Heim Nyhende Ristar nytt liv i orda

Ristar nytt liv i orda

Kristin Fridtun er ei kjend stemme for Dag og Tid sine lesarar. No har ho leikt seg med kvardagsorda våre i boka Norsk etymologisk oppkok.

Det byrja litt tilfeldig, seier ho: Fordi ho sleit litt med å finne noko å skrive om i avisa, byrja ho å leite litt i ordboka etter ord.

– Eg fann for eksempel ordet fot og bruken av det i fraser som kaka fekk føter å gå på. Slik såg eg lyset.

Nytt liv i orda

Og slik vart boka til. Det handlar om å ta vanlege ord som folk trur ikkje er noko vidare spennande, riste liv i dei og sjå nærmare på bruksområda, fortel Fridtun.

Og det finst mange ord å ta av, så ho blir nok ikkje ferdig med det første, meiner ho.

Arbeidsmetoden består stort sett i å tråle ordbøker, aller helst nynorsk ordbok, etter ord som har ein litt merkeleg bruk, og så er ho i gang. Som eit døme på eit ord som kanskje betyr noko anna enn det vi har tenkt på, trekkjer ho fram ordet bonde.

– Ordet stammar frå ordet búa som frå gammalt av betyr ein buande. Og det vil vel seie at vi alle er bønder, ler Fridtun.

Sjekkar med Aasen

Trass i den leikne tilnærminga ho har til kvardagsspråket, så er språk ei alvorleg sak for forfattaren. Ho er oppvaksen på Elverum, med bokmål som skriftspråk og ei dialekt som gjekk frå breitt flatbygdmål til plant bokmål opp gjennom skuleåra. Men i 18-årsalderen oppdaga ho nynorsken, og det skulle bli hennar store prosjekt.

No snakkar ho om Ivar Aasen med stor varme og respekt, og ho har pålagt seg sjølv eit munnleg språkregime som inneber å ta i bruk gamle talemåtar frå flatbygda att. Men der ho ikkje lenger finn orda i dialekta si, der brukar ho nynorsk.

– Då seier eg heller medvit enn bevissthet, seier ho og meiner alle burde tenkje meir på å bruke nynorsk i talemålet. Sjølv har ho ein grei leveregel viss ho er i tvil om kva ho ord ho skal bruke: – Då sjekkar eg kva Ivar Aasen ville ha gjort.

NYNORSK INSPIRASJON

Språklova: Dette er dei viktige paragrafane for nynorskkommunane

Frå og med 1. januar 2022 er nynorsk og bokmål formelt jamstilte og likeverdige språk på alle samfunnsområde. Formålet med lova er...

Har kommunen din levert høyringssvar om ny opplæringslov?

Arbeidet med ny opplæringslov er svært viktig for nynorskelevane og nynorskkommunane. LNK oppmodar alle medlemskommunane sine om å setja tydelege krav til...

Nytt samarbeid skal styrka nynorsken i barnehagane

Pirion og Sunnfjord kulturskule har laga til ei digital kursrekkje som skal hjelpa til med å styrkja nynorskarbeidet i barnehagane.

Seks fine julebøker på nynorsk

Mange skular og barnehagar bruker adventstida til høgtlesing kvar dag. Her får du tips til fleire gode bøker på nynorsk med god...

Vil gi utviklingsstøtte til fleire nynorske produksjonar i Den kulturelle skulesekken

Kulturtanken, Seanse, Høgskulen i Volda og fleire fylkeskommunar samarbeider om å få meir nynorsk i Den kulturelle skulesekken i ei heilt ny...

Voss herad er Årets nynorskkommune: – Det same som verdsmeister i nynorsk

Kulturdepartementet heidrar Voss herad for klar og tydeleg informasjon på nynorsk under koronakrisa. – OL-og VM-medaljer har me i bøtter...

MEST LESE

Språksjov-Linda vedgår: – Mange vil gjerne inn i skåpet mitt

Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære...

Guri Vesaas får Storegutprisen under Litteraturdagane 2022

På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den...

Rekordtal for nynorskinnhald i Store norske leksikon

I over 100 år var Store norske leksikon (SNL) nesten berre på bokmål. Men etter at SNL og Nynorsk kultursentrum gjekk saman...

Miljøstøtte frå Vestland til Framtida Junior

Framtida Junior vil laga til miljøjournalistkurs for barn og unge fleire stader i Vestland no i haust, og gje ut ei miljøutgåve...