Heim Nyhende Difor er det så viktig med høgtlesing på nynorsk

Difor er det så viktig med høgtlesing på nynorsk

Eli Bjørhusdal meiner bokmålsbading av barnehageborn fører til språkleg usikkerheit. Ho slår eit slag for høgtlesing på nynorsk.

– Me må lasta språket ned frå kulturen vår. Sjølv om ein er fødd med evna til språk, så får ein ikkje tileigna seg denne evna viss ein ikkje blir eksponert. Ungar utviklar evna med innputt, seier Eli Bjørhusdal, førsteamanuensis ved Høgskulen i Sogn og Fjordane.

Fredag 11. november heldt ho innlegg på barnehageseminaret til Falturiltufestivalen på Stord.

Ifølgje Bjørhusdal tyder alt på at skriftsspråkstimulering vil bli endå meir sentralt i den nye rammeplanen som er ute på høyring.

Viktig høgtlesing

Eli Bjørhusdal viser til fleire gode grunnar for kvifor det er viktig med høgtlesing:

• Nærvær, ein måte å visa omsorg på.

• Motivasjon for skrift

• Inviterer til vidare samtale

• Strukturen i forteljingane er enkle å bruka

• Illustrasjonar støttar meiningsskaping

• Vaksenspråklege modellar

• Hjelper ungane å relatera bokstav til lyd.

• Kan vera verdifullt for barnehageborn å lesa opp teksten med ord.

Bjørhusdal viser til forsking av Anne Høigård, for å visa at ungane òg treng skriftsspråksstimulering i øyra sitt. Skriftsspråket har eit rikare ordforråd, er utan fyllord, og er klarare. Borna får meir avanserte grammatiske strukturar ved høgtlesing.

Eli Bjørhusdal. Foto: Noregs Mållag

På kva for skriftsspråk skal me lesa?

– Det er ikkje hipp som happ om det er nynorsk eller bokmål som blir lese høgt, understreka Eli Bjørhusdal i innlegget sitt.

Av barnebøkene som kjem ut kvart år, er nesten 90 prosent på bokmål, ifølgje Språkfakta 2015.

– Barn blir bada i bokmålsbøker, seier Bjørhusdal, som sjølv har erfart at bøker på bokmål blir lese opp på bokmål.

Motarbeider nynorsk språkstimulering

Og det er ikkje berre i bøkene bokmålet dominerer: Også dei pedagogiske tilboda på nettet på bokmål er stort sett berre å få tak i på bokmål.

– Eg vil kanskje seia det så sterkt – at mange av dei pakkane ein kan få kjøpt motarbeidar nynorsk språkstimulering i barnehagane, sa Eli Bjørhusdal i innlegget sitt.

Bokmålsdominansen fører til språkleg usikkerheit for borna. Dei meistrar morsmålet dårlegare og får ein svakare språkidentitet. Undersøkingar viser at kjensla av å ikkje få til nynorsk på ungdomsskulen og vidaregåande fører til språkskifte.

– Då har ein oppnådd det motsette av det som står i rammeplanen, poengterer Bjørhusdal.

Lærer opp barnehagelærarstudentar

Eli Bjørhusdal fortalde om korleis heiltidsstudentane på barnehagelærarutdanninga på Høgskulen i Sogn og Fjordane jobbar med høgtlesing og språkstimulering.

Dei har høgtlesing av tekstar på nynorsk. Studentane får førebu spørsmål og tema til litterær samtale med ungane. Det er ikkje berre opplesing frå a til å, men studentane får beskjed om å stoppa og snakka med ungane dersom det er trong for det.

Studentane nyttar logg til å rapportera om planlegging og gjennomføring. Studentane trenar seg på høgtlesing og litterær samtale i grupper med rettleiing. Ei viss tilpassing til dialekt er ok, omsetjing av boka til munnleg bokmål er ikkje så ok, ifølgje Bjørhusdal.

Og bøkene må barnehagestudentane låna på biblioteket.

– Biblioteket er ein utruleg viktig ressurs, understrekar Bjørhusdal.

– Treng lovfesta rettar

Førsteamanuensisen ved Høgskulen i Sogn og Fjordane meiner det trengst større medvit i forskingsfeltet om at nynorsk språkstimulering er noko anna enn språkstimulering på bokmål.

– Det er trong for politiske reguleringar for nynorsk språkstimulering i barnehagen. Borna treng ikkje berre honnørord, men klare regulerte rettar, understrekar ho.

Bjørhusdal seier til Pirion at retten til nynorsk materiell i barnehagane bør lovfestast i Barnehagelova.

– Der finst det allereie ei understreking av språkrettane til samiske barn, og lova bør vera tydelegare på rettane for nynorske barn, slik til dømes Opplæringslova set krav til nynorske læremiddel.

Les innlegget til Eli Bjørhusdal: RETT TIL NYNORSK I BARNEHAGEN!

NYNORSK INSPIRASJON

Språklova: Dette er dei viktige paragrafane for nynorskkommunane

Frå og med 1. januar 2022 er nynorsk og bokmål formelt jamstilte og likeverdige språk på alle samfunnsområde. Formålet med lova er...

Har kommunen din levert høyringssvar om ny opplæringslov?

Arbeidet med ny opplæringslov er svært viktig for nynorskelevane og nynorskkommunane. LNK oppmodar alle medlemskommunane sine om å setja tydelege krav til...

Nytt samarbeid skal styrka nynorsken i barnehagane

Pirion og Sunnfjord kulturskule har laga til ei digital kursrekkje som skal hjelpa til med å styrkja nynorskarbeidet i barnehagane.

Seks fine julebøker på nynorsk

Mange skular og barnehagar bruker adventstida til høgtlesing kvar dag. Her får du tips til fleire gode bøker på nynorsk med god...

Vil gi utviklingsstøtte til fleire nynorske produksjonar i Den kulturelle skulesekken

Kulturtanken, Seanse, Høgskulen i Volda og fleire fylkeskommunar samarbeider om å få meir nynorsk i Den kulturelle skulesekken i ei heilt ny...

Voss herad er Årets nynorskkommune: – Det same som verdsmeister i nynorsk

Kulturdepartementet heidrar Voss herad for klar og tydeleg informasjon på nynorsk under koronakrisa. – OL-og VM-medaljer har me i bøtter...

MEST LESE

Gratis boktips til nettsidene til bibliotek og skular

No kan du få siste bokmeldingar, bokomtalar og forfattarintervju frå Lesedigg.no direkte inn på nettsidene til biblioteket eller skulen din. I juni opna den nye...

125 årsjubileum for Tarjei Vesaas : – Kanskje den fremste litteraturen som er skriven i dette landet

Som tenåring gjekk Tore Renberg til lokalavisa for å kjøpe eit portrett av forfattaridolet sitt, medan kultur- og likestillingsminister Anette Trettebergstuen framleis sit med...

Språksjov-Linda vedgår: – Mange vil gjerne inn i skåpet mitt

Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære...

Guri Vesaas får Storegutprisen under Litteraturdagane 2022

På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den...