Fredsforskaren Johan Galtung har som ein av sine kjepphestar at me i vestleg tankesett for lett tenkjer anten – eller. Han meiner me ville få mykje att for å ha med oss både – og og korkje – eller.
Med utgangspunkt i desse ordpara har eg hug til å fundere litt over korleis me forstår lokalsamfunnsutviklinga, slik ho er både i Nord-Aurdal og i mange andre norske kommunar.
Nord-Aurdal er ein kommune med nær 6500 innbyggjarar midt i Valdres. I kommunen ligg byen og regionsenteret Fagernes, som har 5-årsjubileum som by 8. september!
Administrasjonssenteret i kommunen var tidlegare tettstaden Leira, nokre få kilometer sør for Fagernes. Dette endra seg då rådhuset vart bygt på Fagernes i 1979. Med andre ord: Det er anten Fagernes eller Leira som må vera administrasjonssenteret i kommunen! Eller er det det?
I tida sidan administrasjonssenteret vart flytt, har både Fagernes og Leira vakse kraftig. Sett utanfrå står dei fram som eit samanhengande tettbygt område med kvar sine kjernar. Ville tettstaden Leira, som oppstod ved Leiraelva, og tettstaden Fagernes, som oppstod på garden Nes, vore to tettstader om desse konsepta vart etablerte i dag?
Nei, seier næringslivskrefter på Leira. Dei meiner at Leira meir dekkjande kan nemnast som «Fagernes sør». Dette vekkjer ikkje like stor begeistring hjå alle i regionsenteret Fagernes. Båe partar byggjer på at me anten taler om Fagernes eller Leira, anten Fagernes skal omfatte Leira eller ikkje.
Korleis kjem me ut om me tenkjer både – og og korkje – eller? Om ein blir med på tanken om at dette samanhengande tettbygde området bør ha eit namn; ville ein kome lenger med å forlate tanken om at dette anten må vera Fagernes, eller så er det ikkje ein samanhengande tettstad?
Kva med å tenkje at det samanhengande tettbygde området omfattar både det tradisjonelle Fagernes og det tradisjonelle Leira, men korkje er Fagernes eller Leira? Kva med Leiranes – byen som strekkjer seg frå elva Leira til garden Nes? Neppe realistisk i eit tradisjonsrikt og tradisjonsbunde distrikt i Noreg, men verdt tankeeksperimentet!
Namnet skjemmer ingen, men namnet kan klargjera eller dekkje til når kommunen, fylkeskommunen, næringslivet og innbyggjarane skal forstå seg sjølv og kva som er ei rett utvikling for dei.
Til dømes er det kommunen sitt synspunkt at Fagernes og Leira bør sjåast under eitt i høve til tettstadsutvikling og arealdisponering. Motsetnaden til dette er fylkeskommunen, som har sett grenser for utviklinga av detaljhandel på Leira av omsyn til utviklinga på Fagernes.
Eit anna høgaktuelt eksempel er Nord-Aurdal barneskole. Han opnar i desse dagar til erstatning for alle dei tidlegare kommunale skulane. Skulen ligg på Fagernes, der Fagernes skole tidlegare låg. Men kommunen har medvite bestemt at dette korkje er Fagernes, Leira eller Aurdal skole, det er Nord-Aurdal barneskole! Dette markerer at det er ein skule for heile kommunen, som erstattar både Fagernes skole og dei andre skulane i kommunen.
Både – og og korkje – eller møter anten – eller også i kommunal planlegging!
Omar Dajani er rådmann i Nord-Aurdal kommune
