Heim Nyhende Framleis uvisse om «tilrådd nynorsknorm»

Framleis uvisse om «tilrådd nynorsknorm»

Kulturdepartementet tok ikkje stilling til Språkrådets omdiskuterte vedtak om å lage ei smalare «tilrådd norm» da dei godkjente den nye nynorsknorma førre veke.

Språkrådet ventar dermed på departementet før dei set i gang arbeidet med den tilrådde norma.

– Vi har foreslått for departementet den normalen som nemnda har laga, pluss ei tilrådd norm. No konstaterer vi at vi har fått godkjent rettskrivingsnormalen, mens vi framleis ventar på avklaring om tilrådd norm. 2012-normalen og den tilrådde norma er jo kvar sin ting, og departementet behandlar dei også som det, seier direktør Arnfinn Muruvik Vonen i Språkrådet.

Det vekte harme hos mange da styret i Språkrådet i vår vedtok å lage ei eiga ikkje-obligatorisk, men tilrådd norm, eit «trygt kvalitetstilbod» for dei som vil skrive «regelrett og stilsikkert», slik det vart lagt fram av Språkrådet. Den tilrådde norma er meint å vere eit ekstra tilbod ved sida av den nynorsknorma som departementet no har godkjent.

– Framlegget om ei tilrådd norm er eit tilbod om hjelp til dei som ønskjer mindre valfridom enn det rettskrivingsnormalen gir, seier Vonen.

Kritikarane har meint at vedtaket er eit brot på ein viktig grunnpremiss for normarbeidet: avviklinga av tonivåsystemet i nynorsk med hovud- og klammeformer. For bokmål vart denne todelinga lagt vekk i 2005.

– Eit skammeleg triks

Språkprofessor Helge Sandøy ved Institutt for lingvistiske, litterære og estetiske studium ved Universitetet i Bergen er éin av dei som sterkt har gått imot vedtaket om å lage ei slik ekstranorm. I eit lesarinnlegg i vekeavisa Dag og Tid 12. august kallar han vedtaket for «eit skammeleg triks». Han meiner at det no vedtatte normkompromisset i seg sjølv er godt nok, men at legitimiteten til norma står i fare viss den smale «kvalitetsnorma» blir ein realitet.

– Eg synest dette øydelegg legitimiteten til den nye norma, seier Sandøy. Han meiner den breie tilslutninga til norma er skapt på eit sviktande grunnlag.

– Kompromisset som nemnda kom fram til, er jo bygd på premissen om at det ikkje var lov å diskutere spørsmålet om eitt eller to nivå. Legitimiteten til den nye norma ramlar viss det no likevel blir innført to nivå, seier professoren.

– Det er fusk overfor den som har prøvd å delta i demokratiet.

Sandøy peiker på at ein stor del av målrørsla har vore imot å fjerne tonivåsystemet. Motstanden mot å fjerne systemet med hovud- og klammeformer velta også det førre forsøket på å revidere nynorskrettskrivinga utan klammeformer. Normarbeidet vart den gongen leidd av Sandøy.

Gammal strid

Da arbeidet vart tatt opp igjen, gjorde Kulturdepartementet det klart at tonivåsystemet skulle takast bort i den nye norma. Dei to nivåa var dobbeltkommunikasjon og forvirrande for språkbrukarane, meinte departementet. Dermed måtte dei mange som helst hadde sett at skiljet mellom hovud- og klammeformer vart ført vidare, leggje dette spørsmålet til side.

– Dei kunne ikkje fremje dei synsmåtane sine under debatten som gjekk i fjor vinter, ettersom det å fjerne tonivåsystemet jo var sjølve premissen, seier Sandøy, som sjølv er tilhengjar av ei norm utan slike skilje.

– Og så kjem det underlege: Når diskusjonen er gjennomført på Sylfest Lomheims premissar og vedtaket er gjort på Sylfest Lomheims premissar, så endrar Språkråd-styret dette igjen og seier at no skal vi ha to nivå likevel.

– Berre eit tilbod

Sylfest Lomheim var språkdirektør da normarbeidet vart sett i gang. Den sitjande språkdirektøren, Arnfinn Muruvik Vonen, er ikkje einig i at premissane er endra.

– Når vi har foreslått ei slik tilrådd norm, så er det sjølvsagt ikkje noko forsøk på å undergrave det arbeidet som rettskrivingsnemnda har gjort. Vi deler ikkje det synet at den tilrådde norma vil fungere undergravande, seier han.

– Men det blir sagt at både føremålet og effekten av ei tilrådd norm i realiteten svarer til dagens system med læreboknormal, og at ho dermed kan sjåast som ei snikvidareføring av tonivåsystemet?

– Nei, det er eg ikkje einig i. Statsorgan og lærebokforfattarar kan no bruke den nye normalen fullt ut. I det tidlegare tonivåsystemet hadde dei berre den smalare læreboknormalen å halde seg til. Det er jo ein vesensforskjell, meiner Vonen.

– Vi vil jo ikkje ta frå desse språkbrukar-gruppene valfridommen som ligg i den nye normalen. Den tilrådde norma er berre eit tilbod. Derfor har han ein heilt annan funksjon enn det læreboknormalen har hatt i det gamle systemet. (©NPK)

NYNORSK INSPIRASJON

Språklova: Dette er dei viktige paragrafane for nynorskkommunane

Frå og med 1. januar 2022 er nynorsk og bokmål formelt jamstilte og likeverdige språk på alle samfunnsområde. Formålet med lova er...

Har kommunen din levert høyringssvar om ny opplæringslov?

Arbeidet med ny opplæringslov er svært viktig for nynorskelevane og nynorskkommunane. LNK oppmodar alle medlemskommunane sine om å setja tydelege krav til...

Nytt samarbeid skal styrka nynorsken i barnehagane

Pirion og Sunnfjord kulturskule har laga til ei digital kursrekkje som skal hjelpa til med å styrkja nynorskarbeidet i barnehagane.

Seks fine julebøker på nynorsk

Mange skular og barnehagar bruker adventstida til høgtlesing kvar dag. Her får du tips til fleire gode bøker på nynorsk med god...

Vil gi utviklingsstøtte til fleire nynorske produksjonar i Den kulturelle skulesekken

Kulturtanken, Seanse, Høgskulen i Volda og fleire fylkeskommunar samarbeider om å få meir nynorsk i Den kulturelle skulesekken i ei heilt ny...

Voss herad er Årets nynorskkommune: – Det same som verdsmeister i nynorsk

Kulturdepartementet heidrar Voss herad for klar og tydeleg informasjon på nynorsk under koronakrisa. – OL-og VM-medaljer har me i bøtter...

MEST LESE

Språksjov-Linda vedgår: – Mange vil gjerne inn i skåpet mitt

Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære...

Guri Vesaas får Storegutprisen under Litteraturdagane 2022

På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den...

Rekordtal for nynorskinnhald i Store norske leksikon

I over 100 år var Store norske leksikon (SNL) nesten berre på bokmål. Men etter at SNL og Nynorsk kultursentrum gjekk saman...

Miljøstøtte frå Vestland til Framtida Junior

Framtida Junior vil laga til miljøjournalistkurs for barn og unge fleire stader i Vestland no i haust, og gje ut ei miljøutgåve...