Ein ny rapport frå Institutt for samfunnsforskning (ISF) har undersøkt gjennomføringa av folkeavrøystingane i samband med kommunereforma. Konklusjonen er at nesten ein tredel av avrøystingane var udemokratiske.
Alternativa for veljarane var kritikkverdig forma ut i fleire av folkerøystingane om kommunesamanslåing, viser den nye forskingsrapporten «Lokale folkeavstemninger om kommunesammenslåing: Praksis og prinsipper».
Det vart gjennomført over 200 folkerøystingar om kommunesamanslåing mellom 2015 og 2017. Institutt for samfunnsforskning (ISF) konkluderer med at veljarar i fleire kommunar fekk uklar eller mangelfull informasjon då dei skulle røyste. ISF har mellom anna lagt kriterium frå Venezia-kommisjonen til grunn i arbeidet. Venezia-kommisjonen er eit rådgivande organ under Europarådet og skal hjelpe til med å utarbeide grunnlover, grunnlovstillegg og vallover.
Rapporten legg til grunn fleire kriterium for kva som har gått gale i dei ulike avrøystingane.
I 63 av avrøystingane var det ikkje mogleg for veljarane å vite kva kommunar dei eventuelt skulle slå seg saman med. Forskarane konkluderer med at det er udemokratisk.
I 48 av folkerøystingane opererte ein med fleire enn eitt alternativ til å halde fram som eigen kommune. Det er ikkje i samsvar med Venezia-kommisjonen tilråding om at eit spørsmål berre skal kunne svarast på med ja, nei eller blank.
I fem kommunar var det ikkje høve til å røyste nei til samanslåing, noko som er klart og utvitydig i strid med kriteria frå Venezia-kommisjonen, ifølgje rapporten.
Ein av kommunane som får hard medfart for gjennomføringa av folkerøystinga er Haram i Møre og Romsdal. Haram hadde desse svaralternativa på røystesetelen:
(1) Haram held fram som eigen kommune.
(2) Haram slår seg saman med Sandøy under føresetnad av at Nordøyvegen vert bygt.
(3) Haram slår seg saman med inntil 9 andre kommunar (Giske, Hareid, Sandøy, Skodje, Stordal, Sula, Sykkylven, Ørskog, Ålesund) i Regionkommune Ålesund.
– Samanslåing med Sandøy er aktuelt både i andre og tredje alternativ. Men dersom det berre skal vere samanslåing med Sandøy, er Nordøyvegen eit vilkår for støtte. Det er uklart kvifor dette sambandet var ein viktigare vilkår dersom dei andre åtte kommunane ikkje skulle vere med. Det er også uklart kvifor veljarane ikkje skulle kunne støtte samanslåing uansett om det vart vegsamband eller ikkje, heiter det i forskingsrapporten.
Ordførar i Haram Vebjørn Krogsæter seier til NRK at det ikkje var feil å trekkje vegsambandet inn i samanslåingsprosessen.
Haram blir del av den nye storkommunen Ålesund frå 2020, trass i at alternativet berre fekk 19, 1 prosent av røystene under folkerøystinga. Det var Stortinget som vedtok samanslåinga i juni i år mot kommunens vilje.
(©NPK)
