Det blir ikkje lenger argumentert nasjonalt for nynorsken, og nynorskrørsla har dermed gitt frå seg eit av sine beste argument. Det meiner historieprofessor Øystein Rian ved Universitetet i Oslo.
– Nynorsken vart tidlegare oppfatta som viktig i arbeidet for den norske nasjonen. Slik er det ikkje no lenger, og det kan til ein viss grad forklare kvifor nynorsken ikkje står så sterkt i storbyane lenger. Rian samanliknar situasjonen med korleis samane har greidd å bevare forståinga for den samiske kulturen.
– Samanlikninga er gjerne sett på spissen, men likevel trur eg det er rett å seia at viss ikkje samane hadde argumentert for at dei hadde ein eigen nasjonal kultur, ville truleg samisk språk no vore på veg ut.
Står svakt
Tal frå Grunnskulens informasjonssystem (GSI) syner at talet på nynorskelevar har gått dramatisk tilbake dei siste åra. I Stavanger var det 438 elevar som hadde nynorsk som hovudmål i skuleåret 1999- 2000. I 2009-2010 var talet nede i 36.
At nynorsken står svakt i storbyane, er historisk sett eit gammalt fenomen, seier historieprofessoren. Etter dei nynorske glansåra rundt førre hundreårsskifte og opp mot andre verdskrig, kor nesten kvar tredje skuleelev hadde nynorsk som opplæringsmål, har nynorsken gått tilbake så vel i byen som på bygda.
Stigmatiserande
– Somme intellektuelle i byane brukte nynorsk i tiåra rundt 1900, men bortsett frå det hadde målet naturleg nok størst forankring i dialektane på bygdene, forklarar Rian. I denne tida budde dei fleste nordmennene i bygder, og dei store byane hadde ikkje det folketalsmessige overtaket dei har i dag. Den store tilflyttinga til byane, og då spesielt Oslo, har svekt nynorsken, seier han.
– Samtidig veit vi at førstegenerasjons-tilflyttarar i dag held betre på dialekten sin enn dei gjorde tidlegare, då dialektbruk kunne verke stigmatiserande, seier historikaren.
– Men likevel har nok bokmålet hatt snobbefaktoren på si side. Historisk sett har dansk-norsk, og seinare bokmål, vore eit overklassespråk, og dermed har det umedvete blitt oppfatta som eit finare språk.
Det er òg eit poeng, meiner Rian, at det nynorske språket ikkje er så godt utvikla med tanke på å kunne brukast innafor fleire spesialfelt i samfunnet.
– Men eg set personleg stor pris på alle dei gode nynorskorda, og eg tykkjer at nynorsk er eit vakrare språk enn bokmål, endå eg sjølv brukar bokmål i skrift og tale, seier professoren.
Du kan lese meir om nynorsk i byane i LNK-avisa som kjem denne veka.
