Heim Innspel Kommentar: Skalletrengselteorien

Kommentar: Skalletrengselteorien

Smak på følgjande påstand, stadig å finne i det offentlege ordskiftet om sidemålet sin plass i skulen: «Meir øving i hovudmålet og mindre opplæring i sidemålet vil gjere elevene flinkare i norsk». Er det sant?

Torgeir DimmenSvaret er nei. Eg kjenner ikkje til noko dokumentasjon som støttar ein slik teori. Både internasjonal forsking og våre eigne erfaringar frå Nynorsksenteret tyder på at dess tidlegare born byrjar med andre språk og dess meir variert språkkompetanse dei får, dess flinkare blir dei også i morsmålet. Det å kunne fleire språk eller språkvariantar gir auka bevisstheit om eigen språkbruk, det gir større uttrykksrepertoar og det gir betre evne til å ta andre sitt perspektiv.

Grunnskuleelevar i nynorskfylket Sogn og Fjordane toppar karakterstatistikkane frå dei nasjonale prøvene. Det gjeld ikkje berre norsk, men også i faga matematikk og engelsk. Kan det ha noko med at born frå dette fylket er landets mest tospråklege og at denne dugleiken indirekte kjem til nytte også i andre fag? Slett ikkje utenkjeleg, ifølgje fagfolk som har forska på fleirspråkkompetanse i ulike kulturar.

Språkevna har ikkje ein avgrensa plass i hjernen som kan bli full. Skallen er ikkje innretta slik at læring av eit nytt språk eller ein ny språkvariant fortrengjer plassen til dei språka ein alt kan. Det er altså ikkje slik at språka vi har innabords kjempar om den same plassen. Tvert om. Dei supplerer kvarandre. Særleg gjeld dette her landet med to målformer som er såpass like og med utbreidd bruk av dialektar som er nokså ulike, men samstundes gjensidig forståelege. I Noreg er vi rett og slett privilegerte som kan bade i – og hente inspirasjon frå – eit slikt variert språkmiljø kvar einaste dag.

I løpet av komande vinter skal ein ny læreplan for norskfaget på plass, for alle klassetrinn frå første klasse til og med vidaregåande. Vi reknar med at dei som skal vedta den planen veit at skalletrengselteorien ikkje stemmer. Det som trengst for at born og ungdom i alle deler av landet skal bli flinkare i norsk er ikkje mindre sidemålsundervisning, men ei annleis tilnærming som i langt større grad utnyttar potensialet i den språklege variasjonen vår.

 

NYNORSK INSPIRASJON

Språklova: Dette er dei viktige paragrafane for nynorskkommunane

Frå og med 1. januar 2022 er nynorsk og bokmål formelt jamstilte og likeverdige språk på alle samfunnsområde. Formålet med lova er...

Har kommunen din levert høyringssvar om ny opplæringslov?

Arbeidet med ny opplæringslov er svært viktig for nynorskelevane og nynorskkommunane. LNK oppmodar alle medlemskommunane sine om å setja tydelege krav til...

Nytt samarbeid skal styrka nynorsken i barnehagane

Pirion og Sunnfjord kulturskule har laga til ei digital kursrekkje som skal hjelpa til med å styrkja nynorskarbeidet i barnehagane.

Seks fine julebøker på nynorsk

Mange skular og barnehagar bruker adventstida til høgtlesing kvar dag. Her får du tips til fleire gode bøker på nynorsk med god...

Vil gi utviklingsstøtte til fleire nynorske produksjonar i Den kulturelle skulesekken

Kulturtanken, Seanse, Høgskulen i Volda og fleire fylkeskommunar samarbeider om å få meir nynorsk i Den kulturelle skulesekken i ei heilt ny...

Voss herad er Årets nynorskkommune: – Det same som verdsmeister i nynorsk

Kulturdepartementet heidrar Voss herad for klar og tydeleg informasjon på nynorsk under koronakrisa. – OL-og VM-medaljer har me i bøtter...

MEST LESE

Språksjov-Linda vedgår: – Mange vil gjerne inn i skåpet mitt

Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære...

Guri Vesaas får Storegutprisen under Litteraturdagane 2022

På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den...

Rekordtal for nynorskinnhald i Store norske leksikon

I over 100 år var Store norske leksikon (SNL) nesten berre på bokmål. Men etter at SNL og Nynorsk kultursentrum gjekk saman...

Miljøstøtte frå Vestland til Framtida Junior

Framtida Junior vil laga til miljøjournalistkurs for barn og unge fleire stader i Vestland no i haust, og gje ut ei miljøutgåve...