenkje stort og nytt om språk. Heller enn å snakke om likebehandling av nynorsk og bokmål, må vi snakke om asymmetriske tiltak som favoriserer nynorsken, nettopp fordi det er det minst brukte språket. Nynorsken må få fordelaktige rammevilkår, slik at vi kan jamne ut det skeive tilhøvet mellom dei to norske skriftspråka, heiter det i fråsegna frå landsmøtet.

Vil ha tilbake demokratisk kontroll over språket

– Samfunnet vårt er allereie gjennomdigitalisert, og utviklinga skjer i eit veldig tempo. Dette får store følgjer for språkutviklinga i Noreg. Det er avgjerande viktig at norsk språkpolitikk blir styrt frå Stortinget, og ikkje frå hjørnekontor i California. Dei multinasjonale tekselskapa har allereie for stor påverknad på det norske språket. Dette er ikkje eit ansvar som kviler på kulturministeren aleine. Noregs Mållag meiner at Digitaliserings- og forvaltningsdepartementet og Kunnskapsdepartementet i større grad må ta språkleg ansvar.

Mange norske elevar får lese- og skriveopplæringa si på datamaskiner utan fungerande nynorsk stavekontroll.

– Selskapa som leverer programvare tar ikkje dette på alvor. Det er uhaldbart, og i strid med lova. Det er på tide at staten stør opp om skriveprogram og anna programvare med open kjeldekode og god nynorsk stavekontroll. Slik sikrar vi nynorskelevane sine språklege og digitale rettar, heiter det i fråsegna.

Nynorsk kulturløft

Noregs Mållag etterlyser òg eit nynorsk kulturløft.

– Noregs Mållag meiner det neste år må løyvast minst 50 millionar kroner til tiltak for nynorsk språk, litteratur, media og kulturformidling. Det må vere eit prinsipp at nynorskinstitusjonane deretter skal ha minst 3,5 prosent av kulturdelen på statsbudsjettet. Slik kan regjeringa trygge den norske kulturarven og styrkje nynorsk som ein demokratisk fellesarena inn i framtida.

Språklova gjev styresmaktene mandat til ein slik politikk. Ambisjonane i lova må følgjast opp med handling.

Noregs Mållag meiner:

  • at regjeringa må legge fram ein handlingsplan for jamstilling mellom nynorsk og bokmål, med konkrete tiltak som aktivt favoriserer, fremjar og styrkjer nynorsken
  • at offisiell norsk språkpolitikk skal ha som ambisjon å auke talet på nynorskbrukarar
  • at regjeringa må legge fram ein plan for norskspråkleg digitalisering
  • at staten stør opp om initiativ som utviklar skriveprogram med open kjeldekode og god nynorsk stavekontroll til bruk i skulen
  • at det blir løyvd pengar over statsbudsjettet til eit nynorsk kulturløft
  • at staten utviklar eigne skriveprogram til bruk i skulen

Lat Språkrådet vera Språkrådet

Svein Olav B. Langåker
-
0
Lat Språkrådet vera Språkrådet

Landsmøtet i Mållaget er svært uroa for at ei samanslåing vil svekkja Språkrådet og vera til hinder for ei forståing av at språkarbeid er viktig på alle samfunnsområde.

Kulturdepartementet har sett i gang ei utgreiing om å slå Språkrådet saman med mellom anna Filminstituttet og Kulturdirektoratet. Landsmøtet i Noregs Mållag meiner ei slik samanslåing vil vera svært uheldig for norsk språk.

– Språkrådet ligg under Kulturdepartementet, men det viktige arbeidet Språkrådet gjer, er på tvers av alle sektorar og strekkjer seg langt utover kulturfeltet. Landsmøtet i Mållaget er svært uroa for at ei samanslåing vil svekkja Språkrådet og vera til hinder for ei forståing av at språkarbeid er viktig på alle samfunnsområde, heiter det i ei fråsegn frå landsmøtet til Mållaget.

Språkrådet forvaltar språket og utøver statens språkpolitikk, og norsk språkpolitikk er tydeleg på at nynorsk må fremjast på alle samfunnsområde. Nynorsk står etter måten sterkt i kulturlivet, og den viktigaste innsatsen trengst på mange andre område, som i skule og barnehagar, lærarutdanningane, i akademia, i næringslivet og i offentleg forvaltning. For å få til det, er det behov for eit sterkt og sjølvstendig språkråd.

– Noregs Mållag kan vanskeleg sjå at eit stort kulturdirektorat vil vere den rette institusjonen for å fremja norsk språk, og særleg nynorsk, på samfunnsområde som ligg langt unna den tradisjonelle kultursektoren. Vi treng at Språkrådet kan tala med den faglege og politiske autoriteten som eit sjølvstendig statleg forvaltningsorgan i språksaker har. Det er enklare for ein direktør i eit sjølvstendig språkråd å nå fram til allmenta enn for ein avdelingsleiar i eit større kulturdirektorat som primært driv med andre ting enn språkforvaltning og utøving av statens språkpolitikk, heiter det i fråsegna.

– Landsmøtet i Noregs Mållag meiner difor at Språkrådet må halda fram som eit sjølvstendig statleg forvaltningsorgan med eit tydeleg ansvar for norsk språkpolitikk. Skal vi nå dei språkpolitiske målsetnadane Noreg har sett seg, er det behov for meir språkpolitisk kraft – ikkje mindre. Språkrådet må få arbeida fritt på vegner av heile det norske språksamfunnet. Lat Språkrådet vera Språkrådet, avsluttar fråsegna.

123...376Side 1 av 376

LNK.NO

KONTAKT LNK:

Dagleg leiar Svein Olav B. Langåker, 948 75 365

post@lnk.no

 

Ved å bruka LNK.no aksepterer du bruk av informasjonskapslar.

Les meir om personvernpolitikken vår!

TAKK FOR STØTTA