Heim Blogg

Språkrådet ber avisene sikre nynorskdelen i framtida

Nynorskavisa Kvinnheringen kan publisere Amedia-tekstar og meiningsinnlegg på bokmål, men trur ikkje dei vil skrive mindre nynorsk framover.

– Det som overraska mest var nok at så mange aviser synest det er vanskeleg å få tak i journalistar med god nok nynorskkompetanse.

Avdelingsdirektør i Språkrådet Lars Ivar Nordal. | Foto: Oda Hveem

Det skriv avdelingsdirektør i Språkrådet Lars Ivar Nordal til Framtida.no. Nyleg kom Språkrådet med ei undersøking av bruken av dei to skriftspråka i norske redaksjonar.

Halvparten av avisene som er reine nynorskaviser svarar at det i stor grad er ei utfordring å rekruttere journalistar med god nok nynorskkompetanse.

– Det er eit politisk mål å styrke nynorsk, og då må vi utdanne journalistar som skriv god nynorsk. Slik sett er dette eit tydeleg signal til journalistutdanningane om å gi studentane god språkopplæring i både nynorsk og bokmål, uttalar Nordal

Kjenner seg att

Redaktøren i nynorskavisa Kvinnheringen stadfestar at dei har opplevd utfordringar med å rekruttere nynorskjournalistar.

– Rekruttering er generelt ei utfordring for lokalaviser i distrikta for tida, og det er òg vanskeleg å rekruttere folk med nynorskkompetanse, skriv redaktør Mona Grønningen til Framtida.no

Det har likevel stort sett løyst seg godt for dei. Ho trekker fram samarbeid med Nynorsk Avissenter som har gitt dei praktikantar som eit positivt tiltak.

– Vi har per no éin journalist som ikkje opphavleg hadde nynorsk som si målform, og vi har hatt det tidlegare. Det kan tidvis vere litt ekstra språkutfordringar for desse, men vi les korrektur på kvarandre sine saker og har låg terskel for språkfaglege diskusjonar i kvardagen, så dei klarer seg godt, etter mi meining.

«Blanda-avis»

I undersøkinga til Språkrådet, der 135 redaktørar har svart, kjem det fram at litt over halvparten (53 prosent) brukar berre bokmål i det redaksjonelle stoffet. 21 prosent brukar berre nynorsk, medan 24 prosent brukar begge skriftspråka.

Jærbladet, som vekslar mellom bokmål og nynorsk, har ikkje slite med rekruttering av nynorskjournalistar, fortel redaksjonssjef Simon Hobberstad.

– Vi har ikkje hatt det som noko krav, men får ofte inn folk som skriv nynorsk.

Hobberstad meiner dei har ein god miks av nynorsk og bokmål i avisa i dag.

– Det er stort sett journalistens preferanse som avgjer om saka blir skriven på bokmål eller nynorsk, forklarar han.

I jærbladet kan ein lese nynorsk og bokmål om kvarandre. Her er ein skjermdump frå nettavisa 12. mai.

Mest bokmål

Språkrådet si undersøking syner at kva språk som blir brukt der avisene kjem ut, er den viktigaste grunnen til at avisene ikkje brukar nynorsk. Blant avisene som brukar både nynorsk og bokmål, oppgir fleirtalet at mesteparten stoffet er på bokmål.

Ifølgje Wikipedia var Jærbladet frå starten i 1949 ei avis med mykje nynorsk, men etter kvart har det òg kome inn ein del bokmål i avisa.

Redaksjonssjef Hobberstad har ikkje konkrete tal på forholdet mellom bokmål og nynorsk hos dei i dag, men reknar seg fram til at det er om lag 60/40 overvekt bokmål. Det er basert på ei oppteljing av saker frå éi veke.

– Vi har ikkje ein klar strategi eller eit konkret mål for språk. Det hadde kanskje vore meir aktuelt om det hadde blitt veldig mykje nynorsk eller bokmål, men nett no har vi ei fin blanding.

Få utfordringar

– Kva utfordringar møter de som avis med begge målformer?

– Det har vi ikkje hatt dei store utfordringane med. Det må vere at ein journalist som ikkje er like stødig på nynorsken, kanskje må ta over ei nynorsksak på kveldsvakta. Det løyser seg som regel.

Jærbladet får svært få tilbakemeldingar frå lesarar på bruken av to målformer.

– Vi har brukt begge målformer i ganske mange år no. Vi antar at lesarane set pris på at vi framleis har godt med stoff på nynorsk.

Kan kome inn bokmål

Den nynorske lokalavisa Kvinnheringen feira 50 år i fjor og blir gitt ut i Kvinnherad i Vestland.

– Utan å ha snakka med grunnleggjar Kristian Hus om dette, så reknar eg med at å skrive nynorsk i avisa var sjølvsagt frå starten av sidan vi opererer i ein nynorskkommune, og sidan innbyggjarane her både skriv nynorsk og har dialekt tettast opp mot denne målforma, forklarar Kvinnheringen-redaktør Mona Grønningen.

Dei har ikkje nokon utprega språkstrategi, anna enn mål om å tilby lesarane godt, nynorsk språk i innhaldet, med minst mogleg feil. Språk- og skrivefeil kan nemleg gå ut over omdømet deira.

Grønningen opplever ikkje at dei møter store utfordringar som rein nynorskavis.

– Dei eg kjem på er pressemeldingar, offentlege dokument og sakspapir frå ulike instansar som er skrivne på bokmål, og som vi må omsetja til nynorsk. Det kan jo ta tid.

Elles deler dei innimellom saker frå andre Amedia-aviser, og for å spare tid blir ikkje desse omsette til nynorsk.

– Så innimellom finn du bokmål på nettavisa vår, og ein sjeldan gong òg i papiravisa, viss nokon sender oss debattinnlegg på bokmål. Då lar vi målforma vere. Men elles omset vi det vi har tid til.

Framtida.no fann ei sak på bokmål hos Kvinnheringen 12. mai, men det er ei annonsesak. Skjermbilete.

Mindre nynorsk i framtida?

I undersøkinga svarar 21 prosent av avisene som nyttar begge skriftspråk at dei trur dei vil bruke mindre nynorsk om ti år, og ingen trur dei vil bruke meir.

– Korleis ser du for deg utviklinga i Jærbladet?

– Det vil nok henge saman med bruken av nynorsk generelt, og det har andre meir kunnskap om enn meg. Eg forstår skepsisen, men inntrykket mitt er at nynorsken står sterkt her på Jæren, og slik håpar vi at det vil vere også om ti år. 

Heller ikkje Kvinnheringen-redaktøren ser for seg at dei vil skrive mindre nynorsk.

Nordal i Språkrådet meiner dei «språkblanda» avisene speler ei viktig rolle med å vise fram begge dei to norske skriftspråka, og peikar på at dei ofte opererer i område der nynorsken er i ein mindretalsposisjon.

– Eg vil oppfordre redaktørane til å aktivt arbeide for å oppretthalde nynorskandelen i avisa, og motverke ei utvikling der det kan bli mindre bruk av nynorsk i slike aviser.

– Er du uroa for posisjonen til nynorsk i aviser, basert på resultata i undersøkinga? 

– Undersøkinga vår viser at nynorsken står sterkt som mediespråk generelt og særleg som avisspråk. Undersøkinga har gitt oss ny kunnskap om statusen for nynorsk på dette feltet, og det treng vi, slik at alle aktørar på feltet kan ta dei rette grepa for å oppretthalde posisjonen til nynorsk som mediespråk. Det er viktig for nynorskbrukarane, for nynorsken og for norsk språk i stort.

Litteraturbåten Epos inviterer til litteraturcruise i Hardanger heile sommaren!

No kan du bli med den gamle bokbåten på tur blant bøker, bølger og bygder i Hardanger!

Den 61 år gamle båten Epos har vore bokbåt og turistbåt i ein mannsalder, og frå 17. juni kan du vere med den på nye tokter.

Sommaren 2024 vil Litteraturbåten Epos gå i ruta Rosendal-Norheimsund-Øystese. Båten vil gå tur-retur kvar vekedag, og korrespondere med Rødne sin hurtigbåt frå Bergen til Rosendal om morgonen.

Som ekte litteraturbåt frå Strandebarm, vil båten sjølvsagt gå i sakte fart forbi heimbygda til Jon Fosse, og på onsdagar kan ein også gå i land her.

– Me prøver noko heilt nytt her, og kombinerer den fantastiske naturen med den fantastiske litteraturen i Hardanger, seier dagleg leiar i Litteraturbåten Epos, Maria Pile Svåsand.

Dette vert eit etterlengta tilskot til båttrafikken i Hardanger, det har til no ikkje vore nokon samanknyting av Sunnhordland og nordsida av Hardangerfjorden, og ruta vil gje store moglegheiter for begge dei involverte kommunane. Ruta vil gje moglegheita til å reise på dagstur frå Bergen, via Rosendal og Kvam.

Turen vil kombinere bøker om bord, moglegheit til å høyre Jon Fosse på lydbok undervegs og ein sving innom Fosse med guiding undervegs. Samstundes vil me tilby det einaste «sakte-cruiset» i fast rute i Hardanger. Undervegs får ein også kjøpt lokal mat og drikke.

Så om ein ynskjer seg feriecruise, lesecruise, sidercruise eller saktecruise – denne turen dekkar alt.

Litteraturcruise i Hardanger vil vere eit tilbod både for turistar som vil sjå Hardanger,  lokalbefolkinga og hyttebuarar på begge sider av fjorden som ynskjer seg ei utflukt og for ferierande i regionen som reiser utan eigen bil og får eit nytt tilbod som del av ein større
rundtur.

Litteraturbåten Epos er eit desentralisert litteraturhustilbod og eit nasjonalt kulturminne, som gjennom drifta tek vare på kystkultur og skapar aktivitet på tradisjonelle møteplassar med nærheit til kysten.

Litteraturhus skal ikkje berre vere eit tilbod i dei store byane. Litteraturcruise er eit tilbod i vekedagane i sommarmånadane, og alle inntekter går til vidareutvikling av litteraturbåttilbodet.

– Det er ikkje lønsamt å drive litteraturbåt, med dette håpar me å auke eigeninnteninga vår og å utvide tilbodet samstundes, seier Svåsand.

M/S Epos var ein av verdas største aluminiumsbåtar då den vart bygd på Omastrand i Hardanger i 1963. Heilt sidan den var ny har den vore bokbåt på Vestlandet, og teke med seg bøker til bygder og øyar som ikkje hadde eige bibliotek. Sidan 2022 er båten eit flytande litteraturhus for dei same bygdene, eigd og driven av Stiftinga Litteraturbåten Epos. Om bord kan ein oppleve kulturarrangement, kafé og ein liten bokhandel med nye
og brukte bøker.

Meir informasjon og billettar finn du på litteraturcruise.no.

Nynorsk litteratur der ute – og heim igjen

Korleis har litteratur på mindretalsspråket nynorsk enda opp med å vinne internasjonale prisar? Og kvar går vegen vidare?

Dette er nokre av spørsmåla du kanskje finn svaret på når Nynorsksenteret, Høgskulen i Volda og Nynorsk kultursentrum inviterer til open fagdag på Høgskulen i Volda under Festspela torsdag 6. juni.

Fjorårets tildeling av nobelprisen i litteratur til Jon Fosse har kveikt ny interesse for nynorsk litteratur. Å snakke om nynorsk litteratur i ein internasjonal samanheng er meir aktuelt enn nokon gong.

– Eg håpar fagdagen kan medverke til auka medvit både om nynorsk litteratur ute i verda og verdslitteratur i nynorsk omsetjing, seier konservator ved Nynorsk kultursentrum, Stine Stennes Hovdenakk.

Ut i verda med nynorsk litteratur

Margit Walsø, direktør ved NORLA, Senter for norsk litteratur i utlandet, er ein av dei som skal halde innlegg under fagdagen. Ho vil fortelje om nynorsk litteratur i verda der ute og arbeidet med å spreie nynorske bøker og forfattarar til utlandet.

Verdslitteratur i nynorsk omsetjing

– Å gjere verdslitteraturen tilgjengeleg på nynorsk har alltid vore ein sentral del i bygginga av det nynorske språket og den nynorske skriftkulturen, seier konservator ved Nynorsk kultursentrum Fredrik Hope.

På fagdagen vil Marie Nedregotten Sørbø, professor ved Høgskulen i Volda, fortelje om omsetjing av verdslitteratur i nynorsk skriftkultur. Litteraturkritikar Sindre Hovdenakk vil ta føre seg arbeidet til Henrik Rytter, ein pioner som omsette mange viktige verk, mellom anna Shakespeare og Den guddomlege komedien, til nynorsk i perioden 1930–1950.

Ibsen på nynorsk og Vinje i verda

Då Ibsen-dramaet Peer Gynt vart sett opp på nynorsk for første gong i 1947, vekte det sterke reaksjonar. Men korleis var mottakinga då Jon Fosse gjendikta dramaet i nyare tid? John David Crosby, redaktør i tidsskriftet Mellom, kjem for å snakke om Fosse sine omsetjingar av Ibsen til nynorsk.
Under tittelen «Ein målmann dristar seg ut» – Aasmund Olavsson Vinje i verda vil Guy Puzey, førsteamanuensis ved Universitetet i Edinburgh, fortelje kva han oppdaga i studiet av Vinje sitt opphald i Storbritannia i 1862 og 1863.

Gratisarrangement under Festspela

Fagdagen vert arrangert i samband med Festspela, og det er gratis og ope for alle interesserte å melde seg på.

Meir om Festspela og festspelprogrammet!

Nynorsk og bokmål må inn i Grunnlova

Det er på høg tid å grunnlovfesta norsk som nasjonalt hovudspråk i Noreg og grunnlovfesta jamstillinga mellom bokmål og nynorsk.

Den formelle likestillinga mellom bokmål og nynorsk må sikrast ein sterkare og tydelegare rettsleg status. Noregs Mållag ynskjer at norsk, både bokmål og nynorsk, skal grunnlovfestast som nasjonalt hovudspråk. Det vil vera viktig særleg for nynorsk, som det minste av dei to norske skriftspråka.

I dag er det berre samisk språk som har eit vedteke grunnlovsvern (paragraf 108). I paragraf 114 er norsk språk indirekte grunnlovfesta gjennom kravet om å måtta tala «språket i landet» for å bli utnemnd til embete i staten. I lov om språk (språklova) blir det slege fast at norsk er det nasjonale hovudspråket i Noreg. Det bør også stå i Grunnlova.

I ei globalisert verd treng norsk språk eit sterkare vern enn tidlegare. Det er mange land som ser dette. Ifølgje databasen Constitute finst det 148 land i verda med grunnlover som inneheld føresegner om nasjonalspråk. 97 land har grunnlover med føresegner som på ulike vis vernar språkbruk. Det er i dag meir vanleg at statar omtalar språk i grunnlovene, enn at dei ikkje gjer det.

Dei siste åra har Stortinget gjort mykje for å oppdatera Grunnlova, med mellom anna ei rekkje menneskerettslege føresegner. Ei grunnlovfesting av statusen til det norske språket, medrekna jamstillinga mellom nynorsk og bokmål, vil vera ei modernisering av Grunnlova. I 2024 kan vi feira  jubileum for to viktige nynorskvedtak i nyare tid. For 50 år sidan, i 1974, vedtok Stortinget at lærebøker til bruk i skulen skulle koma til same tid og same pris. Dette vedtaket var avgjerande viktig for å sikra elevar retten til likeverdig opplæring i alle fag på nynorsk. For 10 år sidan, i 2014, vedtok Stortinget at Grunnlova skulle finnast i to jamstilte versjonar, ein på nynorsk og ein på bokmål. At det mest grunnleggjande dokumentet for staten Noreg då kom på nynorsk, var ein viktig symbolsk siger for nynorsken.

Det vil vera ei fin markering av desse jubilea at det i denne stortingsperioden kjem eit framlegg om å grunnlovfesta norsk som nasjonalt hovudspråk, med jamstillinga mellom nynorsk og bokmål. Då kan det neste Stortinget for fyrste gong røysta ein slik paragraf inn i Grunnlova.

No kan du «vippse» på nynorsk

Mållaget og Vipps har ein gladnyheit til nynorskbrukarar. Vipps kjem endeleg på nynorsk.

På nynorskdagen i år får nynorskbrukarar ei gåve frå Vipps. Dei har samarbeidd med Noregs Mållag for å lage ein nynorsk-versjon av betalingsappen.

Denne meldinga låg i Vipps-appen søndag morgon. Skjermdump

– Vi er glade for at Vipps no tek nynorsk under vengjene og gjer sitt for jamstillinga mellom dei to skriftspråka. No håpar vi alle går inn på Vipps og vel nynorsk som språk, skriv leiar i Noregs Mållag, Peder Lofnes Hauge, i ei pressemelding.

Jobba tett

Vipps er ein av dei mest brukte appane i Noreg. Tidlegare har dei berre hatt bokmål i appen.

Mållaget har vore aktivt med i arbeidet med å lage nynorskversjonen.

– Gode krefter i Vipps tok kontakt og sa at no er alt klart for at appen kan kome på nynorsk. Då heiv Mållaget seg rundt og omsette tekstmaterialet til nynorsk, seier Hauge.

Eit slag for jamstilling

Dette skjer på dagen Noregs Mållag feirar at det er 139 år sidan nynorsk og bokmål blei likestilte språk.

– Dette er ein ekte festdag! At ein no kan bruke Vipps på nynorsk, betyr meir nynorsk til veldig, veldig mange, seier mållagsleiaren.

Slik ser skildringa i Appstore ut på nynorskdagen 12. mai.

For å endre språket på Vipps til nynorsk må ein gå inn på innstillingane i appen og finne språkinnstillingane.

– Og vips er Vipps på nynorsk, seier Hauge.

Ingvild Bryn får nynorskprisen for journalistar

Ingvild Bryn er for mange sjølve nynorskrøysta. Etter ei særs variert karriere i NRK kan ho no også smykke seg med tittelen som vinnar av Kultur- og likestillingsdepartementets nynorskpris for journalistar i 2024.

– No vart eg utruleg glad, for det er ein gjæv pris som eg er særs glad for å få. Eg har gledd meg over andre gode nynorskbrukarar som har fått prisen før, men det må vere lov å gle seg litt ekstra når ein får prisen sjølv, sa Ingvild Bryn då ho fekk overraskinga, ifølgje ei pressemelding frå NRK Nynorsk mediesenter.

Under nyheitsdivisjonen i NRK sitt fredagsmøte vart Ingvild Bryn overraska med nyhenda om prisen. Der dukka nemleg  juryleiar Solveig Barstad opp på storskjerm. Ho la fram juryen si grunngjeving for utdelinga, og sa mellom anna:

«I ei tid der fleire og fleire programleiarar og andre journalistar brukar dialekt som arbeidsspråk, kan Bryn halda det gåande utan manus med eit ledig og lett normert nynorsk time etter time på direktesendingar i NRK. Slik gjer ho det tydeleg og synleg at nynorsk kan brukast som nyheitsspråk om alt og til alle.»

– Sjølve nynorskrøysta

Det er norske nettbrukarar, avislesarar, radiolyttarar og tv-sjåarar som nominerer kandidatar til prisen. Og at det er ein vinnar som mange har eit forhold til, går også fram av grunngjevinga.

«Årets vinnar av Kultur- og likestillingsdepartementets nynorskpris for journalistar er for tre generasjonar nordmenn eit lysande døme på korleis kvalitetsjournalistikk på talt nynorsk skal vera. For mange er ho sjølve nynorskrøysta med stor n.»

– Eg kjenner på eit stort ansvar som programleiar i Dagsrevyen, og arbeider mykje med språket. Språket må vere nøkternt, nøytralt og presist, utan fargelegging. Det er spesielt viktig med krig i Ukraina, Gaza, presidentvalkamp i USA og alt som skjer i norsk politikk. No er eg den einaste programleiaren i Dagsrevyen som brukar nynorsk, men eg har mange gode kollegaer i redaksjonen å diskutere med, sa ho då ho takka for prisen.

Kultur- og likestillingsdepartementet sin nynorskpris for journalistar blir delt ut til ein dyktig journalist som har utmerkt seg med bruk av levande og god nynorsk i norske medium, og som gjennom arbeidet sitt har gjeve nynorsken status og innpass på nye område.

Den høgtidlege utdelinga skjer under dei nynorske festspela i Aasentunet 7. juni. Bryn er den 19. mottakaren av prisen, som er på 75 000 kroner og eit kunstverk.

Om prisvinnaren:

Ingvild Bryn er frå Voss og utdanna frå Høgskulen i Volda med faga media og kommunikasjon, nordisk og statsvitskap. Ho starta som journalist i Horda Tidend. I 1984 vart ho tilsett i NRK Hordaland. Ho har vore korrespondent for NRK i Stockholm og USA. Bryn har motteke ei rekkje prisar for språket sitt, mellom andre Kringkastingsprisen, Alf Helleviks mediemålpris, Årets nynorskbrukar 2012 (saman med Arill Riise), Storegutprisen og Kringkastingssjefens språkpris.

Heile grunngjevinga frå juryen:

Årets vinnar av Kultur- og likestillingsdepartementets nynorskpris for journalistar er for tre generasjonar nordmenn eit lysande døme på korleis kvalitetsjournalistikk på talt nynorsk skal vera. For mange er ho sjølve nynorskrøysta med stor n.

I år kan Ingvild Bryn feira førti år som journalist i NRK. Det starta lokalt i Hordaland, men ho har sidan fare vide og vore utanrikskorrespondent i både Stockholm og Washington. Rollene har i desse tiåra vorte mange og varierte. Mellom anna leia Bryn i 1996 saman med Morten Harket Eurovision Song Contest-finalen – på verdsspråka engelsk, fransk og nynorsk.

Det er likevel Dagsrevyen som gjer at heile Noreg har eit forhold til Ingvild Bryn. Å løfta normert nynorsk og synleggjera det offisielle språket til hundretusenvis av nordmenn kvar dag er ein viktig del av NRKs samfunnsoppdrag. Ingvild Bryn er ein sterk pådrivar for dette. I ei tid der fleire og fleire programleiarar og andre journalistar brukar dialekt som arbeidsspråk, kan Bryn halda det gåande utan manus med eit ledig og lett normert nynorsk time etter time på direktesendingar i NRK. Slik gjer ho det tydeleg og synleg at nynorsk kan brukast som nyheitsspråk om alt og til alle.

Det finst mange grunnar til at journalistar driv med journalistikk. For Bryn har sjølve språket vore noko av det viktigaste. Ho er oppteken av at språket skal vera korrekt, klart og forståeleg. Det har ho arbeidd for både som utøvande journalist og i rolla som språksjef i NRK, i tillegg til mange år i Mediemållaget. Særleg for eit mindre nytta språk som nynorsk er det viktig med rollemodellar som held fana høgt for at språket skal vera framifrå.

Som språksjef var Bryn oppteken av å sjå heile landet, og ho reiste mykje rundt på distriktskontora. Ho skal ha sin del av æra for at nynorskprosenten i NRK er betre no enn før. Ingvild Bryn blir skildra som ein raus kollega som med godt humør villig vekk gir gode råd og handfast rettleiing til dei som ønskjer det, og til andre med.

For juryen har det vore ei sann glede og ei ære å vedta at Ingvild Bryn får Kultur- og likestillingsdepartementets nynorskpris for 2024.

Lærarutdanningane må ta språkansvar

Lærarutdanningane skal utdanne lærarar for heile landet, og då må alle lærarstudentar, uavhengig av fag, rustast til å vere lærarar i nynorske klasserom.

Lærarutdanningane er avgjerande både for at framtidige nynorskelevar får ei god opplæring og for at ein skal kunne oppnå ei reell jamstilling mellom nynorsk og bokmål.

I november lanserte Språkrådet ein rapport om norsk, og særleg nynorsk, i lærarutdanningane. Rapporten slår fast at lærarstudentar utan norsk i fagkrinsen som skal bli lærarar og som ikkje tek utdanning innanfor norskfaget, svært sjeldan får vurdert nynorskkompetansen sin i løpet av utdanninga.

Rapporten viser òg at fleirtalet av uteksaminerte lærarstudentar har utdanninga si frå lektorutdanning eller praktisk pedagogisk utdanning (PPU). Dette er utdanningar der rammeplanen, i motsetnad til grunnskulelærarutdanningane, ikkje stiller krav om nynorskkompetanse hjå studentane. Resultatet er at nynorskelevane som skal ha opplæring på skriftspråket sitt i alle fag, får nyutdanna lærarar som ikkje er trygge i å skrive eller undervise på nynorsk.

Mållaget har gjennom mange år peika på at utdanningsinstitusjonane må gje lærarstudentane ei betre opplæring i nynorsk. Dei må òg få opplæring i nynorskdidaktikk, det å lære korleis dei kan lære elevane nynorsk.

Det blir ei viktig oppgåve for forskings- og høgare utdanningsminister, Oddmund Hoel (Sp), å få dette på plass. Den nye statsråden har brei kunnskap om feltet og bør bruke både kunnskapen og styringsretten sin til saman med lærarutdanningane å sørgje for betre nynorskopplæring av lærarstudentane.

Mållaget har ei heil rekkje konkrete tiltak:

• Norsk må vere obligatorisk fag på grunnskulelærarutdanninga 5–10, og rammeplanane for PPU og lektorutdanningane må òg stille krav til studentane sin nynorskkompetanse.

• Det bør innførast ein nasjonal deleksamen i norsk i lektorutdanninga, og reglane for fritak frå sidemål i lærarutdanningane må strammast inn.

• Nynorskdidaktikk må vere ein del av lærarstudentane si utdanning, og det må kome fleire tilbod om etterutdanning i nynorskdidaktikk for dei som allereie arbeider i skulen.

• Utdanningsinstituasjonar må synleggjere nynorsk på studiestadene.

• Eksponering er nøkkelen til meistring.

• Dessutan må universitets- og høgskulerådet som rådgjevande organ stille krav til nynorskkompetansen i dei nasjonale retningslinene sine til lærarutdanningane.

Slik kan vi sikre at vi utdannar lærarar som har kompetanse til å drive opplæring i og på nynorsk.

Undersøking: Journalistar med nynorskkompetanse er mangelvare

0

I ei undersøking om «Nynorsk i avisene» kjem det fram at aviser som bruker begge skriftspråk er positive til meir nynorsk. Samtidig har redaktørane liten tru på at nynorskbruken vil auke i framtida.

Nyleg har 135 redaktørar svart på spørsmål frå Opinion på oppdrag frå Språkrådet om bruken av nynorsk og bokmål i norske aviser.

Undersøkinga viste mellom anna at nesten halvparten av avisene som bruker både nynorsk og bokmål, synest det burde vore meir redaksjonelt stoff på nynorsk i avisa deira.

Samtidig viser resultata at journalistar med nynorskkompetanse er mangelvare. Blant reine nynorskaviser seier 50 prosent at det i stor grad er ei utfordring å rekruttere journalistar med god nok nynorskkompetanse.

Likevel står det ikkje først og fremst på kompetanse at det meste av stoffet blant avisene som brukar begge skriftspråk, er på bokmål. Redaktørane ser derimot lesarane og språkbruken i nedslagsfeltet som dei viktigaste grunnane til at avisene ikkje bruker nynorsk.

Trass positiviteten rundt meir nynorsk, trur ingen av avisene som bruker begge skriftspråk at dei vil auke nynorskbruken i framtida.

(©NPK)

Norsk Målungdom har valt ny leiar

0

Sebastian Vinsent Natvik frå Alver kommune i Vestland er valt som ny leiar for Målungdommen.

– Eg er veldig takksam for tilliten til landsmøtet, og ser fram til å kjempe for nynorsk og dialektmangfald på fulltid, seier Sebastian Vinsent Natvik, i ei pressemelding.

20-åringen vart i helga valt som leiar for Norsk Målungdom på organisasjonen sitt landsstyremøte på Vinstra.

Natvik har bakgrunn frå lokallaget Katten Målungdom på Bergen Katedralskule, og har erfaring frå landsstyret og sentralstyret.

– Dei viktigaste sakene Norsk Målungdom tek med seg det neste året vil definitivt vere arbeidet med nynorsk i skulen og nynorsk i ein digital kvardag. I arbeidet med den komande opplæringslova må vi få på plass eit heilskapleg krav om at alle digitale læremiddel skal vere tilgjengeleg på nynorsk, stadfestar den nyvalde leiaren,

Resten av det nyvalde sentralstyret ser slik ut:

Leiar – Sebastian Natvik, 20 år frå Alver i Vestland

1. nestleiar – Synne Solberg, 22 år frå Sør-Fron i Innlandet

2. nestleiar – Janne Urkegjerde, 19 år frå Stranda i Møre og Romsdal

Styremedlem – Johannes Rønning, 22 år frå Ørland i Trøndelag

Styremedlem – Ann-Mari Ruste, 20 år frå Dovre i Innlandet

1. vara – Sabina Fosse Hansen, 24 år frå Alver i Vestland

2. vara – Endre Helland Gujord, 18 år frå Bergen i Vestland

3. vara – Sylvelin Bækken Toft, 19 år frå Alver i Vestland

Det nye styret trer i kraft frå 1. juli 2024.

(©NPK)

Harselerer og hyller nynorsken i ny musikal

0

Are Kalvø og Ingrid Bjørnov har laga musikal inspirert av nynorsk (spynorsk) (m)ordliste og Ivar Aasen. 13. april har det satiriske stykket premiere på Det Norske Teatret.

«Spynorsk» er ei kontrafaktisk forteljing om Ivar Aasen, ein harselas med og ei hylling av nynorsken – og ein satire over norsk samtid og politikk, skriv Det Norske Teatret i ei pressemelding

Historia tek til i året 2042, der folket har mista all glød, stort sett all konsentrasjonsevne og alt av draumar etter år med skjermbruk og upålitelege politikarar. Den unge kvinna Aase Ivarsen, snublar over ei gammal utgåve av Spynorsk Mordliste (Nynorsk ordliste) og ein biografi om nynorskens far, Ivar Aasen. Ho orkar ikkje lese heile boka, men blir likevel inspirert og får eit kall om å vekke folket.

Manusforfattar og songtekstansvarleg Are Kalvø hadde av mange blitt oppmoda om å skrive noko om nynorsken.

– Her har vi noko, tenkte eg, seier Kalvø, som så slo på tråden til komponist Ingrid Bjørnov. Ho tente straks på ideen og har snikra låtar fulle av fengande refreng, inspirerte av alt frå funk og rock til punk. (©NPK)

Norsk Barneblad – i takt med tida sidan 1887 – og truleg eldst i verda

Norsk Barneblad er truleg det eldste eksisterande bladet i verda for barn. Det har kome ut utan stans sidan 1887 og lever i beste velgåande.

– Eg trur hovudårsaka til at vi har overlevd så lenge, er at vi er eit nynorskblad. Det er nynorsken som gjer oss viktige. Det er mange gode krefter som ynskjer at bladet skal halde fram, og som sørgjer for at vi får stadig nye generasjonar av lesarar, seier redaktør Nana Rise-Lynum til Nynorsk pressekontor.

Vi møter henne i redaksjonen sentralt i Oslo, der dei er samlokaliserte med den nynorske avisa Dag og Tid. Nana er den einaste fast tilsette i bladet, men samarbeider tett med Aina Griffin, som i tillegg til å vere designar også er med på å forme innhaldet i bladet. Dei er to om arbeidet. I tillegg har dei nokre faste teiknarar og skribentar.

– Heldige barn

På det meste hadde Norsk Barneblad rundt 17.000 abonnentar, det var på 1970-talet. I dag er det 3500 barn som får bladet i sitt namn i postkassa éin gong i månaden.

– Abonnentane våre er det vi kallar heldige barn. Dei har folk rundt seg som betalar abonnementet deira, og det kan vere både foreldre, besteforeldre, eller andre slektningar. Dette er menneske som i barndommen ofte var lesarar sjølve, og som ynskjer å bringe det vidare til nye generasjonar, seier redaktøren.

Nana Riise-Lynum ved hylla der dei gamle årgangane av Norsk Barneblad er samla. Foto: Bent Tandstad / NPK

Mykje er nytt med Norsk Barneblad, men ein god del er også som det har vore. Som moro-sida med vitsar, der det både er nytt og gammalt. Og ikkje minst teikneserien Smørbukk, som har vore ein viktig del av innhaldet i mange år. Den rundleitte karen i raud genser med svarte prikkar har nærmast blitt eit varemerke for bladet.

Han har vore fast figur i bladet sidan 1938, då Jens R. Nilsen laga seks teikningar frå det heller groteske folkeeventyret om Smørbukk. Du veit det eventyret der Smørbukk blir bortført av ei haugkjerring under dekkje av å skulle gi han ein fin kniv. Det ho eigentleg var ute etter var å koke sodd på han, Smørbukk-sodd.

Ein snartenkt kar

Men Smørbukk var ein snartenkt kar og snudde situasjonen til sin fordel ved å lage sodd på haugkjerringa. Og slik vart Smørbukk ein teikneserie, og han har endra seg med åra. Først var han nok litt meir rampete enn i dag, og han var mest oppteken av mat. Han gjekk ikkje av vegen for å stele mat frå andre born.

Etter kvart vart han den godlynte, men framleis like lubne karen, som vi kjenner i dag. Han som alltid rotar seg bort i skumle situasjonar, men som takka vere det kvikke hovudet sitt alltid ordnar opp.

Solveig Muren Sanden teikna Smørbukk i mange år, og no er det Håkon Aasnes som er ansvarleg for både strek og tekst.

Framsida av Norsk Barneblad for mars 2024. Foto: Bent Tandstad / NPK

Avhengig av gode støttespelarar

Det starta altså i 1887. Det var Kristian Stalleland frå Landvik ved Grimstad i Agder som tok initiativet til bladet, som dei første åra kom ut under namnet «Sysvorti». Det er bunden form av sysvort, som er eit gammalt dialektnamn på svarttrast.

Sidan har det humpa og gått for Norsk Barneblad. Bladet har vore gjennom tøffe tider, der økonomien har vore meir enn skral. Men dei har alltid hatt hjelparar som ikkje var redde for å ta i eit tak.

Ein gong kjøpte Rasmus Steinsvik ein hest heime i Volda, Rimfakse, og denne vart lodda ut til inntekt for Norsk Barneblad.

– Han utstyrte Rimfakse med ei kjerre, og så tok dei landevegen fatt til Austlandet og Asker, der han budde. Her vart altså hesten lodda ut, og det var stor interesse for loddkjøpet. Norsk Barneblad levde godt i fleire år på inntektene frå dette lotteriet, fortel Nana Rise-Lynum.

Og dette med gode støttespelarar har vore viktig i heile den snart 140 år lange historia til den nynorske barnefavoritten.

Bladet oppstod i kjølvatnet av den store norskdomsbølgja mot slutten av 1800-talet. Ivar Aasen hadde samla norske dialektar og på den måten skapt det vi i dag kallar for nynorsk, den gongen var det mest kjent som landsmål. Vi fekk den frilynde ungdomsrørsla, og arven etter dansketida skulle bort.

Nana Rise-Lynum, som er frå Hjørungavåg på Sunnmøre, vart den første kvinnelege redaktøren i Norsk Barneblad i 1999, og sidan har ho vore ansvarleg utgivar. Og det trivst ho svært godt med.

– Eg er den første kvinnelege redaktøren, men Halldis Moren Vesaas jobba her i ein periode. Det har vore flinke kvinner med det meste av tida, seier ho.

Nytt tema kvar månad

Ho fortel at dei tek føre seg eit spesielt tema i kvar utgåve. Nyleg hadde dei eit temanummer om plast, og det har også vore nummer om vulkanutbrot, om ulike dyr, om sjakk, sopp og mange andre ting.

– Eg snakkar med menneske med stor ekspertise på dei ulike felta, og eg prøver å gjere det interessant og spennande. Som til dømes i temanummeret om plast. Vi tek ikkje opp berre dei negative sidene ved plast, men også dei mange positive. Norsk Barneblad skal ikkje vere negativ.

Rise-Lynum presiserer at Norsk Barneblad ikkje skal vere lettvint, og at dei ikkje dullar med lesarane. Men ho vil at dei skal bli fascinerte, interesserte og nysgjerrige. Kvalitet ligg alltid i botnen.

– Alt i verda er ikkje trist og ille. Bladet skal få dei til å gle seg og undre seg over ting i verda, ikkje berre sjå på alle problema. Vinkelen vår er det som er moro, slår redaktøren fast.

Og det er mykje moro i Norsk Barneblad. Ei heil side med vitsar, ei side med kviss, og det er ofte eksperiment som borna kan prøve ut sjølve. Ved sida av Smørbukk er det teikneseriar som til dømes lensmann Snufs, Sleivdal og Hanna. Kryssord er alltid med i bladet.

Debattsida er borte

I tidlegare tider var det også ei diskusjonsspalte, men Nana Rise-Lynum fortel at det har dei slutta med. Når det går ein månad mellom kvar utgåve, er det ingen som vil vente så lenge på neste innlegg i diskusjonen.

– Vi prøvde oss med eit forum for nettdebatt i ein periode, men vi måtte berre slutte med det også. Vi vart hacka av utanforståande, og vi har ikkje ressursar til å moderere diskusjonane heile tida. Så det måtte vi gi opp, fortel ho.

No kommuniserer redaktøren i all hovudsak med lesarane på e-post. For mange av borna er flinke til å gi tilbakemeldingar på det dei har lese i bladet, fortel ho.

Fakta om Norsk Barneblad

* Starta av Kristen Stalleland i 1997 som Sysvorti (Svarttrosten). Fekk det noverande namnet i 1891, men svarttrosten er framleis maskoten til bladet.

* Utgivar er ei sjølvstendig stifting beståande av Noregs Ungdomslag, Noregs Mållag, BUL, Norsk Måldyrkingslag og Nynorsk Kultursentrum.

Norsk Barneblad gir også ut julehefta Juletre, Tuss og Troll og Smørbukk. Bladet kjem med elleve nummer i året, eitt nummer kvar månad, bortsett frå i skuleferien.

* Bladet vart gitt ut i Grimstad frå 1887 til 1902, i Oslo frå 1902 til 1964, i Larvik frå 1964 til 1991, og deretter i Oslo.

* Blant tidlegare redaktørar finn ein Rasmus Løland, Rasmus Steinsvik, Bernt Støylen, Andreas Haavoll, som sat i 40 år, Øyvind Dybvad, Johannes Farestveit, Herbjørn Sørebø og Gard Espeland. (Kjelder: snl.no og Skrinet med det rare i)

Telemark fylkeskommune skal bruka minst 40 prosent nynorsk

0

– Eit godt og forpliktande vedtak, seier Noregs Mållag.

Telemark fylkeskommune skal vera språkleg nøytralt og bruka minst 40 prosent nynorsk, har det nyleg blitt vedteke i fylkestinget.

I fylkestinget var det 28 som stemde for framlegget om å auka nynorskdelen til 40 prosent, mens 13 stemde for 25 prosent nynorsk. Vidare heiter det at Telemark skal vera eit språknøytralt fylke. Fylkesdirektøren skal også gje årleg oppfølging av språkvedtaket til fylkestinget.

– Vedtaket er eit godt og forpliktande vedtak for nynorsken i Telemark. Me har snakka med mange fylkestingspolitikarar siste vekene fordi me meiner språkpolitikken er viktig for både innbyggjarane og skuleelevane i Telemark. Me er veldig glade for at mange av våre innspel har blitt lytta til, seier leiar Einar Søreide i Telemark mållag i ei pressemelding.

Det går om lag 1700 nynorskelevar i grunnskulen i Telemark i dag, og dei er fordelte på ni kommunar.

– Telemark fylke er både nynorsk og bokmål. Då var det viktig at fylkestinget vedtok eit kompromiss for begge dei to skriftspråka, seier Peder Lofnes Hauge, leiar i Noregs Mållag.