Heim Innspel Språk og følelsar

Språk og følelsar

Kjenn etter! Du er sikkert litt irritert på a-en eg bruker i fleirtalsendinga på «følelsar». Huff, denne nynorsken! Det går jo ikkje an å forstå dette grautmålet! Men er det no så veldig mykje vanskelegare å lese og skjønne –ar i staden for –er?

Sjølve ordet «følelse» kan vere likt på bokmål og nynorsk, men så er det altså fleirtalsendinga som gjer at nokon reagerer på ordet – i skrift. Ja, det er skriftforma mange reagerer på, og ikkje ulike talemålsformer. Mange stader har ein jo faktisk dialektforma «følelsa», og då er det ikkje a-en som avvik, men r-en, som finst i både bokmål og nynorsk for å markere fleirtal.

I bokmål har ein først og fremst to måtar å markere fleirtal på substantiv på: anten har ein –er, som ein kan bruke på dei fleste substantiva, eller så har ein inga ending, som t.d. i «fleire hus». I nynorsk har ein tre måtar å markere fleirtal på ved hjelp av endingar, og det er –ar, –er eller inga ending. Så det er éi ending som avvik frå bokmål, og forskjellen er éin vokal. Når ein kjenner sjølve substantivet i eintal, veit ein at fleirtal kan uttrykkjast på tre måtar i form av endingar (eller manglande ending), og sjølve endinga tyder ingenting anna enn «fleirtal» (og eventuelt kva kjønn ordet har). Så kva er det då ein ikkje forstår? Kva er det som er så vanskeleg?

Det som står i vegen for forståinga, er ikkje sjølve språket eller skrifta. Det er følelsane. Det er haldningane. Det er vanane.

I bokmål kan ein skrive både «boka» og «boken». Ein har altså to ulike måtar for å markere bestemt form eintal på det same substantivet. Det finst dei som meiner a-endinga i «boka» er «stygg». Men dette har igjen å gjere med vanar, haldningar og subjektive oppfatningar. Endinga –a eller –en markerer ordet for bestemt form. Sjølve endinga tyder ingenting i seg sjølv og gjer det heller ikkje vanskelegare å forstå tydinga til sjølve ordet. Men det finst dei som har vent seg til «boken» og «melken» og andre ord, som tradisjonelt har vore hokjønnsord i norsk, men som via dansketida òg har etablert seg som hankjønnsformer eller såkalla felleskjønnformer. Det finst dei som går på barrikadane for at det må heite «Majorstuen» i staden for «Majorstua». Men er det snakk om at ein ikkje forstår orda? Nei. Det er snakk om følelsar og haldningar til ord- og skriftformer.

På bokmål kan ein elles velje mellom å skrive «melk» eller «mjølk». Den siste forma er ikkje så mykje utbreidd i bokmål, sjølv om ho er godt etablert i mange talemål. Ein kunne vel kanskje bli mistenkt for å sympatisere med nynorsk; eller ein meiner at denne forma ikkje passar i skrift. Kven eller kva er det som bestemmer kva for ord du meiner du sjølv kan bruke i skrift?

Som bokmålsbrukar må du vurdere om du vil skrive «Jeg kastet søppelet» eller «Jeg kasta søppelet». I tillegg må du faktisk ta stilling til om du vil skrive «søppelet/søplet», «søppelen» eller «søpla». Og det er ikkje sikkert at du vil bruke den same endinga som du bruker i talemålet ditt – fordi du trur at talemålet ditt ikkje er bra nok i skrift. Men det er akkurat same søpla det er snakk om, uansett om ein bruker hankjønns-, hokjønns- eller inkjekjønnsendinga på den bestemte forma av ordet.

Har du følelsar for språket ditt? Eller har du kanskje kjensler? Det finst dei som meiner at «følelse» er bokmål, mens «kjensle» er nynorsk. Men begge orda er faktisk tillatne former i begge skriftspråka – og norsk språk er faktisk alle talemåla og begge skriftspråka. På mange måtar kan ein seie at både bokmål og nynorsk etter mange reformer i dag er samnorskvariantar. Men «samnorsk» er jo eit anna «stygt» ord for mange.

Det er ofte berre meiningar og haldningar som står i vegen for kva vi «føler» eller «kjenner» for ulike ord. Det er viktig å ha språkfølelse, men ikkje la følelsane stå i vegen for språket og kommunikasjonen.

NYNORSK INSPIRASJON

Fem bibliotek kan bli nynorskfyrtårn

På landsmøtet i Noregs Mållag i helga lanserer direktør i Nynorsk kultursentrum Per Magnus Finnanger Sandsmark ei ny satsing på nynorskformidling i...

Tips til digital litteraturformidling på nynorsk

Kreativiteten i den digitale litteraturformidlinga blømer i desse koronatider! Utlånet av digitale bøker har auka dramatisk etter at biblioteka stengde. Her har me samla fleire tips...
Foto: Colourbox

Her finn du digitale skuleressursar på nynorsk

Her får du hjelp til å finna digitale ressursar på nynorsk til bruk i skulen. Stengde skular og digital heimeskule viser kor viktig det...
Oppe frå venstre: Arnfinn Kolerud, Linn T. Sunne, Magnhild Bruheim, Solveig B. Bendixen og Bente Bratlund. Nede frå venstre: Atle Hansen, Harald Nortun, Maria Parr, Ingunn Thon og Rune Belsvik. Foto: forlaga og Framtida.no

Her er dei 10 beste barnebøkene på nynorsk

Ein jury har nominert dei ti beste barnebøkene som er skrivne på nynorsk etter år 2000. Barn og unge frå heile Noreg har sendt...
Ordførar Jorunn Skåden delte ut bokkasse til 1. og 2. trinn ved Valestrand oppvekstsenter. Foto: Svein Olav B. Langåker

Sveio deler ut nynorske bøker for 100.000 kroner

Bruker premiepengane på nynorske bøker for barn og unge etter å ha blitt kåra til Årets nynorskkommune i fjor. –...

Tysvær snudde negativ nynorsktrend

  Elevane på nynorskskulane i Tysvær kommune valde vekk nynorsk. No har kommunen klart å snu trenden.   I 2016 ville ingen foreldre ved skulane...

MEST LESE

Mållaget krev at nynorsken blir sikra i digitale læremiddel

Noregs Mållag krev at regjeringa sikrar nynorsken og sårbare nynorskelevar i den nye opplæringslova. Mellom anna meiner det digitale læremiddel på nynorsk...

Teater Vestland klare for storpremiere

31. oktober er det er duka for storpremiere på Teater Vestland. Stykket heiter «Frakt under havet», er skrive av Arthur Miller, og...

Graveprosjekt for lokalaviser skal undersøke sentraliseringa i Noreg

Landslaget for Lokalaviser (LLA), NRK og Senter for undersøkande journalistikk (Sujo) går saman om eit felles prosjekt der dei skal undersøke kvifor...

Kåringa av Årets nynorskkommune har tatt heilt av – over 75.000 har røysta

Hard kniving mellom Kvinnherad og Voss i toppen av den uoffisielle avrøysinga til Framtida.no. Kvinnherad leier førebels i den...