Heim Nyhende Leseboka fram i lyset

Leseboka fram i lyset

Sveinung Nordstoga, førstelektor ved Høgskulen i Telemark, har skrive ei avhandling om den første leseboka på landsmål: – Eg synest det er viktig å løfte leseboka fram i lyset, då den på mange måtar skilde seg ut i si samtid.

Lesebok for folkeskulen av Andreas Austlid kom ut i tre bind i perioden 1902-1906. Ideen bak boka kom til han under ei alternativ konfirmantundervisning, der både han og elevane fortalde om episodar i liva deira.

Moderne skriveform

– Det er livshistoriene som gjer at denne boka skil seg ut, meiner Nordstoga.

I Lesebok for folkeskulen har Andras Austlid samla inn historier frå kjende og ukjende personar, i tillegg til å nytte seg av den munnlege bondekulturen han sjølv var ein del av.

– Med å ta i bruk folkeminne og sjølvhistorier minner Austlid sin skrivestil i stor grad om den moderne sjølvbiografiske iscenesetjinga.

Austlid har også nytta seg av tekstar frå kvinner i ei mykje større grad enn det som vanleg på den tida. Av tekstane kjem det mellom anna fram at han meiner at gutane burde læra seg å sy og brodera.

– Boka blei godt motteken, då folk var glade for å endeleg få ei lesebok på landsmål, seier Nordstoga, som fortel at Austlid si lesebok likevel kom i skuggen av Nordahl Rofsen.

– Boka ber preg av at fleire redaktørar var involverte i arbeidet, og difor sprikar innhaldet i denne boka meir enn det Austlid kanskje skulle ynskje.

Nynorskpioner

Den første nynorske leseboka kom ut i ei tid då det norske samfunnet var i stor endring.

– Austlid var på mange måtar med på å leggje grunnlaget for normeringa av nynorsken. Han var til dømes ein av dei første som haldt kurs for andre lærarar.

I tillegg til å seie mykje om det nynorske kulturfellesskapet, byr boka på historier frå det heimlege og det sosiale fellesskapet. Austlid har mellom anna samla inn historier om Henrik Wergeland og utvandringa til Amerika.

– I dag har boka hovudsakleg ein kulturhistorisk verdi, men eg ser ikkje vekk i frå at den kan bli brukt i undervisninga dersom ein ser tekstane utifrå ein slik samanheng, seier Nordstoga.

 

NYNORSK INSPIRASJON

Språklova: Dette er dei viktige paragrafane for nynorskkommunane

Frå og med 1. januar 2022 er nynorsk og bokmål formelt jamstilte og likeverdige språk på alle samfunnsområde. Formålet med lova er...

Har kommunen din levert høyringssvar om ny opplæringslov?

Arbeidet med ny opplæringslov er svært viktig for nynorskelevane og nynorskkommunane. LNK oppmodar alle medlemskommunane sine om å setja tydelege krav til...

Nytt samarbeid skal styrka nynorsken i barnehagane

Pirion og Sunnfjord kulturskule har laga til ei digital kursrekkje som skal hjelpa til med å styrkja nynorskarbeidet i barnehagane.

Seks fine julebøker på nynorsk

Mange skular og barnehagar bruker adventstida til høgtlesing kvar dag. Her får du tips til fleire gode bøker på nynorsk med god...

Vil gi utviklingsstøtte til fleire nynorske produksjonar i Den kulturelle skulesekken

Kulturtanken, Seanse, Høgskulen i Volda og fleire fylkeskommunar samarbeider om å få meir nynorsk i Den kulturelle skulesekken i ei heilt ny...

Voss herad er Årets nynorskkommune: – Det same som verdsmeister i nynorsk

Kulturdepartementet heidrar Voss herad for klar og tydeleg informasjon på nynorsk under koronakrisa. – OL-og VM-medaljer har me i bøtter...

MEST LESE

Språksjov-Linda vedgår: – Mange vil gjerne inn i skåpet mitt

Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære...

Guri Vesaas får Storegutprisen under Litteraturdagane 2022

På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den...

Rekordtal for nynorskinnhald i Store norske leksikon

I over 100 år var Store norske leksikon (SNL) nesten berre på bokmål. Men etter at SNL og Nynorsk kultursentrum gjekk saman...

Miljøstøtte frå Vestland til Framtida Junior

Framtida Junior vil laga til miljøjournalistkurs for barn og unge fleire stader i Vestland no i haust, og gje ut ei miljøutgåve...