Statssekretær Grunde Kreken Almeland (V) seier det er viktig at barnehagane tar ansvar for å lesa og synga også på nynorsk og dialekt, særleg i barnehagar som har nynorsk som hovudmål.
Nynorske barnehagar syng og les meir på bokmål enn nynorsk, viser ei ny undersøking frå Pirion og LNK.
Pirion har sendt spørsmål til den politiske leiinga i Kunnskapsdepartementet om kva dei tenkjer om dette. Statssekretær Grunde Kreken Almeland (V) svarar det er viktig at barn møter eit mangfald av språk i barnehagen, og at dei møter språk på ein naturleg måte.
– Å synga songar på nynorsk, bokmål, dialekter og på andre språk, er ein eigna og naturleg måte å møta språk på. Derfor er eg glad for at språk og kommunikasjon har ein svært sentral plass i rammeplan for barnehagen, skriv han i ein epost til Pirion.
– Barna skal få god språkstimulering
Statssekretæren viser til at rammeplanen legg vekt på at personalet skal anerkjenna barna sine ulike uttrykk for kommunikasjon og språk, og at barna skal få god språkstimulering.
– Barna i barnehagen skal òg møta ulike språk, språkformer og dialektar gjennom rim, reglar, songar, litteratur og tekstar frå samtid og fortid. Her er det viktig at barnehagane tar ansvar for å lesa og synga også på nynorsk og dialekt, særleg i barnehagar som har nynorsk som hovudmål, understrekar han.
– Kva vil regjeringa gjera for at fleire barn som seinare skal starta på skular med nynorsk som opplæringsmål, skal få møta meir nynorsk i barnehagen?
– Rammeplanen seier at barnehagen skal bidra til at barn leiker med språk, symbol og tekst og stimulera til språkleg nysgjerrigheit, medvit og utvikling. Det er barnehageeigarane sitt ansvar å sørga for at deira barnehagar følgjer rammeplanen, slår Grunde Kreken Almeland fast.
– Nei, det er det ikkje. Nynorsk er eit skriftspråk, og skriveopplæring er ikkje ei oppgåve for barnehagen. Derfor omtalar ikkje rammeplanen nynorsk eller bokmål. Men rammeplanen seier at personalet skal støtta leiken til barna med mellom anna utforsking av skriftspråket, avsluttar statssekretær Grunde Kreken Almeland (V).
Leiaren i Noregs Mållag etterlyser meir sentrale føringar i barnehagelærarutdanningane, og meir støtte til barnebøker på nynorsk.
Nynorske barnehagar syng og les meir på bokmål enn nynorsk, viser ei ny undersøking frå Pirion og LNK.
– Det er nedslåande resultat, seier leiar i Noregs Mållag, Peder Lofnes Hauge.
– Barnehagane skal førebu ungane språkleg på skulekvardagen. Særleg for dei dei som skal byrja på skulen med nynorsk som hovudmål, vil det vera problematisk viss dei blir eksponert mest på bokmål i barnehagen, seier han.
– Slik det er no, er det opp til kvar enkelt barnehage å ta vare på dei språklege rettane til borna, seier Lofnes Hauge. Han seier at manglane i rammeplanen gjer at barnehagane og kommunane får eit stort språkpolitisk ansvar for å ta vare på borna som skal ha nynorsk på skulen seinare.
Treng løft i barnehagelærarutdanninga
Leiaren i Noregs Mållag etterlyser meir sentrale føringar i barnehagelærarutdanningane.
– Det er viktig at studentane får kompetanse på nynorsk, slik at dei er klare til å driva godt nynorsk språkarbeid i barnehagane.
Peder Lofnes Hauge peikar òg på at det er trong for støtte til produksjon av nynorske barnebøker og songbøker, slik at det blir tilgang på fleire bøker for barnehagane.
Landssamanslutninga av nynorskkommunar ønskjer velkommen til landsting på Stord 22.-23. september på Stord Hotell.
Landstinget til LNK blir arrangert annakvart år, og er ein viktig møteplass for nynorskkommunane. Målet vårt er at landstinget blir ein framtidsverkstad for nynorsk i kommunane. Landstinget opnar onsdag 22. september klokka 10.
Til festkvelden onsdag kjem Linda Eide og Sjur Hjeltnes for å ha språkmoro i Stord Kulturhus.
Landsmøtet er på Stord. Stord har gode kommunikasjonar med direktefly til Oslo, snøggbåt til Flesland og Bergen og ekspressbuss med Kystbussen til Haugesund, Stavanger og Bergen.
Me håpar du har høve til å koma slik at kommunen din blir representert!
Me vil følgja dei til kvar tid gjeldande smittevernreglar, og oppdaterer deg undervegs om programmet til landstinget.
ONSDAG 22. SEPTEMBER 09.00 Registrering 10.00 Opning: Velkomen til Stord v/ordførar Gaute S. Epland 10.10 Leiartale ved Solfrid Borge, avtroppande styreleiar i LNK 10.25 Kulturell opning med Cecilie Anna
Tema: Nynorsk og inkludering 10.45 Nynorsk i vaksenopplæringa for innvandrarar. Innleiing ved Mali Åm, inspektør ved Kompetansesenteret i Ulstein og leiar for Kompetansesenter for nynorsk i norskopplæringa av vaksne innvandrarar.
10.55 Dialektbruk i nynorskopplæringa? Innleiing ved Brita Høyland, førsteamanuensis ved Høgskulen på Vestlandet, Stord
11.05 Presentasjon av undersøking om vaksenopplæringa i nynorskkommunane ved Framtida.no-redaktør Svein Olav B. Langåker
11.10: Samtale om nynorsk i vaksenopplæringa og inkludering i lokalsamfunnet: Mali Åm, Brita Høyland og Steinar Rosset, rektor ved vaksenopplæringa i Stord. Moderator: Svein Olav Langåker
Tema: Nynorsk inspirasjon 11.40 Korleis bygga opp verdas største nynorske barnebokfestival Falturiltu? – ved Hege Myklebust i programkomiteen til Falturiltu
11.50 På saklista og På tavla – om kurstilboda til LNK, ved Jostein Avdem Fretland
12.00 Om MOR-prosjektet: Folk i arbeid – læra heile livet ved Einar Schibevaag og Reidun Sandvik, Ryfylke IKS
12.10 Slik blei me Årets kulturkommune – ved Hilde Løkensgard Bjørnsvik, kultursjef i Ål
12.20 Nye samarbeidsavtalar. Anders Austrheim (KLP), Espen Udland (ABC Startsiden) og Vidar Hoviskeland orienterer.
12.30 Lunsj
13.30 Nynorsk opera. Ved sopran Nora Såheim og Jostein Avdem Fretland.
Tema: Nynorskhovudstaden
13.45 Korleis kan dei større nynorskkommunane og byane vera med på å styrka nynorsken? Kan me bygga gode klynger for nynorsken? Og kva er eigentleg nynorskhovudstaden? Samtale mellom varaordførar i Ålesund, Vebjørn Krogsæter (Sp), Stord-ordførar Gaute S. Epland (Ap) og kommunalsjef for kultur i Sunnfjord Hilde Bjørkum. Samtaleleiar: Svein Olav B. Langåker
14.30 Pause, kaffi, frukt, utstillarar
Tema: Nynorsk i samfunnet og næringslivet
14.45 Innleiing ved rektor ved Høgskulen på Vestlandet, Gunnar Yttri
15.00 Krafta i språket: Med nynorsk som identitet: Samtale med Gunnar Yttri, Silje Vatne Ersland, gründer og dagleg leiar Kattnakken og Jostein Sydnes, rådgjevar i Byrået Sydvest. Samtaleleiar: Svein Olav B. Langåker
16.00 Årsmøte LNK
16.30 Møteslutt
17.30 Aperitiff
18.00 Middag
20.00 Språkmoro med Linda Eide og Sjur Hjeltnes på Stord kulturhus
TORSDAG 23. SEPTEMBER
08.45 Framhald av årsmøte i LNK.
09.30 Pause og utsjekk
Tema: Oppfølginga av språklova
10.00 Innleiing ved Ottar Grepstad, forfattar og tidlegare direktør ved Nynorsk kultursentrum.
10.15 Debatt om den vidare oppfølginga av språklova. I panelet: Hege Lothe, leiar av Vestland SV, stortingsrepresentant for Høgre, Liv Kari Eskeland, Sara Hamre Sekkingstad (Sp), ordførar i Alver kommune og Ottar Grepstad
Tema: Digitalisering og nynorsk
11.00 Språk og digitalisering. Innleiing ved Shahzad Rana, teknologidirektør i Microsoft Norge og medlem av framtidsutvalet til Språkrådet.
11.10 Digitale læremiddel i skulen. Korleis kan me få fleire læremiddel på nynorsk? Innleiing ved Arild Torvund Olsen, høgskulelektor ved Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa
11.20 Samtale med Shahzad Rana, Arild Torvund Olsen, rektor ved Rommetveit skule Britt Kristin Ladehaug – moderert av redaktør i Framtida.no, Svein Olav Langåker.
12.10 Korrektur i offentleg sektor. Ved Kjetil Haug, Tansa Systems AS
12.20 Ei digital suksesshistorie – om Framtida.no og Framtidajunior.no – ved Svein Olav Langåker
12.30 Møteslutt og lunsj
Det kan bli nokre mindre justeringar i programmet. Me har sett av éin time til korte presentasjonar av gode nynorsktiltak i kommunane. Har du innspel til tiltak som fleire bør få vita om eller andre spørsmål – ta kontakt med svein@framtida.no!
Professor Eli Bjørhusdal ved Høgskulen på Vestlandet meiner det manglar eit fagpolitisk medvit om nynorsk i barnehagane, og etterlyser ei stadfesting av språklege rettar i rammeplanen og barnehagelova.
Nynorske barnehagar syng og les meir på bokmål og nynorsk, viser ei ny undersøking frå Pirion og LNK.
– Me har fått mange granskingar av bruk av nynorsk i barnehagane som viser at pedagogane i barnehagane i nynorskområde ønskjer å syngja og lesa på nynorsk, seier professor Eli Bjørhusdal.
Problemet, slik ho ser det, er at nynorskarbeidet må vika for alt det andre som skjer i barnehagen som det er knyta krav og forventningar til.
– Det som ikkje kjennest prekært, må ofte vika i møte med andre pedagogiske omsyn og satsingar i barnehagane som dei tilsette synest dei bør og føler dei må gjera.
Ikkje individuelt ansvar
Eli Bjørhusdal viser til forsking som viser potensiale for meir stimulering på nynorsk i barnehagane.
– Men ein kan ikkje lessa alt dette over på kvart individ som jobbar i barnehagane. Rammeplanen må tematisera nynorsk og ta inn i seg formuleringar om at barn som skal møta nynorsk i skulen òg må møta nynorsk i barnehagen.
Professoren ved Høgskulen på Vestlandet etterlyser eit større fagpolitisk medvit om nynorsk i barnehagane.
– Barnehagelova må òg ta dette inn i seg. I dag tar ikkje lova konsekvensane av nynorsk inn i seg, og manglar formuleringar om språksituasjonen i Noreg.
Lokale rammeplanar
Enkelte kommunar har laga eigne rammeplanar, etter at den nasjonale rammeplanen blei gjeldande frå hausten 2017. Blant dei første er Ørsta kommune som har vedtatt at kvart barn i Ørsta skal bli lesen for på nynorsk kvar dag.
Eli Bjørhusdal meiner lokale rammeplanar kan vera med på å bøta på manglane i den nasjonale rammeplanen.
– Det er veldig flott med kommunar som tar ansvar, og det skulle ikkje forundra meg om at dei barnehagane som jobbar best med nynorsk er i desse kommunane, seier ho, og påpeikar at lokale styringsdokument kan vera ei viktig støtte for barnehagane og visa dei korleis dei kan jobba godt med nynorsk.
– Me veit frå forskinga at ein ikkje lærer skriftspråk viss ein ikkje møter det. Borna må få høyra skriftspråket dei skal læra gjennom songar og høgtlesing. Barnehagane må snakka om nynorsk og bokmål. Det går an å snakka om kva nynorsk er utan at det blir skule for det, understrekar Bjørhusdal.
70 prosent av barnehagane i nynorskområde syng minst éin song om dagen på bokmål, kjem det fram i Barnehageundersøkinga 2021.
Det er andre gongen Pirion og Landssamanslutninga av nynorskkommunar (LNK) gjennomfører Barnehageundersøkinga. Sist gong var for vel fire år sidan.
Det er 7 prosent færre enn sist som syng på nynorsk kvar dag. For bokmål er talet 4 prosent færre, og på på dialekt har det blitt fem prosent færre.
Når det gjeld lesing, så er det 3 prosent færre som les på nynorsk og dialekt kvar dag, medan det er ein liten auke i lesing på bokmål på ein knapp prosent.
Undersøkinga blei sendt ut til styrarane i 712 barnehagar i nynorske område før påske. 234 styrarar svara.
Tal i prosent
– Potensiale for meir
– Granskinga frå i år stadfestar inntrykket frå granskinga for fire år sidan, og fleire forskingsarbeid frå dei siste åra. Det er potensiale for barnehagane til å lese og skrive meir på nynorsk, seier professor Eli Bjørhusdal ved Høgskulen på Vestlandet på telefon til Pirion.
Professor Eli Bjørhusdal ved Høgskulen på Vestlandet. Foto: Noregs Mållag
I Barnehageundersøkinga i år og for fire år sidan er det mange styrarar som meiner at auka medvit og meir materiell er det viktigaste som skal til for å få meir nynorsk i barnehagane.
Anne Marta Vadstein jobbar som høgskulelektor på Nynorsksenteret ved Høgskulen i Volda.
– Forskinga viser at mange ønskjer å syngje nynorske songar, men at det er enklare å velje songar dei kan frå før. Dei fortel også at dei ikkje har tid i arbeidsdagen til å leita opp nynorske songar, dei veit ikkje kvar dei finst, eller dei er meir opptekne av tema og årstid enn om songane er på bokmål eller nynorsk, skriv ho til Pirion på epost.
Samstundes kjenner ho til fleire døme på barnehagar som har auka talet på nynorske songar med enkle grep. Dei har gjeve ein tilsett særleg ansvar for å leite opp nynorske songar, rim og regler, dei har laga sine eigne songsamlingar, eigne nynorske songkort, månadens song, og har eigne songstunder der dei har bestemt seg for at minst så og så mange songar skal vere på nynorsk.
– Når barnehagane først har gjort dette, ser dei at det vert enklare og enklare å velje nynorske songar, påpeikar Vadstein.
Tal i prosent
– Heilt avgjerande
Anne Marta Vadstein understrekar at det er viktig å lese og syngje på nynorsk, og viser til at born lærer skriftspråk blant anna gjennom øyra. Mange ser òg på teksten medan den vaksne les.
Anne Marta Vinsrygg Vadstein er høgskulelektor og jobbar på Nynorsksenteret ved Høgskulen i Volda. Foto: Nynorsksenteret
– For born som seinare skal lære å lese og skrive nynorsk, er det heilt svært viktig at dei har kjennskap til skriftspråket frå dei er heilt små. Det får dei gjennom å bli lesne høgt for, gjennom songar, rim, regler og utforskande skriving.
– Den vaksne er ein modell for borna i det han eller ho gjer, og viser indirekte at det vi brukar tid på, det er viktig. Slik er høgtlesing på nynorsk med på å byggje språkleg sjølvtillit og tryggleik, for born som elles er bada i bokmål gjennom TV og i populærkulturen elles.
– Kva tenkjer du om å lese på dialekt?
– Nokre har ei oppfatning av at dialekten skaper meir nærleik enn det skrivne ordet. Samstundes gjev høgtlesing av skriftspråket noko anna, som også er viktig. Skriftspråket inneheld eit rikare språk enn daglegtalen, og har ikkje dei mange små fyllorda som vi brukar elles, seier Vadstein.
– Born som tidleg får eit rikt ordforråd, tener på det langt opp i skulealder, og det er heller ikkje noko som tyder på at born ikkje forstår skriftspråket når det blir lese som det står. Vi kan dessutan snakke om ord som er nye, og på den måten byggje ut språket til borna.
I tillegg meiner ho det er viktig å møte ord som er typiske for skriftspråket, fordi vi har mange dialektar, men berre to skriftspråk.
– Eg tenkjer at me av og til kan gjenfortelje bøkene på dialekt, men at det er ein grei hovudregel å lese bøkene som dei står skrivne.
Sjølv om endringane er små, så kan det sjå ut til at det er litt mindre synging i barnehagane.
– Eg synest det er ei varsellampe. Vi veit at å syngje saman gjev gode fellesskapsopplevingar, og at det er ein særleg språkstimulerande aktivitet. Rim, rytme og melodi er med på å gje rammer for språket, og forskinga viser at song er særleg nyttig for fleirspråklege barn som skal lære norsk. Vi har ein rik nynorsk songkultur, og det finst også mange gode nye nynorske barnesongar, så eg vil oppmoda barnehagane om å ta dei i bruk.
– Kva råd vil du gi til barnehagane for at det skal bli meir lesing og song på nynorsk?
– Å setje språk på dagsorden, ikkje berre munnleg språk, men også skriftspråk, vil gjere personalet meir bevisste. Å ha ein plan for kva bøker og songar vi vil ha med det næraste halvåret, kan vere ein måte å få systematikk i språkarbeidet. Samarbeid med bibliotek om å få låne nynorske bøker er inspirerande.
– Oppmuntra kvarandre til å velje nynorske songar og bøker til samlingsstunda.
– Ofte er det ikkje så mykje som skal til for å auke bruken av nynorske bøker og songar i barnehagen, avsluttar Vadstein.
Leiaren i Noregs Mållag meiner NRK må passe på så dei ikkje hòlar ut praksisen med normert språk i for stor grad ved å tillate meir dialektbruk i nyheitssendingane.
– For Mållaget er det viktig at innbyggarane får høyre korrekt nynorsk, og det gjer ein altfor sjeldan. NRK har ansvar for å løfte fram normert tale, og det er viktig at dei tar med det vidare inn i framtida, seier leiar i Noregs Mållag Peder Lofnes Hauge til Nynorsk pressekontor.
I Aftenposten onsdag hevda preses i Det Norske Akademi for språk og litteratur Nils Heyerdah at programleiarane på Dagsrevyen ikkje bør snakke dialekt. Han meiner det normerte bokmålet og den normerte nynorsken blir vatna ut, og samanliknar med andre land som Frankrike og Tyskland, der dei snakkar normert. I saka får han langt på veg støtte frå leiaren i Noregs Mållag, som òg meiner normert språk bør vere hovudregelen på Dagsrevyen. Hauge er mest uroa for at nynorsk ikkje blir nok representert.
Unntak
Hovudregelen i NRK er at programleiarane på Dagsrevyen skal snakke anten normert bokmål eller nynorsk, men redaktørane kan gjere unntak dersom ein programleiar søker om det. I oktober i fjor fekk journalist Eline Buvarp Aardal, som skriv nynorsk, lov å snakke trøndersk i nyheitssendingane på permanent basis etter å ha gjort det i ein prøveperiode. Ingerid Stenvold som er fast nyheits-anker var den første som fekk lov å bruke dialekta si på Dagsrevyen, i 2009. Stenvold har bokmål som skriftspråk.
– Dette er vurderingar NRK må gjere. Dersom ein får eit unntak, så gir jo det eit enormt språkpolitisk ansvar til dei som får snakke dialekt i riksdekkande program. Men det er bekymringsverdig dersom det set oss i ein situasjon der nynorsk normert daglegtale i Dagsrevyen kviler fullt og heilt på Ingvild Bryn. Det er så viktig at innbyggarane får høyre korrekt nynorsk, og det bør NRK definitivt sørge for i tida som kjem, seier Hauge.
Han meiner det er kjempebra at dialekt har fått større plass i pressa og media og offentleg, men at det er ein siger for dialektmangfaldet heller enn for nynorsken.
– Riksdekkande nyheitssendingar bør bruke normert språk som ein siste skanse der innbyggarane kan høyre korrekt nynorsk, seier Hauge.
Særstilling
– Kvifor er det viktigare i Dagsrevyen og nyheiter enn på andre flater?
– Dagsrevyen er ein av dei absolutt viktigaste nyheitsprogramma i Noreg, med riksdekkande nynorsk på statskanalen. Så NRK står jo i ei særstilling. Når det gjer dispensasjon, må dei passe seg for at dei ikkje hòlar ut praksisen i for stor grad, sånn at ein ikkje får høyre nynorsk, meiner Hauge.
– Det er ikkje slik at dialekt skal ta over for normert nynorsk i NRK. Det skal vi jobbe vidare med òg. Og vi skal sjølvsagt ha både normert nynorsk og bokmål i Dagsrevyen, seier språksjef i NRK Karoline Riise Kristiansen. Foto: Vidar Ruud / NTB / NPK
Språksjef i NRK Karoline Riise Kristiansen skulle gjerne sett at det var ei jamn fordeling mellom nynorsk og bokmål i Dagsrevyen.
– Eg synest absolutt Hauge har eit poeng. Men det er ikkje slik at dialekt skal ta over normert nynorsk i NRK. Det skal vi jobbe vidare med òg. Og vi skal sjølvsagt ha både normert nynorsk og bokmål i Dagsrevyen, også i framtida, seier Kristiansen til NPK.
Ho peikar på at NRK har både overordna språkreglar og retningslinjer for bruk av dialekt.
– Vi er «frå heile landet, til heile landet», og det å spegle dialektmangfaldet er ein like naturleg del av språkoppdraget som det at vi skal bruke offisielt nynorsk og bokmål.
Ho meier at om du er dialektbrukar eller snakkar normert, er det aller viktigaste at folk forstår deg.
– Alle tilsette jobbar med språket sitt. Men om du skal vere dialektbrukar, krev det enno meir av deg enn om du snakkar normert. Det skal ikkje vere for lokale dialektord, og det skal vere forståeleg for alle. Det aller viktigaste er å formidle bodskapet på ein korrekt og god måte, seier Kristiansen.
Fakta om språkreglane til NRK og om bruk av dialekt:
I språkreglane til NRK heiter det at i nyheitssendingar og programinformasjon skal programleiarar og annonsørar bruke offisielt bokmål eller nynorsk. Redaktørane kan gjere unntak dersom det ikkje er i strid med andre reglar og retningslinjer. Dei skal mellom anna vurdere om medarbeidaren har ein gjennomført og konsekvent dialektbruk, og om språket er tydeleg og lett å forstå.
Kommunen får prisen for å oppretta ein eigen nynorskklasse skuleåret 2021–2022, uavhengig av søkjartal.
– Språkleg mangfald og forståing har dei siste åra vore ei viktig sak for folkevalde i Bergen, og det er utruleg kjekt å få anerkjenning for dette arbeidet.
Det seier bergensordførar Marte Mjøs Persen i ei pressemelding frå Nynorsk kultursentrum, som deler ut prisen.
2 millionar til nynorskklasse
I desember 2020 jubla Noregs Mållag over at Bergen kommune sette av to millionar til å oppretta ein eigen nynorskklasse på ein sentrumsskule.
– Det er flott at Bergen kommune kjem med eit offensivt tiltak for å styrkje nynorsken. Dette er noko vi legg merke til, seier administrasjonssjef Gaute Øvereng i Nynorsk kultursentrum i pressemeldinga.
I tillegg skal kommunen bruka 500.000 på nynorske bøker til skulebiblioteka og 750.000 kroner på Det vestnorske teaters prosjekt «Heime i nynorsken», ifølgje NRK.
Prisen er på 100.000 kroner og eit diplom som blir delt ut på opningsdagen for Dei nynorske festspela i Ørsta 10. juni.
Nordstoga, Maria Parr og Bergen
Årets nynorskbrukar vart første gong delt ut i år 2000 og blir tildelt personar eller institusjonar som har synt evne til å bryte med språklege og kulturelle konvensjonar om bruk av nynorsk, som gjennom sitt føredøme eller praktiske arbeid gjer det lettare å vere nynorskbrukar, eller som skaper større allmenn forståing for nynorsk.
Tidlegare har heideren mellom anna gått til brørne Nordstoga, journalistane Ingvild Bryn og Arill Riise, forfattar Maria Parr og skikøyrar Kari Traa.
– Det er ærefullt at kongefamilien vil heidre nynorsk skriftkultur på denne måten.
Det seier styreleiar i Nynorsk kultursentrum, Lodve Solholm, i ei pressemelding.
Litteraturengasjert kronprinsesse
Ordninga med kongeleg beskyttarskap fungerer som ei anerkjenning av organisasjonar og arrangement innanfor viktige område av samfunnslivet, ifølgje kongehuset.no.
Kronprinsesse Mette-Marit har i ei årrekkje vore engasjert i formidlinga av norsk litteratur og er allereie beskyttar for Hamsundagane.
– Kronprinsessa er eit førebilete med si genuine interesse for litteratur, og anerkjenninga hennar er ein stor inspirasjon for oss, seier administrasjonssjef Gaute Øvereng i Nynorsk kultursentrum.
Nynorsk kultursentrum har som føremål å arbeide for nynorsk skriftkultur gjennom arrangement, utstillingar, forsking, dokumentasjon og fysisk og digital formidling.
Stiftinga driftar Haugesenteret i Ulvik, Vinjesenteret i Vinje og Asentunet i Ørsta, der dei kvart år arrangerer Dei nynorske festspela.
Nynorskkritikk
Då det vart kjent at Ingrid Alexandra skulle gå på privatskulen Oslo International School, fekk kongefamilien kritikk frå Noregs Mållag for å ikkje prioritera nynorsk i opplæringa.
Mette-Marit svara til NTB at dei hadde sett i verk fleire tiltak, som at prinsessa måtte lese Å vere i livet av Halldis Moren Vesaas i forbindelse med kongeparets 25-årsjubileum.
– Nynorsk er ein veldig viktig del av norsk identitet og kultur. Det er viktig for mange som har det som morsmål. Og det er vår jobb som foreldre, å sørgje for at prinsessa blir opplært i nynorsk. Det er vi veldig bevisste på og gjer heime, sa kronprinsessa i 2016.
– Det byrja med gratis pizza, men har blitt utruleg mykje meir enn det. Engasjementet for Norsk Målungdom, nynorsk, dialekt og språkmangfald kjenner eg veks for kvar dag.
Det fortel førdianaren Frida Pernille Mikkelsen på e-post til Framtida.no.
Førre helg vart 24-åringen valt til leiar i Norsk Målungdom, der ho til no har vore tilsett som skrivar.
Frida Pernille Mikkelsen er oppvaksen i nynorskkommunen Sunnfjord, og fortel at det var først då ho flytta til Oslo etter vidaregåande at språkengasjementet tok verkeleg grep.
– Eg kjente for første gong på kjensla av å verkeleg vere eit mindretal og kor utruleg mykje ekstraarbeid eg fekk berre fordi eg hadde nynorsk som hovudmål. Det var tennvæske på engasjementsflammen, fortel 24-åringen.
Ho slit ikkje med å halde flammen ved like.
– I dag hentar eg engasjement frå medlemsmassen vår, frå klageportalen, frå idelogiske samtalar ein sein onsdagskveld, frå historia til målrørsla, frå det offentlege ordskiftet og ein million andre plassar.
Saka som ligg hjartet nærast er elev- og studentrettar, to grupper ho nettopp har vore del av sjølv og difor noko av det ho har mest erfaring frå.
– Som elev og student får ein iblant kjensla av å vere brikker i eit system. Alt er så veldig ferdig utforma rundt deg, og du skal køyrast gjennom det. Det er også då så utruleg frusterande når systemet ikkje tar omsyn til deg eller fullstendig køyrer over deg.
Den påtroppande leiaren fortel at dei viktigaste sakene for Norsk Målungdom i 2021 er språk i høgare utdanning, språk i skulen og stortingsvalet.
– Dei fleste studentar som nyttar nynorsk har nok kjent på kjensla av motstand, og eit system som ikkje er bygd for dei. Dette skal vi sette fokus på i 2021.
Mikkelsen fortel at det er eit hav av saker å ta tak i for å betre kåra for nynorskstudentar, og at landsmøtet òg vedtok eit nytt politisk program om dette.
Samstundes vil målungdommen arbeide for å sikre og styrke rettane til nynorskelevane i revideringa av opplæringslova. Mikkelsen påpeikar at lova inneheld rettane ein har som nynorskelev i skulen, og legg grunnlaget for jamstilling òg etter skulegangen.
– Så skal ein jo heller ikkje gløyme stortingsvalet. Vi skal jobbe for at språk er ei av sakene veljarane tek med seg inn i vallokalet, og at det kjem ei regjeringsplattform som styrker nynorsken.
Den påtroppande leiaren fortel at ho ikkje har noko særskild leiarførebilete, men at ho plukkar mykje med seg frå andre leiarar ho har møtt i organisasjons- og arbeidslivet.
– Eg håper eg blir ein open leiar, som kan lage god stemning. Det er jo alltid god stemning i målungdommen, så håpet er vel meir at ein ikkje øydelegg det. Draumen er å vere ein som byggjer opp andre og sikrar politiske sigrar til Norsk Målungdom.
24-åringen har òg ei bachelorgrad i offentleg administrasjon og leiing, og håpar å kunne drage nytte av utdanninga i førarsetet i Norsk Målungdom.
– Ingenting. Det har litt vore ein vits heile vegen min i målungdommen at eg manglar ein hobby, eller er på evig jakt etter ein, fortel Frida Pernille Mikkelsen og held fram:
– Eg kjenner at alt eg eigentleg vil fylle tida mi med er det her. No jobbar eg 100 %, og litt til, som skrivar i Norsk Målungdom, men har fått meg ein deltidsjobb for å ha noko å gjere på fritida.
24-åringen fortel at ho etter jul i år var lei av å sitje heime i eit nedstengd Oslo, og i februar fekk ho seg like greitt ein jobb som ekstrahjelp i administrasjonen til forlaget Det Norske Samlaget.– Kva person – levande eller daud – ville du invitert på middag? Kvifor og kva ville du servert?
– Eg får ofte høyre frå slekt at no ville oldefaren min vore stolt. Han var lærar på ein skule utanfor Harstad, og nynorskmann, som dei seier. Han kunne eg gjerne tenkt meg å ta ein prat med, fortel Mikkelsen og legg til:
– Då skulle eg brukt Foodora, for eg er ikkje spesielt interessert i kjøkenaktivitetar.
Agnes Ravatn, skjermtid og idealsamfunnet
Frida Pernille Mikkelsen har ikkje éi særskild bok ho meiner alle bør lese, men tilrår heller heile forfattarskapen til Agnes Ravatn.
– Ho skriv på ein måte som passar meg perfekt. Alle burde lese ei bok av ho, eller alle! Eg lurer på om ein kanskje kan forstå noko meir av vestlandsvesenet då?
Frida Pernille Mikkelsen tilrår alle å lese bøkene til den prislønte forfattaren Agnes Ravatn. Foto: Marius Viken. Kollasj: Framtida.no
– Korleis held du deg oppdatert?
– Eg held meg oppdatert ved å prate med folk. Det kjem kanskje litt av at eg fort gløymer at eg skulle ha sjekka avisa, så då er det god hjelp at folk fortel meg kva som skjer.
I tillegg har Mikkelsen god nytte av kvissen til Aftenposten, og dei tallause podkastane ho lyttar til.
Den største tidstjuven i kvardagen hennar er mobiltelefonen.
– Eg skjemmest nesten litt når eg får skjermtidrapportane ein gong i veka. Blir ikkje betre av at det er Instagram og TikTok som tek storparten av tida.
– Kva er idealsamfunnet?
– Eit romsleg samfunn der ein unner kvarandre litt ekstra. For at alle skal få den same utsikta treng nokon nokre ekstra krakkar å stå på, og andre treng kanskje ingen. Det trur eg er ei universell linje å legge seg på uansett sak.
Rune Fossum Lillesvangstu blir dagleg leiar for Nynorsk Mediesenter på distriktskontoret til NRK i Førde.
– Eg synest sjølv at det er eit artig paradoks at eg eigentleg er bokmålsbrukar. Eg hadde det som hovudmål fram til eg fekk jobb i Firda. Då konverterte eg, seier Rune Fossum Lillesvangstu til avisa Firda.
Lillevangstu tek over som leiar for Nynorsk mediesenter i Førde etter Magni Øvrebotten. Ho har vore dagleg leiar på mediesenteret sidan det vart oppretta som del av NRK Sogn og Fjordane i Førde i 2004.
– Ho har gjort ein heilt enorm jobb. Eg trur ikkje folk heilt ser kva ho har gjort. Å vidareføre dette og utvikle det endå meir, er noko eg går til med respekt, seier han til Firda.
Lillevangstu har bakgrunn både som journalist i avisa Firda og NRK Sogn og Fjordane. I NRK har han jobba som journalist og etter kvart vaktsjef i fleire år, før han i 2016 begynte som faglærar på mediesenteret.
Fridthiov Oos’ pris har blitt delt ut i over 100 år, og går normalt til dei beste eksamenssvara i nynorsk. Grunna korona blei prisen erstatta av ein skrivekonkurranse i regi av Det Norske Samlaget, Framtida.no og Magasinett. No er vinnarane kåra.
Vinnarane av skrivekonkurransen er:
Thea Holand (17) frå Heggen videregående skole i Harstad
Synne Solberg (18) frå Vinstra vidaregåande skole
Celine Rognaldsen Mietle (18) frå Nøtterøy videregående skole
Vinnarane svarte på desse oppgåvene og får 5000 kroner kvar frå Fridthiov Oos’ legat.
Totalt 170 bidrag frå heile landet kom inn til skrivekonkurransen. Juryen ved Anders A. Fitje og Synnøve Marie Sætre synest det er stor stas at så mange har sendt inn bidrag til skrivekonkurransen.
– Bidragsytarane har vist skrivelyst og kreativitet, og det har resultert i mange gode svar på oppgåvene og ein utfordrande jobb for juryen, skriv Synnøve Marie Sætre.
Thea Holand (17) frå Harstad er den yngste av vinnarane av skrivekonkurransen. Foto: Privat
«– Dæsken!»
Vinnar Thea Holand (17) synest det er utruleg stor stas å vinna konkurransen.
– Eg måtte ropa «dæsken» til mor mi då eg fekk mailen frå deg, skriv Thea Holand på epost til Framtida.no.
– Det er ein spennande sjanger med mange moglegheiter. Temaet var også noko eg tenkjer er interessant, og eg er fascinert av alle dialektane i Noreg. Sidan bokmål eigentleg er hovudmålet mitt, synest eg det er veldig fint å skriva på nynorsk, og eg tenkjer at det er eit vakkert skriftspråk, slår harstadværingen fast.
– Utruleg glad i dialekta
I teksten hennar skriv Thea Holand om at bestefar hennar alltid pleidde å retta på ho då dei åt fisk ved middagsbordet.
«Det hete ikkje fisk, Thea, det hete fesk!».
– Kva betyr dialekten din for deg personleg?
– Eg er utruleg glad i dialekta mi! Eg føler at den er ein stor del av kven eg er, og eg føler at dialekta mi knyter meg til staden eg er ifrå. Eg må også seia at eg er glad i nokre nordnorske frasar sjølv om eg ikkje alltid er den fyrste til å seia dei, og at eg synest det er gøy med lokale ord som er unike for kvar stad.
Juryen synest teksten hennar er eit særs godt svar på oppgåva, og skriv at forfattaren på elegant vis greier å balansera kunnskap om temaet, artige anekdotar og gode drøftingar.
Thea Holand er snart ferdig med andre året på Heggen vidaregåande skule i Harstad, og tek studiespesialiserande med realfag som programfag. Skulen har vore prega av gult og raudt om ein annan.
– Eg er skikkeleg lei av orda «avlyst» og «restriksjonar»! Men eg har hatt det greit og det kunne ha vore mykje verre. No får eg vera på skulen kvar dag, noko eg er veldig glad for.
Etter vidaregåande tenkjer ho å studera geologi i Trondheim.
– Eg er «steingalen» og er kjempeinteressert i geologi og bergartar. Eg er også utruleg glad i å teikna og gjera noko kreativt, så eg tenkjer også å ta nokre år på kunstskule. Draumen er ein gong å gje ut ei eiga bok med sjølvlaga illustrasjonar og tekstar.
«Eg har opp gjennom åra høyrt store forskjellar mellom min generasjon, foreldregenerasjonen og besteforeldregenerasjonen sin talemåte», skriv Synne Solberg (18) i vinnarinnlegget sitt. Foto: Privat
«Kæn é få `n påsså?»
Synne Solberg frå Harpefoss er òg strålande nøgd med å vinna.
– No blir norsklæraren min glad!
3.klassingen ved Vinstra vidaregåande skule er veldig interessert i språk.
– Då eg såg skrivekonkurransen, og attpå til fekk ein liten dytt av norsklæraren min, takk Arnhild, så var valet av oppgåve veldig enkelt! skriv ho på epost til Framtida.no.
Synne Solberg seier ho lenge har tenkt på korleis ho og andre unge blir påverka av kvarandre og verda rundt oss, og korleis vår talemåte skil seg ut frå dei eldre generasjonane.
– Dette var jo ei perfekt oppgåve for å reflektera over akkurat dette.
«Ho syner fram eit stort register av språklege reidskapar for å få fram ulike syn på saka, og til slutt sitt eige. Til slutt sit lesaren att med ei stolt kjensle ikkje berre for sitt eige talemål, men for alle dei ulike talemåla i landet.»
– Stor del av identiteten vår!
Dialekten betyr mykje for ho personleg.
– Eg pratar jo midt-gudbrandsdøl og er veldig stolt av det! Eg synest absolutt fleire burde vera stolte av dialekta si og bruke alle særeigne ord som finst. Det er jo det som gjer språket vårt så unikt og fint! Eg er jo kanskje litt overdriven interessert i språk og spesielt dialektar, men det er jo ein stor del av identiteten vår som vi absolutt burde behalda!
3.klassingen i musikk har søkt på fleire studium til hausten.
– Planen min er å gå rett på studium etter sommaren, og har prioritert studium som har med kultur å gjera, både musikk men også litteraturrelaterte retningar.
– Det var veldig overraskande og hyggjeleg å vinna konkurransen, seier Celine Rognaldsen Mietle. Foto: Privat
Skreiv om nynorskrobot
Celine Rognaldsen Mietle (18) frå Tjøme valde å skriva om nynorskroboten og korleis han kan påverka norskundervisinga i skulen.
– Klassen min fekk denne oppgåva i samband med at skulen eg går på hadde besøk av nokre studentar som skulle gjennomføra eit opplegg med oss. Eg tenke at eg like gjerne kunne senda inn eit bidrag då eg blei kjend med konkurransen, skriv tredjeklassingen på Nøtterøy videregående skole i ein epost til Framtida.no.
I vinnarteksten skriv ho at det er viktig å tenkja på kor avhengige vi vel å gjera oss av nynorskroboten, og åtvarar mot at elevar kan gjera seg ei stor bjørneteneste til eksamen om ein bruker denne i skulen.
Juryen var samstemde om at teksten var eit særdeles godt svar på oppgåva:
«Det er ein tekst som på eksemplarisk vis drøftar emnet om nynorskroboten si rolle i skulen, som viser ulike sider ved denne viktige saka, og som tek tydeleg stilling til ei aktuell sak som opptek mange. Den har god og etterretteleg kjeldebruk og verkar solid på alle vis.»
Takka vere ei gratis uttaleordliste på nynorsk frå Nasjonalbiblioteket, blir det no enkelt og billig å utvikla program der nynorskbrukarar kan styra mobiltelefonen med stemma eller få datamaskina til å lesa høgt på nynorsk.
– Til no har det ikkje vore så mykje taleattkjenning på nynorsk, seier språkteknolog Per Erik Solberg ved Språkbanken til Nynorsk pressekontor.
For å bøta på dette har Nasjonalbiblioteket no gjort tilgjengeleg ei uttaleordliste, som er ein viktig grunnlagsressurs for nynorsk taleteknologi.
Snart kan datamaskina snakka nynorsk
Uttaleordlista er ikkje ei vanleg ordliste som menneske kan slå opp i. Ho er laga spesielt til bruk for datamaskiner. Solberg forklarer at ordlista både vil vera nyttig for taleattkjenning og for såkalla talesyntese.
– Taleattkjenning er det å snakka til datamaskina, og så skriv maskina det du seier, medan talesyntese er ei syntetisk stemme som les opp tekst frå datamaskina. Du kan til dømes få datamaskina til å lesa ein avisartikkel på nynorsk, utdjupar han.
På same måten kan taleattkjenning vera eit nyttig verktøy viss du til dømes har senebetennelse og ikkje kan bruka hendene. Då kan du i staden bruka stemma til å diktera til pc-en.
– Taleattkjenning kan også brukast til automatisk transkripsjon av møte, som til dømes Stortinget held på å utvikla, forklarer språkteknologen.
Den nyutvikla nynorske uttaleordlista er utvikla av trondheimsfirmaet Lingit og er gratis tilgjengeleg i ressurskatalogen til Språkbanken for alle, både kommersielle – og ikkje-kommersielle utviklarar.
– Å ha ein open lisens er veldig viktig for oss. Språkbanken er til for å tilby ressursar som trengst for å utvikla norsk språkteknologi slik at verken bokmål eller nynorsk taper terreng samanlikna med engelsk og andre større språk, seier Solberg.
Han peikar på at det er svært dyrt å utvikla slik teknologi, og at det for mange føretak ikkje ville vera mogleg eller lønsamt å laga si eiga liste for nynorsk.
– Ved å tilby denne lista med open lisens, gjer vi det billegare og enklare å utvikla taleteknologi for nynorsk, seier han.
Ordlista inneheld 570.000 nynorske ord og maskinlesbare, fonetiske transkripsjonar av orda. Den tilsvarande uttalelista på bokmål har oppunder 800.000 ord.
– Forskjellen er likevel ikkje så stor som det i utgangspunktet kanskje høyrest ut som, seier Solberg.
Han forklarer at bokmålsordlista inneheld mange namn som er dei same både på bokmål og nynorsk. Mykje av bokmålsordlista kan ifylgje Solberg difor også brukast på nynorsk.
Språkbanken vil no gå vidare og utvikla begge ordlistene med fleire dialektversjonar og fleire ord, slik at ordlistene blir endå meir nyttige.
– Vi har akkurat begynt på eit prosjekt der vi skal utvida desse ordlistene med dialektvariasjonar, slik at ein fangar opp ulike dialektar ein har i Noreg, seier Solberg.
Han peikar på at det i dag mellom anna kan vera eit problem for dialektbrukarar at dei ikkje blir så godt forstått når dei snakkar med taleassistenten på mobilen sin.
– Ved å leggja til variasjonar i ei slik ordliste, kan ein forbetra den situasjonen i ein viss grad.
Peder Lofnes Hauge er leiar i Noregs Mållag. Foto: Jannica Luoto
Mållagsleiar jublar
For leiaren i Noregs Mållag, Per Lofnes Hauge, er nyheita frå Nasjonalbiblioteket godt nytt.
– Dette er ei kjempenyheit som eg er svært glad for å høyra, seier Lofnes Hauge og held fram:
– Det å sikra språkteknologi på nynorsk er noko av det Noregs Mållag vil jobba mest med i tida som kjem, fordi utviklinga går svært fort og det tek over fleire og fleire funksjonar både i arbeidslivet og privatlivet. Det å få taleteknologi som forstår nynorsknære dialektar, er difor utruleg viktig.
Me bruker cookies og andre tekniske løysingar for å forbetra opplevinga di av nettstaden vår, analysera bruksmønster og levera relevante annonser. I den oppdaterte personvernerklæringa vår kan du lesa meir om kva for informasjon me samlar inn og korleis denne blir brukt.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
