Kulturdepartementet skal kåre vinnaren av prisen «Årets nynorskkommune 2022».
Prisen, som no er på heile 200 000 kroner, går til ein kommune eller fylkeskommune som tar særleg godt vare på det nynorske skriftspråket.
Frå og med i år blir prisen delt ut berre annakvart år, og prispotten blir som følgje av denne endringa dobla. Vinnaren av «Årets nynorskkommune 2022» vil difor få med seg heile 200 000 kroner. No blir det dobbelt så mykje nynorsk for pengane!
Kva skal til for å vinne prisen?
Juryen vil prioritere kommunar og fylkeskommunar som viser til:
•aktiv bruk og synleggjering av nynorsk i (fylkes)kommunale planar, kommunikasjonsarbeid og kulturarbeid •eigne retningsliner for nynorskbruk i (fylkes)kommunen og opplæringstilbod for tilsette •tiltak som fremjar bruk av nynorsk i næringslivet •opplæringstilbod for innvandrarar og flyktningar på nynorsk •tidleg nynorskinnsats i barnehagar og barneskule •tiltak som utvidar bruken av nynorsk eller fremjar bruken av nynorsk på nye område
I tillegg vil juryen i år sjå positivt på (fylkes)kommunar som har sett i gang tiltak for å etterleve krava i den nye språklova.
– I år ynskjer vi å premiere ein kommune eller fylkeskommune som har sett språklova ut i praksis. Det er viktig at dei tilsette i det offentlege kjenner til språklova og kva som er forventa av dei. Med den nye språklova får kommunane og fylkeskommunane rettar, og fylkeskommunane får nye plikter og såleis eit utvida språkansvar. For å oppfylle dette ansvaret må fylkeskommunane setje tydelege ambisjonar og mål for språkarbeidet og forankre dei i leiing og styringsdokument, seier seksjonssjef i Språkrådet Margrethe Kvarenes. Ho leier juryarbeidet på vegner av Kulturdepartementet.
Kven som helst kan nominere
Alle som er nøgde med nynorskarbeidet i ein kommune eller fylkeskommune, kan føreslå ein kandidat til prisen. Det er fullt mogeleg å nominere kommunar og fylkeskommunar som har vore med i tevlinga før. Språknøytrale kommunar og fylkeskommunar kan òg nominerast.
I fjor var det Ål kommune som vann prisen. Kommunen, som ligg i eit område der nynorsk ikkje er eit sjølvsagt språkval, vann prisen på bakgrunn av eit ihuga arbeid med å skaffe nynorske læremiddel og læringsressursar til skuleelevane sine.
I juryen sit representantar frå Språkrådet, Nynorsk kultursentrum, Landssamanslutninga av nynorskkommunar, Noregs Mållag og KS.
Fristen for å nominere kommunar og fylkeskommunar er20. september 2022.
Kunnskapsminister Tonje Brenna har kunngjort at ho vil utarbeide ein digitaliseringsplan for skulen. Noregs Mållag meiner dette er eit viktig og godt tiltak og minner om at språkperspektivet må med.
– Det digitale frisleppet i skulen er ein katastrofe for nynorskelevane, og ein digitaliseringsplan for skulen må gjere noko med dette, seier Synnøve Marie Sætre, fungerande leiar i Noregs Mållag.
Flaum av bokmål
I ein stadig meir digital skulekvardag fløymer nynorske klasserom over av læremiddel, læringsressursar og læringsverktøy som ikkje finst på nynorsk.
I ei undersøking LNK og Nynorsksenteret gjennomførte i vinter, svara eit stort fleirtal av rektorane på skular med minst 10 nynorskelevar at det mest brukte læremiddelet deira ikkje fungerer like godt på nynorsk som på bokmål.
– Det gjer at nynorskelevane får ei dårlegare opplæring enn bokmålselevane, og retten deira til opplæring på eige språk vert ikkje teken på alvor, seier Synnøve Marie Sætre.
Må stilla krav
– Me kan ikkje finne oss i at digitaliseringa i skulen går utover kvaliteten på opplæringa til nynorskelevane. Det må kunnskapsministeren ta på høgste alvor, og ho må nytte dette høvet til å gje dei den opplæringa dei har krav på, seier Synnøve Marie Sætre.
Ho meiner det er ein god start å stille krav til læremiddelprodusentane og å lage eit kvalitetssikra oversyn over lovlege læremiddel. Det gjer det lettare for kommunane som skuleeigar å gje elevane læremiddel som faktisk finst på nynorsk.
–Med nye og gamle blikk på Tarjei Vesaas, skeivt kulturår og norsk samtidslitteratur har publikum fått oppleve krafta i forteljinganepå Litteraturdaganedenne veka, seier arenaleiar ved Vinjesenteret Petra Helgesen.
Litteraturdagane2022stadfesta i helgaat detteer ein festivalmednasjonale perspektivmed solid fotfeste i diktar–og kulturbygda Vinje.
Blant høgdepunkta under festivalen var tildelinga av Storegut–prisen til Guri Vesaas, konsert med Frode Grytten Beat Band og samtalen medden prisløna Vinje–forfattaren Kjersti Rorgemoen. Det var mykje latter i salen og god stemning.
2240 gjester fekk med seg konsertar, film, føredrag og høgtlesing under Litteraturdagane.
–Fredagenvar besøkstalet høgare enn tidlegare år, og det var berre på sundagen at det var billettar att å få kjøpt, seier Helgesen i ei pressemelding frå Nynorsk kultursentrum.
–Me når mange med Litteraturdagane! I tillegg har me passert 1 000 gjester i utstillinga så langt i år. Det er kjektå kjenne at Vinjesenteret som kulturinstitusjon er kome godt i gang.
Guri Vesaas var stolt mottakar av Storegutprisen. – Eg håpar at prisen kan vere med på å stimulere til at det blir skrive meir nynorsk litteratur for born, og at det kan vere med å auke lystlesnaden til born, sa ho i takketala si. Foto: Andre Nesheim
God støtte frå frivillige
Til saman harrundt 30frivillige vore medunderLitteraturdagane. Dei har rigga og rydda, servert og kokt kaffi, køyrt utøvarane, sjekka billettar og vore scenearbeidarar.
Laget Vener av Vinjesenteret og andre frivilligehar nok eit år vore medpåå skapeeit svært godt kulturtilbod i Vinje desse dagane.
Kjersti Rorgemoen fortalde om boka «Eit praktisk menneske» i samtale med kritikar Eivind Myklebust. Foto: Mari Tveit
Skeivt kulturår
Vinjesentereter ein del av Nynorsk kultursentrum. Stiftinga er ein av dei største aktørane i både Skeivt kulturår 2022 og ikkje minst 125–årsjubileet for Tarjei Vesaas.
–Vinjesenteret er ein stad der tradisjon og samtid trefferkvarandre, og skapar nye opplevingar. Det er eit viktig og naturleg tilskot til nynorsk skriftkultur, utdjupar Helgesen.
Neste årfinnLitteraturdaganestad 25. til 27. august. I mellomtida er det fleire arrangement på Vinjesenteret ogutstillingaer ope for publikum gjennom heile året.
– Boklova må vere eit verkemiddel for å få meir nynorsk litteratur ut til folk, seier Synnøve Marie Sætre, fungerande leiar i Noregs Mållag.
Kultur- og likestillingsdepartementet har sendt ut framlegg til boklov, og Noregs Mållag er glade for at lova får ein språkpolitisk føremålsparagraf.
– Det er gledeleg at boklova er tydeleg på at ho skal bidra til å styrkje nynorsk skriftkultur, seier Synnøve Marie Sætre.
– Å oppretthalde eit stort litteraturfelt på norsk er viktig for det norske språket, og det er særleg viktig for den nynorske skriftkulturen.
Med ei boklov som har som føremål å styrkje nynorsk skriftkultur, ventar Mållaget at den nye lova bidreg til konkrete tiltak som gjev nynorske forlag og forfattarar gode vilkår.
Mållaget ventar også at boklova, til liks med Språklova, anerkjenner at styrkeforholdet mellom nynorsk og bokmål er skeivt, og at det difor er naudsynt med særlege tiltak for å styrkje den nynorske skriftkulturen.
Barn og unge
– Særleg litteratur på nynorsk for born og unge er viktig, seier Sætre og held fram:
– Born som har nynorsk som hovudmål, har for lite tilbod om nye utgjevingar på eige skriftspråk, og me vonar at boklova bidreg til ei naudsynt betring.
– Boklova må vere eit verkemiddel for å få meir nynorsk litteratur ut til folk, seier Synnøve Marie Sætre, fungerande leiar i Noregs Mållag.
Kultur- og likestillingsdepartementet har sendt ut framlegg til boklov, og Noregs Mållag er glade for at lova får ein språkpolitisk føremålsparagraf.
– Det er gledeleg at boklova er tydeleg på at ho skal bidra til å styrkje nynorsk skriftkultur, seier Synnøve Marie Sætre
– Å oppretthalde eit stort litteraturfelt på norsk er viktig for det norske språket, og det er særleg viktig for den nynorske skriftkulturen.
Forventar konkrete tiltak
Med ei boklov som har som føremål å styrkje nynorsk skriftkultur, ventar Mållaget at den nye lova bidreg til konkrete tiltak som gjev nynorske forlag og forfattarar gode vilkår.
Mållaget ventar også at boklova, til liks med Språklova, anerkjenner at styrkeforholdet mellom nynorsk og bokmål er skeivt, og at det difor er naudsynt med særlege tiltak for å styrkje den nynorske skriftkulturen.
– Særleg litteratur på nynorsk for born og unge er viktig, seier Sætre og held fram:
– Born som har nynorsk som hovudmål, har for lite tilbod om nye utgjevingar på eige skriftspråk, og me vonar at boklova bidreg til ei naudsynt betring.
20. august 2022 er det 125 år sidan Tarjei Vesaas (1897–1970) blei fødd. Nynorsk kultursentrum markerer Vesaas heile året i heile landet. Stiftinga bidreg også med ny innsikt i korleis Tarjei Vesaas’ forfattarskap har kome ut i verda.
Vesaas er ein av dei viktigaste forfattarane i Norden, og blei i 1964 den første norske forfattaren som fekk Nordisk råds litteraturpris.
– Me vil vere med på markeringa som går føre seg på tunet til diktarheimen på Midtbø i Vinje laurdag 21. august og under Litteraturdagane som startar 26. august er jubileet ein stor del av programmet, seier arenaleiar Petra J. Helgesen ved Vinjesenteret i ei pressemelding.
Mellom anna kjem professor i historie og forskar i Nynorsk kultursentrum Narve Fulsås til Litteraturdagane for å snakke om utgjevingar av bøkene til Vesaas i utlandet.
Fagdag
Forskingsartikkelen om dette er også tilgjengeleg for alle i tidsskriftet Edda. Nynorsk kultursentrum er også straks klar med ei ny vandreutstilling om Vesaas i verda, mellom anna basert på forskinga til Fulsås. Stiftinga har også gjort minneintervju med Guri og Olav Vesaas, borna til Tarjei Vesaas og Halldis Moren Vesaas.
– I samband med Festspela i juni markerte Nynorsk kultursentrum og Høgskulen i Volda også Vesaas-året med fagdagenTarjei Vesaas 125 år: Seks blikk på ein forfattarskap, fortel avdelingsleiar for nynorsk skriftkultur, Tone Slenes.
På fagdagen fortalde forskarar om forsking på Tarjei Vesaas’ forfattarskap, spreiinga av bøkene hans i utlandet og om å setje musikk til litteraturen.
Poesifestivalen
Vesaas-året vil også bli markert ved den tredje festivalen til Nynorsk kultursentrum, Poesifestivalen i Ulvik 9.–11. september.
Då vil litteraturforskar Fredrik Parelius forelese om Tarjei Vesaas og Olav H. Hauge si dikting. Stein Versto og Knut Hamre hyller Vesaas med foredrag og felespel. I samarbeid med Nynorsk kultursentrum har Versto også halde foredrag om Is-slottet og Tarjei Vesaas i Hallingdal, og skal besøkje biblioteka i Gudbrandsdalen i haust. Han skal også på turné med Den kulturelle skulesekken i Vestfold og Telemark.
Renberg om Vesaas
Skulebiblioteket ved Skeisvang videregående er eit av biblioteka i Nynorsk kultursentrum si satsing nynorske pilotbibliotek. I haust skal elevane ved skulen intervjue Tore Renberg om både eigen og Vesaas’ forfattarskap.
Det vil også kome andre spennande samtalearrangement på slutten av året, knytt til ei ny bok frå Vesaas’ eige forlag Gyldendal, der kjente forfattarar nyles og reflekterer rundt tekstar av Vesaas.
Nynorsk kultursentrum opna Vesaas-året med ei spennande framsyning av Is-slottet med isperkusjon av Terje Isungset og lesing ved Arnhild Litleré under ismusikkfestivalen i Ål i februar.
Alle dei gode tiltaka er støtta av Vinje kommune, Kulturrådet og Bergesenstiftelsen.
No kan du få siste bokmeldingar, bokomtalar og forfattarintervju frå Lesedigg.no direkte inn på nettsidene til biblioteket eller skulen din.
I juni opna den nye nynorske tenesta Lesedigg.no. Målet med Lesedigg.no er få fleire barn til å lesa – og hjelpa dei å finna bøker som passar for dei.
Med hjelp av emojiar og mange andre søkefunksjonar, lar Lesedigg.no brukarane søka seg fram til bøker som passar akkurat for dei.
På Lesedigg finn du bokomtalar, bokmeldingar, forfattarintervju og aktivitetar tilpassa barnetrinnet. Vedlagt finn du gratis Lesedigg-bokmerke til utdeling til barn og unge.
Gratis til nettsida til biblioteket
Lesedigg er gratis for alle bibliotek å bruka. Lesedigg er laga slik at innhaldet lett kan integrerast på nettsidene til folkebibliotek, skulebibliotek og andre nettstader.
Me håpar at biblioteket ditt har lyst til å leggja Lesedigg på nettsidene dykkar – slik at lånarane dykkar kan søka seg fram til fleire gode bøker for barn og unge.
Og har du lyst til å leggja ein nyhendeboks eller siste bokmeldingar frå Framtida.no på nettsida di, så kan du lesa meir om det her! Nyhende- og debattavisa for unge melder bøker for ungdom og vaksne.
Om samarbeidet
Lesedigg er utvikla av Nynorsk kultursentrum, Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa, seksjon for bibliotekutvikling i Vestland fylkeskommune og Landssamanslutninga av nynorskkommunar ved Framtida Junior.
Nasjonalbiblioteket og Bergesenstiftelsen har støtta utviklinga av Lesedigg. Lesedigg blir drifta av Framtida Junior.
Nettstaden deira hadde over 137.000 brukarar i fjor. Fleire barn, lærarar og bibliotekarar har kome med tilbakemeldingar undervegs i utviklingsprosessen.
Utover hausten vil det koma endå fleire bøker og anna innhald på Lesedigg.
Viss du har innspel eller ønskjer å bidra til Lesedigg, så er det berre til å ta kontakt med svein @ framtida.no!
Som tenåring gjekk Tore Renberg til lokalavisa for å kjøpe eit portrett av forfattaridolet sitt, medan kultur- og likestillingsminister Anette Trettebergstuen framleis sit med sterke kjensler frå «Is-slottet», fleire år etter å ha lese romanen. 20. august er det 125 år sidan Tarjei Vesaas blei fødd.
Det står eit innramma portrettbilete av forfattaren Tarjei Vesaas på arbeidspulten til Tore Renberg. Biletet kjøpte han av Stavanger Aftenblad då han var tenåring og ihuga Vesaas-fan.
– Det er kanskje den fremste litteraturen som er skriven i dette landet. Når Vesaas var god, var han heilt sjukt god, seier Tore Renberg til Nynorsk pressekontor.
20. august er det 125 år sidan Tarjei Vesaas blei fødd. Jubileet blir markert ved fleire arrangement rundt om i landet, blant anna av Nynorsk kultursentrum i Vinje i Telemark, der forfattaren budde det meste av livet sitt.
I samband med 125-årsjubileet har òg Det Norske Teatret og Nationaltheatret sett opp framstillingar av høvesvis «Fuglane» og Brannen», for å feire Tarjei Vesaas.
Forfattarekteparet Tarjei Vesaas og Halldis Moren Vesaas heime på Midtbø i Vinje. Biletet er teke i samband med at Tarjei fekk Nordisk Råds Litteraturpris i 1964 for romanen «Is-slottet». Arkivfoto: Aage Storløkken / Aktuell / NTB / NPK
Viktig å oppdage store forfattarskap i tenåra
Første gong Tore Renberg las ei bok av Vesaas, var «Fuglane» som 14-åring på ungdomsskulen. Fleire av bøkene til Vesaas er faste innslag som lesestoff i grunnskulen, det har gjort at han har ei stor utbreiing blant nordmenn, meiner Renberg. Stavanger-forfattaren har opplevd noko av det same med sine romanar «Mannen som elska Yngve», «Kompani Orheim» og «Tollak til Ingeborg».
– Forfattarskap ein oppdagar frå ein er 15 til 20 er noko ein blir svært prega av. Ein burde hengje opp eit åtvaringsskilt på bøker av Dostojevskij, Dickens og Vesaas. Då eg las Vesaas var det så avansert. Det var emosjonelt, hadde ei særeigen form og språk som kom frå jord, Telemarkslufta og den sjenerte måten han omgjekk verda på. At norske skuleungdomar sit og les dette er altså heilt fantastisk.
Personleg sterke kjensler
Kultur- og likestillingsminister Anette Trettebergstuen (Ap) skriv til Nynorsk pressekontor at Tarjei Vesaas er ein av dei aller største forfattarane Noreg har hatt.
– Han skreiv moderne og nyskapande tekstar om menneske som bevegde seg mellom tradisjonelle og nye tider og verdiar, skreiv om dei eksistensielle kjenslene, om angst, einsemd og frykt, og ikkje minst om sinnsrikdommen i alle menneske, skriv Trettebergstuen.
Ho dreg fram at forholdet mellom karakterane Siss og Unn i «Is-slottet» er noko som står personleg sterkt for ho, fleire år etter å ha lese boka.
– Dei sterke kjenslene dei to jentene imellom og dragninga mellom dei og mot is-slottet – mot krefter i verda vi ikkje heilt klarer å gripe, men som verkar på oss og får oss til å lengte og drøyme. Skildringa av dette i Is-slottet er noko av det beste som er gjort i litteraturen nokon gong.
Vinje, Telemark 196402. Forfatteren Tarjei Vesaas hjemme på gården sin på Midtbø i Vinje, med nesten alle bøkene han har skrevet. Det mangler fem som han ikke kunne finne i farten. Han har fått Nordisk Råds Litteraturpris 1964 for romanen “Isslottet”. Foto Aage Storløkken / Aktuell / NTB / NPK
Debutantpris
I 1964 blei Tarjei Vesaas tildelt Nordisk Råds Litteraturpris for «Is-slottet». Med pengane han fekk frå prisen stifta han «Tarjei Vesaas’ debutantpris» til årets norske romandebutant.
– Han har openbert vore viktig for norsk litteratur og for utviklinga av det nynorske språket. Han var òg opptatt av etterveksten i litteraturen, og derfor er det slik at ein av dei gjævaste litteraturprisane vi har, ber namnet hans, skriv Trettebergstuen.
Tore Renberg fekk debutantprisen for «Sovande floke» i 1995. Andre forfattarar som har fått debutprisen er Lars Saabye Christensen, Roy Jacobsen, Carl Frode Tiller og Helga Flatland.
Fleire forfattarskap støvar ned – nokre få overlever
Renberg reknar med at fleire av hans medelevar på ungdomsskulen syntest det var forferdeleg kjedeleg å lese Vesaas, medan om lag 15 prosent fekk liva sine forandra.
– Eg har tenkt at han appellerer til dei som går til litteraturen for det språklege, ikkje berre på grunn av sak. Dei som er glad i Vesaas er glad i han for måten han sa ting på.
Det var Vesaas som lærte Renberg at litteratur kan vere ein verkstad. I sin eigen forfattarskap meiner Renberg at språk og meiningar er sterkt forma av Vesaas sin vilje til å bryte med normalprosa.
Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære TV-serien Språksjov, Linda Eide.
Ho er ikkje ein kjendis som plaprar lett i veg om korleis det var å koma ut av eit visst skåp, men for første gong slepp Linda Eide ein annan journalist inn.
Inn i klesskåpet sitt, altså. For å snakka om ”skjortemysteriet”.
– Folk er utruleg opptekne av skjortene mine. Eg får stadig respons, spørsmål eller tips om mønster folk trur eg vil lika. Enkelte sender meg også retro-plagg frå eigne skåp, eller noko dei har funne på loppemarknader, fortel den populære Språksjov-programleiaren.
Heime i Bergen heng den italienske originalen, saman med eit utval av dei om lag 50 fargemønstra skjortene som vart varemerke for det som no er laurdagsunderhaldning på NRK. Linda dreg fram ei skjorte i yndlingsfargen oransje, enno jomfrueleg urørd av kamerablikk og studiolys. Stoffmønsteret i skjortene varierer veldig, men sjølve modellen er den same strenge, klassiske med store snippar. Nesten uniformsprega.
– Ja, du kan vel seia skjortene er vorte ein slags jobbuniform for meg. Diverre.
– Diverre?
– Ja, for dette er jo ein stil som er vorte min eigen, og som eg trivst veldig godt i. Alle skjortene blir til ved symaskina til mi kjære og dyktige brordotter Guro Eide, som er utdanna skreddar. Men no strevar eg med å bruka desse plagga privat, for når eg tek dei på kjennest det som om eg er på jobb uansett, seier Linda.
Linda Eide og kona Elena Schough innreidde leilegheita med kraftige oransje veggar og interiørinnslag i 2006, og yndlingsfargen er også sterkt til stades på de elles nøytrale kjøkenet. – Eg har aldri skjøna meg på folk som seier at ein må vera varsam med for sterke fargar på veggar eller møblar, for ”det er så lett å gå lei, best å velja noko kjedeleg”. Foto: May Grethe Lerum / NPK
Mamma-prat vart teater
Skjortene blir nok uansett ikkje hengjande og støva, for språksjov-sjefen er mykje på jobb.
– Fritid er det ikkje så mykje av, sjølv om det no er sommarpause frå innspelingane. Eg med fleire har kjøpt den gamle kapellan-bustaden i Voss, den skal bli eit kultursenter og treng mykje dugnad og restaurering. Eg skal også jobba med ei framsyning til Vossajazz-jubileumet neste år, der eg ser på jazzhistoria gjennom språkbriller. I tillegg lever jo fleire av mine samarbeidsprosjekt og framsyningar vidare, seier Linda.
Eitt av desse er stykket ”Oppdrag Mottro”, som etter to månadar på Det Vestnorske Teater i Bergen, og turné på Vestlandet no landar to veker i september på Det Norske Teatret i Oslo. Framsyninga er eit annleis morsportrett basert på telefonsamtalar med Mottro gjennom ti år.
– Mor mi, eller ”Mottro” på mi dialekt, er ei no-nonsens-dama som har mykje klokt å koma med, utan at ho har noko mål eller interesse av å framstå som klok eller smart. Ho er seg sjølv og svarar rett frå si eiga lever, for å seia det slik. Eg var vel som dei fleste, det tok tid før det gjekk det opp for meg at ho faktisk hadde hatt eit liv også før eg vart fødd. Det er fint å høyra at folk blir inspirerte av framsyninga, og vil bli meir kjent med si eiga mor og hennar historie, seier Linda.
– Så du har spurt mor di om det meste?
Jadå, eg har grave og spurt. Men eg veit jo at det finst historier der, slike som ho ikkje har fortalt, eller som eg ikkje har villa fortelja. Oppdrag Mottro er ikkje utleverande av typen Knausgård, det er på ein måte ikkje Mottro ein skal sitja att å tenka på, men meir generelt historia til våre foreldre, historier me ikkje ser fordi rolla og fenomenet forelder står i vegen for å sjå heile personen.
– Finst det noko ein ikkje bør spørja mor si om?
– Det trur eg ikkje, alt kan spørjast om. Men eg meiner vel at det er ein kvar mor og far sin rett å svara på det ein vil, og ikkje meir. Det må den som spør respektera.
Riksmålsforbundet sin pris frå 2020 heng sentralt i stova, ho seier den var såpass uventa at den også heng høgt. Journaliststudent Linda Eide skreiv i 1990 hovudoppgåva “Er det språktvang i den frie pressa?” om nynorsken si omstilling i NTB og åtte riksdekkande Oslo-aviser. Linda har alltid vore opptatt av at nynorsken skal vera eit levande skriftspråk, som kan brukast over alt Foto: May Grethe Lerum / NPK
Kan ikkje fordra «kjendis»
Språksjov-Linda reiser også kringom med ei lita framsyning om forfattaren Jon Fosse, «Fosse for dumskallar», saman med Sjur Hjeltnes.
– Det Norske Teateret ville ha ei slik litt uhøgtidleg innføring i Fosse sitt liv og virke, til Fosse-festivalen i fjor. Då måtte eg endeleg gi meg Fosse i vald, og jo meir eg har lese, di meir har eg blitt gripen. Så no er eg Fosse-frelst, eg òg!
Før Linda landar med Mottro på det Norske Teatret skal ho på turne med Herborg Kråkevik. Framsyninga «Linda Eide har ei høne å plukka med Herborg Kråkevik» gjekk for fulle hus på Det Vestnorske Teateret i vår, og no blir det turne i regi av Teater Ibsen.
– Eg trudde nesten det var ein tulletelefon då sjølvaste Herborg Kråkevik ringde og ville me skulle laga dette saman, seier ho, og røpar at også programleiarkjendisar kan bli litt stjernesjokka.
– Leif Ove Andsnes! Adam Douglas! Ole Edvard Antonsen! Ingebjørg Bratland! Dette er jo slike flinke og kjende folk eg før knapt ville våga å snakka med – og no står eg der med blokkfløyta mi og får spela med dei. Det er stas, seier ho, og viser med heile kroppen at ho meiner det.
Men ordet ”kjendis” vil ho ikkje kalla nokon av desse, heller ikkje seg sjølv. Ho veit at folk hugar henne som kåsør og journalist frå radio i mellom anna Norgesglasset, og at fleire kjende namnet Linda Eide då ho debuterte på tv med serien Norsk attraksjon. Der sprang ho mellom anna 12 mil på tv til ære for Mensen Ernst, og testa rådet hans om at det var lurt å drikka vin under vegs på lange løp.
– Raudvin går bra. Men ikkje kvit, den er som sider og set seg i føtene, er hennar knappe kommentar i ettertid.
Då språksjovet vart laurdagsunderhaldning for heile familien, rykka Linda Eide opp i A-klassen av kjendisar.
– Eg kan ikkje fordra ordet ”kjendis”, og eg vil ikkje vera ein! Eg er ein hardtarbeidande journalist, seier ho. Men å bli attkjend kan ho ikkje berre mislika.
– Å bli attkjend betyr trass alt at fok ser programma mine. Det er litt ekstra kjekt når folk i 20-åra kjem med skinande augo og vil ta selfiar, fordi dei har gode minner frå dei var små og såg på tv saman med familien på laurdagskvelden. Ungdom er også nostalgiske, konkluderer ho nøgd.
Bortsett frå kjendis-ordet har Linda Eide nesten påfallande få ordlege kjepphestar, i alle fall når det kjem til rett og galt og grammatikk-pirk.
– Skal det pirkast bør det i alle fall pirkast med eit smil, seier ho.
Frå taparar til vinnarar
– Min geniale makker, Halvor Folgerø, kom ein dag opp med det fantastiske omgrepet ”petimeter per sekund.” Det er den ekstremt korte tida som går frå vi seier noko litt unøyaktig på tv, til nokon har kasta seg over tastaturet og sendt ein respons, fortel ho. Men respons-delen av programmet hennar er ikkje ei krigssone for fekting med raudblyantar.
– Mest av alt får me masse heiarop og finurlege spørsmål om ord og utrykk og kommentarar som syner folk si glede over språket.
Dette er Linda si fanesak.
– Eg kan sjå gjennom fingrane med skrivefeil og kommablemmer. Folk som ikkje har språk som yrke, må ikkje bli tatt av raudpennane og bli redde for å bruka språket. Då kan ein bli passifiserte av språket, slik språket i det offentleg og i forretningslivet no gneg seg seg inn overalt, seier ho.
Linda tykkjer abstraksjonar og omskrivingar er noko herk.
Språkets verste fiende
– Når Vy køyrer tog, kan dei finna på å seia at dei produserer ei reiseoppleving, eller endå verre, at dei produserer mobilitetsmuligheter. Slike stupide eufemismar og forskjønnande omskrivingar er etter mi meining språkets verste fiende, seier Linda.
Språkets beste forsvararar finn ho helst mellom lekfolk landet over, dei som er engasjerte og opptekne av både sitt eige og andre sine språk og målformer.
– Det aller finaste no er å sjå korleis dialektbruken har fått ny status og oppsving. Mange dialektbrukarar vart uglesedde, mobba og undertrykt så lenge at nokre kunnskapen nesten forsvann. Men no er det dei som sit med slik spesialkunnskap om ord og språk frå heimstaden sin som er vinnarane. Folk er interessert, og du glitrar når du kan forklåra kva eit ord tyder eller korleis eit omgrep blir brukt akkurat der du kjem frå, seier Linda.
Ho har sjølv opplevd å bli meir mobba for dialekta enn for den homofile legninga si. Gjestene hennar er aldri språkekspertar, den delen står professor Gunnstein Akselberg for, like naturleg som Sjur Hjeltnes leiar alle musikalske innslag. Nokre gjester er kjende musikarar, artistar og forfattar, men Linda inviterer alltid også kallar FPK-gjester.
– FPK står for Følt På Kroppen, altså gjester som gjennom den dei er og kjem frå er ekspertane. Skal me snakka om den nederlandske g-lyden, er det ein nederlendar me snakkar med, skal me snakka om stamming, må det vera med ein som sjølv stammar, seier ho.
Ber telefonseljarar ta kontakt
– Vi har fleire FPK-gjester på ønskjelista for neste sesong. Berre ein med dysleksi kan fortelja inngåande om korleis det er. Eg vil også finna ein spanjol som kan seia noko om desse spesielle lespe-lydane dei har. Og så veit vi at det finst folk eller familiar med si heilt eigne personlege dialekt, dette hadde det vore moro å vita meir om. Men mest av alt drøymer eg om å få snakka godt og lenge med ein telefonseljar, seier ho.
– Eh … då er du kanskje den einaste …?
– Nei, men tenk: Telefonseljarar snakkar med alle slags folk, og sjølv om dei kan ha retningsliner og manus må dei heile tida bruka eit språk som hjelper dei mot målet om å selja. Dei må tilpassa seg og lytta, vera språkleg fleksible. Det blir spanande å finna rette personen, så telefonseljarar må gjerne ta kontakt, seier Linda.
Journalisten lovar å spreia bodskapen.
– Men ikkje ring, legg Linda kjapt til.
– Send ein e-post, så ringjer eg. Når det passar meg.
——————————
Namn: Linda Eide
Alder: Fødd 10. februar 1969
Sivilstand: Gift med Elena Schough
Vart fødd her: Voss
Yrke: Journalist, programleiar og forfattar
Bil: Har ikkje. Har vore billaus sidan 1996, og har ikkje sakna det å eiga bil ein einaste time sidan.
Hobby: Det vekslar. Men satsar på at fisking og sykling varar evig, og blokkfløyta så klart. Den må aldri bli jobb. Og så har kryssord nesten tatt litt overhand dei tre siste åra.
Noko ingen veit om deg: Ja, det skulle nett tatt seg ut at eg sa det til Nynorsk Pressekontor som har abonnentar og lesarar over heile kloden. Nei, her gjeld det å halda godt kjeft. Etter dette intervjuet veit folk alt for mykje om meg som det er.
På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den store innsatsen ho har gjort for nynorsk barnelitteratur.
– Guri Vesaas har knytt til seg forfattarar og illustratørar med vilje og evne til fornying og modernisering – både norske og utanlandske – og såleis vore med på å byggje barnelitteratur med høg kvalitet, på nynorsk. På denne måten har ho styrkt den litterære sjølvtilliten til unge nynorskbrukarar, heiter det i grunngjevinga frå juryen. Ho har ikkje berre gjort den nynorske barnelitteraturen betre, hennar bidrag har løfta kvaliteten på heile den norske barnebokheimen.
Juryen trekkjer også fram at Guri Vesaas er ein drivande god omsetjar og at ho under namnet Hanna Midtbø har omsett om lag 50 barnebøker til norsk.
Prisvinnaren er strålande fornøgd med at nynorsk barnelitteratur på denne måten blir lyfta fram og aktualisert.
– Me har nyleg fått offentleg slått fast at det kjem ut altfor få barnebøker på nynorsk. Kanskje tida er inne for at det offentlege satsar på dei nynorske forfattarane slik at me kan få ny vekst og bløming innan barnelitteraturen, seier ho i ei pressemelding frå Nynorsk kultursentrum.
Tett mellom høgdepunkta
Utdelinga av Storegutprisen er ei av mange høgdepunkt under Litteraturdagane 25.–28. august i år.
– Det blir eit variert og spennande program som er Tarjei Vesaas-jubileet verdig, seier arenaleiar ved Vinjesenteret, Petra Helgesen.
Vesaas-året blir markert med både føredrag, film og musikk under festivalen. Litteraturdagane presenterer også fleire andre forfattarar, og publikum kan mellom anna gle seg til samtalar med Frode Grytten og Kjersti Rorgemoen, Tore Kvæven og Victoria Kielland, og høgtlesing med Hildegunn Riise, Astrid Versto og Olav Vesaas. I samband med skeivt kulturår blir det også føredrag med Per Esben Myren-Svelstad om å lese litteratur med skeive briller.
Nytt av året er eit barneprogram på Vinjesenteret på sundagen, med illustratør og forfattar Marianne Gretteberg Engedal.
Av musikalske innslag blir det mellom anna konsertar med Frode Grytten Beat Band, Aasmund Nordstoga og ein songgruppe frå Vinje.
– Som ny leiar er det fantastisk å få kome til duk og dekt bord på denne måten. Venelaget, programrådet og Nynorsk kultursentrum har gjort eit strålande førearbeid, og no, med god hjelp frå mange lokale krefter, er me på Vinjesenteret klare til å gjennomføre, seier Helgesen, som starta som arenaleiar ved Vinjesenteret 1. mai i år.
Ynskjer fleire frivillige
Kvart år gjer frivillige ein stor innsats for Litteraturdagane i Vinje.
– Festivalen er heilt avhengig av den gode hjelpa frå lokale krefter, seier Helgesen og oppfordrar interesserte til å melde seg. Festivalen treng mellom anna hjelp til billettvakter, servering, teknisk hjelp, parkeringsvakter, opp- og nedrigg, sjåfør, pynting, rydding og vertskap.
– Me treng omlag 40 personar som blir med på å gjere Litteraturdagane til ei god oppleving for både utøvarar og publikum. Me er opptekne av at dei som melder seg som frivillige får gode opplevingar i godt fellesskap, og frivillige får fribillettar til arrangement og t-skjorte, seier Helgesen.
Litteraturdagane går føre seg på Vinjesenteret, Vinjar og i Edland frå torsdag 25. til sundag 28. august.
I over 100 år var Store norske leksikon (SNL) nesten berre på bokmål. Men etter at SNL og Nynorsk kultursentrum gjekk saman om ei satsing har talet på nynorskartiklar skote i vêret.
I 2020 inngjekk Nynorsk kultursentrum eit samarbeid med Store norske leksikon. Målet var å auke nynorskinnhaldet i SNL, slik at fleire møter nynorsk i kvardagen.
Som ein del av satsinga vart nynorskleksikonet Allkunne ein del av SNL. No er jobben med å flytte Allkunne-artiklane inn i SNL ferdig, allkunne.no er lagd ned og SNL har 17 500 artiklar på nynorsk.
– Dette er det viktigaste arbeidet stiftinga gjer for å nå 16-åringar med nynorsk som hovudmål og alle andre som treng påliteleg innhald på nynorsk på nett. Våre medarbeidarar har saman med tilsette i Store norske leksikon gått gjennom kvar einaste artikkel, oppdatert innhaldet og gjort dei tilgjengelege for lesarane, seier direktør Per Magnus Finnanger Sandsmark i Nynorsk kultursentrum i ei pressemelding.
Fortener eit stort publikum
Bakgrunnen for samarbeidet var ei semje om at det gode innhaldet frå Allkunne fortente å nå ut til eit breiare publikum, som det gjer i SNL. SNL er Noregs største nettstad for kunnskapsformidling, med 600 000 lesne artiklar kvar dag. I tillegg var det eit ønske om å eksponere folk for begge dei norske skriftspråka som ein naturleg del av språkmangfaldet vi har her i landet.
– I tillegg er samarbeidet ei sikring av at den nynorske kulturhistoria blir dokumentert, seier Sandsmark. Med å ta i bruk både nynorsk og bokmål på alle fagområde i leksikonet styrkjer vi også norsk fagspråk og terminologi.
Vil doble talet på nynorskartiklar
Den store auken speglar seg også i lesartala. I år vil det bli lese om lag 3,5 millionar artiklar på nynorsk på snl.no. Ein viktig og sjølvforsterkande effekt av samarbeidet er at fleire forfattarar og fagansvarlege no tek initiativ til å skrive på nynorsk. Førebelse analysar viser at det har lite å seie for lesinga av artiklane om dei er skrivne på nynorsk eller bokmål, ifølgje Erik Bolstad, sjefredaktør og dagleg leiar i Store norske leksikon.
Og fleire skal det bli. Framover skal institusjonane jobbe systematisk for endå meir nynorskinnhald i SNL. Målet er å doble talet på nynorskartiklar.
– Kunnskapsformidling på nynorsk er eit viktig satsingsområde for oss, sjølv om vi ikkje lenger driv eige leksikon. Gjennom samarbeidet med SNL skal Nynorsk kultursentrum bidra med dokumentasjon av den nynorske kulturhistoria, artikkelskriving og språkrettleiing og omsetjing av artiklar frå bokmål til nynorsk, avsluttar Sandsmark.
Framtida Junior vil laga til miljøjournalistkurs for barn og unge fleire stader i Vestland no i haust, og gje ut ei miljøutgåve til minst 8000 sjetteklassingar.
No har Vestland fylkeskommune bestemt å støtta tiltaket med 50.000 kroner.
– Me er veldig glade for støtta frå fylkeskommunen, og ser på det som ei anerkjenning av arbeidet vårt for å visa fram og auka engasjementet til barn og unge, seier redaktør Svein Olav B. Langåker i Framtida Junior.
I tildelingsbrevet står det at prosjektet er vurdert som eit særskilt haldningsskapande arbeid for klima og miljø. Prosjektet skårar i tillegg høgt på vurderingskriterium «handlingsretta tiltak» og «prosjektet/tiltaktet sin effekt på klima og miljø».På kursa vil barn på mellomtrinnet og ungdommar få kurs i å laga skuleavis og tips til lokale klima- og miljøtiltak som dei kan undersøka og skriva om.
Framtida Junior vil òg laga til ei miljøutgåve som blir sendt ut til minst 8000 sjetteklassingar no i haust og arrangererer òg skrivekonkurranse for barn.
– Målet vårt med prosjektet er å bidra til å auka og visa fram miljøengasjementet til barn og unge i heile fylket og bidra med kunnskap til barn og unge om miljøutfordringar og miljøløysingar og korleis dei kan delta og bidra, seier Langåker. Framtida Junior er verdas einaste nynorske avis for barn mellom 7-13 år, og blir gjeve ut av Landssamanslutninga av nynorskkommunar.
Ruth Ørnholt er den fyrste styreleiaren i Stiftinga Litteraturbåten Epos. Med det fortset medvinden for Epos.
Ørnholt har vore fylkesbiblioteksjef i Hordaland sidan 2002, og har lang og engasjert erfaring som organisasjonsmenneske innan biblioteksektoren. Idet ho no går av med pensjon, tek ho no roret som styreleiar for Litteraturbåten. Ho har også vore ansvarleg for Bokbåten Epos i Hordaland i mange år, og kjenner Epos inn og ut.
– Dette blir utruleg spennande, og eit verv eg tek på meg med stor glede. Det er veldig mange som heiar på Litteraturbåten, og me har store ambisjonar for kva me kan få til, seier Ørnholt i ei pressemelding.
Det nye styret for litteraturbåten sit til saman på nær 200 år med erfaring frå kultur- og litteraturlivet på Vestlandet, og Litteraturbåten kunne ikkje fått eit betre startlag enn dette.
Styret i Litteraturbåten Epos: Ruth Ørnholt (tidlegare fylkesbibliotekar) Marit Aakre Tennø (styreleiar Bokbyen) Trond Leirvik Onarheim (festivalkoordinator Falturiltu) Geir Netland (leiar Olav H. Hauge-senteret) Henriette Tøssebro (advokat) Stig Holmås (forfattar og bokbåtaktivist) Olav Steinar Namtvedt (Alver kommune)
Ørnholt er svært nøgd med styret ho skal leie:
– Her har me eit stjernelag av litteraturkompetanse, og det kunne ikkje vore ei betre gruppe som skulle jobbe for å få litteraturbåten til å lukkast.
Stiftinga Litteraturbåten Epos vart stifta av den regionale litteraturorganisasjonen Tekstallianse våren 2022. I midten av juni tiltredde dagleg leiar Maria Pile Svåsand.
Litteraturbåten Epos skal inspirere til auka interesse for litteratur, saksprosa og kritikk, og ha særskilt fokus på nynorsk. Båten vil gå over heile vestlandet.
Stiftinga skal gjennom aktivitetar i båten – som seminar, debattar, opplesingar, konsertar, utstillingar, skule- og barnehagebesøk, skrivekurs og liknande – inspirere til auka interesse for norsk og internasjonal skjønnlitteratur, sakprosa og kritikk, med eit særleg auge for det nynorske skriftspråket.
Stiftinga skal med litteraturbåten skape ein møteplass i distrikta på Vestlandet som skal fremje interesse for litteratur, ordskifte og lokal historie, i tillegg til å vere ein arena for alle kultur- og kunstuttrykk. Stiftinga skal arbeide for å styrke lokalt samarbeid om aktivitetar knytte til litteratur, kultur og historie, og bidra til erfaringsutveksling og kompetanseheving på Vestlandet.
M/S Epos er spesialbygd til å vere bokbåt, og har sidan 1963 gått i bokfart langs vestlandskysten. Den var tidlegare finansiert gjennom fylkesbiblioteka, men opererer no som eiga stifting som litteraturbåt.
Me bruker cookies og andre tekniske løysingar for å forbetra opplevinga di av nettstaden vår, analysera bruksmønster og levera relevante annonser. I den oppdaterte personvernerklæringa vår kan du lesa meir om kva for informasjon me samlar inn og korleis denne blir brukt.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.