Heim Blogg

Færre elevar har nynorsk som hovudmål

No har ein av ni elevar nynorsk som opplæringsmålform. Leiar ved Nynorsksenteret er ikkje overraska, men ser det òg i samanheng.

11,4 prosent av norske elevar har nynorsk som hovudmål, skriv nettavisa Framtida. Det siste året har talet gått ned 0,1 prosentpoeng. Talet har gått ned sidan 2001 då det var 14,8 prosent som hadde nynorsk som opplæringsmål, ifølgje SSB.

Elevane følgjer opplæringsmålet som skulen har valt frå 1. til 7. klasse. Frå 8. klasse kan elevane sjølve velja om dei vil halda på nynorsken eller byta til bokmål.

– Det er ein nedgang, men likevel ganske stabilt. Me ser òg av tala at det er særleg i randsonene at nynorsk er under press. I kjerneområda står det ganske greitt til, seier leiar Synnøve Marie Sætre ved Nynorsksenteret til Utdanningsnytt.

Om lag halvparten av elevane i Vestland og Møre og Romsdal har nynorsk som opplæringsmål i skulen. Randsoneområda for nynorsken er dalstrok på Austlandet som Hallingdal, Telemark, Gudbrandsdalen og Valdres. I Innlandet, der dei to sistnemnde dalstroka ligg, var det i 2021 8,06 prosent som hadde nynorsk i skulen i fylket. No er det 7,18 prosent.

– Det er ein nedgang i det totale elevtalet i dei områda der nynorsken står sterkt. Så det handlar ikkje nødvendigvis om ei styrking av bokmål. Den demografiske tendensen er sterkare enn språkskiftet, seier Sætre.

Prosentandel elevar som har nynorsk som opplæringsspråk:

Agder: 3,37 prosent

Innlandet: 7,18 prosent

Møre og Romsdal: 47,91 prosent

Nordland: 0 prosent

Oslo: 0 prosent

Rogaland: 21,67 prosent

Troms og Finnmark: 0,01 prosent

Trøndelag: 0,01 prosent

Vestfold og Telemark: 3,46 prosent

Vestland: 47,92 prosent

Viken: 0,31 prosent

Nynorskkommunane støttar økonomisk likestilling for Det Norske Teatret

Styret i Nynorskkommunane – LNK stiller seg bak Tett gapet – aksjonen for å auka tilskotet til Det Norske Teatret.

Nynorskteateret i hovudstaden manglar 30 millionar kroner for å vera likestilt med Nationaltheatret. Dei siste 30 åra har Det Norske Teatret mista nær ein million i året. Norsk språk og norsk kultur taper terreng i eit stadig meir globalisert underhaldningstilbod.

Staten bør følgje opp si eiga språklov med å likestille det nynorske nasjonalteateret Det Norske Teatret med Nationaltheatret.

– Skal Oslo vera ein hovudstad for heile landet, så er det viktig at det nynorske nasjonalteateret ikkje får mindre i statsstøtte. Styret oppmodar alle medlemskommunane om å gå saman om å støtta det nasjonale nynorskteateret, seier styreleiar i LNK, Sara Hamre Sekkingstad.

LNK har vedtatt å kjøpa ein teaterstol for å støtta aksjonen.

Korleis kan du eller kommunen din hjelpa?

• Del gjerne, dersom du støttar Det Norske Teatret!

Støtt gjerne aksjonen økonomisk. Du kan anten gi eit valfritt beløp, eller kjøpe ein av fordelane i fordelsprogrammet vårt.

• Er du med i eit lag eller ein organisasjon som vil støtta kampanjen, kan du finna kampanjemateriell her.

Undersøking: Nynorsken står svakt i lærarutdanninga

0

I ei undersøking går det fram at mange lærarstudentar kan fullføre studiet utan å bli vurderte i nynorsk. Over 70.000 elevar her i landet skal ha undervising og oppfølging på nynorsk i alle fag, ikkje berre i norskfaget.

– Eit viktig funn i rapporten er at studentar som ikkje tek utdanning innanfor norskfaget, svært sjeldan får vurdert nynorskkompetansen sine, seier Ida Marie Jegteberg, ansvarleg for undersøkinga. Ho er stipendiat ved Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa.

– Ifølgje emneplanane vi har undersøkt, må ikkje studentane som tek praktisk pedagogisk utdanning (PPU) og lektorutdanning i andre fag enn norsk, skrive på nynorsk på noko tidspunkt gjennom utdanninga si. Og desse studentane utgjer ein ganske stor del av lærarane i framtida, legg ho til.

Ho fortel vidare at dersom utdanningsinstitusjonane i det heile testar nynorskkompetansen til studentane, gjer dei det i hovudsak ved heimeeksamen. Altså ein testsituasjon utan tilsyn. Bokmålskompetansen blir testa ved skuleeksamen.

Språkdirektør Åse Wetås minner om det språkpolitiske ansvaret som Kunnskapsdepartementet sit med.

– Språklova gir det offentlege eit særleg ansvar for å fremje nynorsk, som er det minst brukte av dei to norske skriftspråka. Opplæringssektoren står i ei særstilling i arbeidet med å sikre norsk som eit språk som kan nyttast på alle samfunnsområde, seier ho.

BankID også på nynorsk

0

I 20 år har BankID vore tilgjengeleg på bokmål og engelsk. No er nynorsk eit alternativ for dei som ønskjer det.

Nyheita om at BankID er tilgjengeleg på nynorsk, førte til jubel hos Språkrådet.

– BankID er ei sentral og synleg teneste i den moderne kvardagen. Tenesta er mykje brukt av innbyggjarane, og difor er det viktig og gledeleg at vi får ho på nynorsk, seier Margrete Kvarenes, avdelingsdirektør for språk og skule og offentleg forvaltning i Språkrådet.

Dersom ein ønskjer å få BankID på nynorsk, må ein gå inn i innstillingane på telefonen eller PC-en og setje språket til nynorsk. (©NPK)

Elevane treng både «lærere» og «lærarar»

Kva skal til for at alle elevar skal få like god språkopplæring i skulen? Nøkkelen ligg hjå lærarane og i lærarutdanninga. Ei ny undersøking viser at nynorsken står svakt i lærarutdanningane.

Over 70 000 elevar i Noreg skal ha undervisning og oppfølging på nynorsk i alle fag, ikkje berre i norskfaget. Rapporten frå undersøkinga viser at mange lærarstudentar kan fullføre studia utan å bli vurderte i nynorsk.

– Eit viktig funn i rapporten er at studentar som ikkje tek utdanning innanfor norskfaget, svært sjeldan får vurdert nynorskkompetansen sin, seier Ida Marie Jegteberg, som leidde undersøkinga i ei pressemelding frå Språkrådet.

Jegteberg er stipendiat ved Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa.

– Ifølgje emneplanane vi har undersøkt, må ikkje studentane som tek praktisk pedagogisk utdanning (PPU) og lektorutdanning i andre fag enn norsk, skrive på nynorsk på noko tidspunkt gjennom utdanninga si. Og desse studentane utgjer ein ganske stor del av lærarane i framtida.

Ulik testing av kompetansen

Dersom utdanningsinstitusjonane i det heile testar nynorskkompetansen til studentane, gjer dei det i hovudsak ved heimeeksamen, viser undersøkinga. Det er altså ein testsituasjon utan tilsyn. Bokmålskompetansen, derimot, blir testa ved skuleeksamen.

Språkdirektør Åse Wetås minner om det språkpolitiske ansvaret som Kunnskapsdepartementet sit med.

– Språklova gjev det offentlege eit særleg ansvar for å fremje nynorsk, som er det minst brukte av dei to norske skriftspråka. Opplæringssektoren står i ei særstilling i arbeidet med å sikre norsk som eit språk som kan nyttast på alle samfunnsområde.

Sjå debattar om språk i lærarutdanninga

27. november blir rapporten lansert på eit nettseminar med spennande fag på timeplanen og to munnlege gruppeoppgåver. Ikkje skulk – her kan du sjå deg på seminaret.

Ålesund blir språknøytrale

Formannskapet vedtok innstillinga til kommunedirektøren om språknøytralitet mot stemmene til SV.

Det nyvalde formannskapet i Ålesund vedtok òg å melda kommunen ut av LNK, ifølgje Sunnmørsposten. Endeleg vedtak blir gjort i kommunestyret seinare i år.

Formannskapet slutta seg til kommunedirektøren si tilråding om at Ålesund kommune skal vera ein språknøytral kommune der det er valfridom for tilsette til å nytta både nynorsk og bokmål.

For at Ålesund kommune skal oppfattast som ein språknøytral kommune føreslår
kommunedirektøren at kommunestyret ikkje gjer eit vedtak om kva språk staten skal nytta i den skriftlege kommunikasjonen med kommunen.

Men innbyggjarane vil framleis møta ein god del nynorsk frå kommunen. Mesteparten av nettsidene, økonomi- og planprogrammet Framsikt, årsmeldinga og faktura til innbyggarane er noko av det som framleis vil vera på nynorsk.

Ålesund blei verdas største nynorskkommune i kommunestyrevedtaket 12. desember 2019, i samband med kommunereforma. Frå årsskiftet går Haram ut av Ålesund.

Forlaget lagar tre dagars Fosse-fest

0

Jon Fosses forlag inviterer til folkefest i Oslo – medan hovudpersonen er i Sverige for å få Nobelprisen i litteratur.

Den gratis Fosse-festen finn stad på Litteraturhuset i Oslo 7. til 10. desember og blir arrangert saman med Det Norske Samlaget. Jon Fosses nobelforedrag blir strøymt direkte på storskjerm torsdag ettermiddag, etter ei personleg innleiing av Olaug Nilssen.

I tre dagar skal det vanke eit variert kunstnarisk program for både barn og vaksne. Fosse-fans som Oslo-biskop Kari Veiteberg og forfattarane Brit Bildøen, Vigdis Hjorth, Tore Renberg, Kathrine Nedrejord, Kjartan Fløgstad og Brynjulf Jung Tjønn deler perspektiva sine på forfattarskapen hans – medan Linda Eide og Sjur Hjeltnes skal ha «innføring i Fosse for dumskallar».

Skodespelarane Trine Wiggen og Vetle Bergan framfører Fosse-dramatikk, medan Sandra Kolstad, Tuva Syvertsen, Ingrid Olava og Gjertrud Jynge trør til musikalsk med tonesette Fosse-dikt.

Om årsaka til feiringa seier Håkon Kolmannskog, forlagssjef i Samlaget:

– Nobelprisen til Jon Fosse er rett og slett eit eventyr. For første gong på nesten hundre år har ein norsk forfattar fått den gjævaste litteraturprisen – for ei anerkjenning av Fosse, norsk litteratur og det nynorske språket.

(©NPK)

300.000 til Nobel-markering for Jon Fosse

0

Jon Fosse får overrekt litteraturprisen i konserthuset i Stockholm på Nobel-dagen 10. desember. Same helg er det lagt opp til ei markering i Bergen, og det er denne Vestland fylkeskommune vil vere med å bidra til.

Fylkesutvalet har løyvd 300.000 kroner til eit arrangement i Bergen for å markere at Jon Fosse får Nobels litteraturpris for 2023, skriv Vestland fylkeskommune i ei pressemelding

– Det er første gong ein forfattar frå fylket vårt får denne prisen, og det er første gong ein forfattar som skriv på nynorsk, får prisen. Språket og det vestlandske er ein essensiell del av forfattarskapen til Fosse. Men det er interessant at det vi les som særskilt vestlandsk, også er noko som finn gjenklang over så å seie heile verda, seier fylkesordførar Jon Askeland.

(©NPK)

Kartverket satsar på nynorsk

0

November er nynorskmånad i Kartverket, og i det høvet legg verksemda ned ein ekstra innsats for å auke bruken av nynorsk på kartverket.no og andre kommunikasjonsflater.

– Vi oppmodar alle tilsette til å bruka nynorsk internt og eksternt i november, seier kommunikasjonsdirektør Synne Storvik i Kartverket i ei pressemelding.

Språklova krev at sentrale statsorgan skal veksle mellom bokmål og nynorsk i allment tilgjengeleg materiale, slik at ingen av skriftspråka er representerte med mindre enn 25 prosent. Statistikken viser at svært få organ oppfyller lovkravet.

Ifølgje rapportering gjort av Språkrådet har Kartverket auka nynorskandelen på nettsidene frå 21 til 22 prosent i 2022, og i sosiale medium ligg andelen på 18–29 prosent. Likevel lukkast Kartverket ikkje med å oppfylle kravet om 25 prosent nynorsk i 2022.

For å styrke det språklege samarbeidet, har Kartverket etablert ei eiga nynorskhjelp der engasjerte kollegaer hjelper dei som ikkje skriv like mykje nynorsk.

(©NPK)

Går av som styreleiar i Nynorsk kultursentrum

0

1. november blei det kjend at Olav Øyehaug Opsvik blir ny direktør i Nynorsk kultursentrum. Ei snau veke seinare blir det kjent at Reidar Sandal trekkjer seg som styreleiar.

Reidar Sandal trekkjer seg som styreleiar i Nynorsk kultursentrum med umiddelbar verknad, melder han i eit skriv til Kultur- og likestillingsdepartementet måndag 6. november.

– Det er spenningar i styret som er årsaka til at eg no går av som styreleiar, seier Sandal.

Avtrappinga finn stad berre nokre dagar etter at Olav Øyehaug Opsvik blei tilsett som ny direktør i Nynorsk kultursentrum.

– Styret er godt nøgd med å få Øyehaug Opsvik som direktør. Vi har god tru på at han vil vere ein samlande leiar som evnar å profilere Nynorsk kultursentrum på ein offensiv måte, uttala Sandal under allmøtet der tilsettinga gjekk føre seg førre veke. (©NPK)

Odd Nordstoga og Ingebjørg Bratland får Dialektprisen 2023

Prisen går kvart år til eit dialektføredøme for ungdom, og blir delt ut av landsstyret i Norsk Målungdom. Odd Nordstoga og Ingebjørg Bratland får prisen for sin mangeårige føredømelege bruk av dialekt og nynorsk.

Prisen vart delt ut i Operaen sundag kveld, til stor overrasking for prismottakarane.

– Glade i dialekta vår

– Det er veldig lenge sidan eg har fått ein pris, det var artig! Folkemusikken heng heilt i saman med dialekt. Så tenkjer eg at det er viktig å skrive nynorsk når ein fyrst er nynorskbrukar, seier Odd Nordstoga.

– Det er flott at det blir lagt merke til at me er veldig glade i dialekta vår. Det er veldig viktig for oss at me er ekte og genuine i musikken vår, så om me ikkje hadde sunge på dialekta vår hadde det vore litt rart. Då hadde det ikkje vore så truverdig rett og slett, seier Ingebjørg Bratland.

Viktige føredøme for ungdom

– Heilt sidan Odd Nordstoga og Ingebjørg Bratland slapp sitt fyrste album i lag i 2013, har dei aktivt brukt både nynorsk og dialekter i arbeidet sitt på ein framifrå måte. Både i lag og kvar for seg er dei viktige dialektføredøme for ungdom, og med sitt framifrå telemål syner dei at dialekt er kult, også på Austlandet. Det fortener ein dialektpris, seier leiar i Norsk Målungdom, Tobias Eikeland.

Han legg til:

– Song er ein framifrå berar av språk og dialekt. Både barn, unge og vaksne høyrer på songane til Odd og Ingebjørg, og prisvinnarane er med det svært gode representantar for dialektbruk.

Prisvinnarane

Odd Nordstoga og Ingebjørg Bratland er ein musikkduo frå Vinje i Telemark. Begge har solide solistkarrierer bak seg, og har bakgrunn frå folkemusikksjangeren.

Som duo debuterte dei som med albumet «Heimafrå» i 2013, som dei vart tildelt Spellemannsprisen for i kategorien tradisjonsmusikk. No er dei på nytt aktuelle med albumet og turneen «Langt heimafrå».

Prisen

Dialektprisen blei utdelt for første gong i 2001, og vert delt ut kvart år av landsstyret i Norsk Målungdom.

Det er den einaste språkprisen som vert delt ut av språkengasjerte ungdomar, noko som også bidreg til at han er ein av dei mest prestisjetunge. Blant tidlegare prisvinnarar finn vi namn som Karsten Warholm, Therese Johaug og Victor Sotberg.

Tilbyr digitalt språkkurs for kommunetilsette

Øygarden kommune har utarbeidd eit digitalt språkkurs som handlar om grunnleggjande nynorsk grammatikk og oppgåver undervegs.

Kurset er lagt inn i KS Læring. Deltakarane vert bedne om å lesa språkbruksplanen Øygarden kommune og litt minigrammatikk på nettsida til Språkrådet. Dersom andre kommunar ønskjer å nytta kurset, kan dei fjerna det som handlar om språkbruksplanen til Øygarden kommune.

Etter nokre korte lesesekvensar løyser du som kursdeltakar oppgåver. Svara på oppgåvene kan du sjekka undervegs. Det vil ta om lag 60 – 80 minutt å gjennomføra kurset. Ingen andre enn du sjølv får kjennskap til kva du har svart på oppgåvene. Svara vert lagra etter kvart, og kurset kan dermed gjennomførast i fleire etappar.

Dei som er tilsette i ein kommune eller fylkeskommune nyttar «Eigenpåmelding» og loggar på med ID-porten.

Kurset er gjennomgått av konsulent i Språkrådet.

Slik går du fram

Dersom ein kommune ønskjer å nytta dette kurset, gå inn på språkkurset i KS. Send melding til kursansvarleg i Øygarden kommune. Kommunen får i retur ein kopi (duplikat) av kurset.

Opplys om dette når du sender melding til kursansvarleg i Øygarden kommune:

– kva kurs det gjeld (Meir enn bokstavar)

– kva kommune som ønskjer kopi av kurset

– avsendar (person)

– kven skal vera kursansvarleg.

Kursansvarleg må også vera superbrukar i KS Læring.

Sjå rettleiing på KS Læring her!

Når kommunen har motteke kurset, er det mogleg å endra innhaldet. I dette tilfellet gjeld det særleg oppgåva «Overordna språkreglar og språknormer i Øygarden». Desse er naturlegvis tilpassa for tilsette i Øygarden kommune. Det er likevel slik at mange av desse reglane og normene er felles for nynorskkommunane.

Figurane er bygde på logoen og den grafiske profilen til Øygarden kommune og kan byttast ut eller fjernast.

Lukke til!