Heim Innspel Karl den store

Karl den store

Karl den store døydde for 1200 år sidan, 28. januar 814. Charlemagne, som han også blir kalla, blir gjerne rekna som grunnleggjaren av Europa.

Karl og Charles representerer den tyske/germanske og den franske varianten av namnet. Sidan ein ofte brukte latin som administrasjonsspråk i det tysk-romerske riket, finn ein også formene Carolus og Karolus.

På gammalnorsk tydde ordet «karl» rett og slett mann. I moderne norsk har ein framleis forma «kar» utan l og den assimilerte forma «kall», men med litt snevrare tyding. Og sjølv om mange gjerne vil tru at ordet «kjerring» har noko å gjere med kjær, er det rett og slett eit avleiing av karl, dvs. karl + ing, som blei til karling, kerling og til slutt til kjerring.

Karl den store var først konge for frankarane. I dag tenkjer ein jo gjerne på Frankrike i samband med ordet fran(s)k. Men det finst også eit område i dagens Tyskland som heiter Franken. Ordet «frank» tydde opphavleg berre fri og refererte til frie stammar (jf. «fri og frank»).

Seinare samla Karl den store det meste av dagens Europa i det tysk-romerske riket. Ordet «tysk» refererte då ikkje til dagens Tyskland, men rett og slett til dei germanske stammane som hadde andre språk enn dei folkegruppene som høyrde til dei romanske språka og andre språk. Ordet «tysk» er avleidd av germansk þjóð, som vi også har i gammalnorsk, og som tyder folk eller nasjon. Det gamle namnet på Sverige (Sveariket) var til dømes Svíþjóð.

Ordet «dutch», som er det engelske ordet for nederlandsk, er sjølvsagt det same som «tysk». Nederlandsk («dutch») og tysk («deutsch») er jo ikkje det same språket i dag, men det er variantar av germanske dialekter eller språk. Opphavleg blei dette omgrepet altså brukt for å referere til område der ein snakka germanske språk i staden for romanske eller andre språk.

«Germansk» kan jo då også vere ein litt uheldig term, sidan ordet «german» på engelsk berre refererer til moderne tysk. Det skal ikkje vere lett.

Karl den store har hatt ein stor påverknad på politikk, kultur, kristendom og språk i Europa. Interessant er også at den europeiske unionen starta rundt den same konstellasjonen med blant anna Tyskland og Frankrike. Enda meir interessant er kanskje at det finst dei, t.d. Heribert Illig, som meiner at Karl den store aldri har eksistert, og at nesten tre hundre år med europeisk historie er dikta opp – historie som historie. Men historia er i alle fall levande, på den eine eller andre måten.

NYNORSK INSPIRASJON

Språklova: Dette er dei viktige paragrafane for nynorskkommunane

Frå og med 1. januar 2022 er nynorsk og bokmål formelt jamstilte og likeverdige språk på alle samfunnsområde. Formålet med lova er...

Har kommunen din levert høyringssvar om ny opplæringslov?

Arbeidet med ny opplæringslov er svært viktig for nynorskelevane og nynorskkommunane. LNK oppmodar alle medlemskommunane sine om å setja tydelege krav til...

Nytt samarbeid skal styrka nynorsken i barnehagane

Pirion og Sunnfjord kulturskule har laga til ei digital kursrekkje som skal hjelpa til med å styrkja nynorskarbeidet i barnehagane.

Seks fine julebøker på nynorsk

Mange skular og barnehagar bruker adventstida til høgtlesing kvar dag. Her får du tips til fleire gode bøker på nynorsk med god...

Vil gi utviklingsstøtte til fleire nynorske produksjonar i Den kulturelle skulesekken

Kulturtanken, Seanse, Høgskulen i Volda og fleire fylkeskommunar samarbeider om å få meir nynorsk i Den kulturelle skulesekken i ei heilt ny...

Voss herad er Årets nynorskkommune: – Det same som verdsmeister i nynorsk

Kulturdepartementet heidrar Voss herad for klar og tydeleg informasjon på nynorsk under koronakrisa. – OL-og VM-medaljer har me i bøtter...

MEST LESE

Gratis boktips til nettsidene til bibliotek og skular

No kan du få siste bokmeldingar, bokomtalar og forfattarintervju frå Lesedigg.no direkte inn på nettsidene til biblioteket eller skulen din. I juni opna den nye...

125 årsjubileum for Tarjei Vesaas : – Kanskje den fremste litteraturen som er skriven i dette landet

Som tenåring gjekk Tore Renberg til lokalavisa for å kjøpe eit portrett av forfattaridolet sitt, medan kultur- og likestillingsminister Anette Trettebergstuen framleis sit med...

Språksjov-Linda vedgår: – Mange vil gjerne inn i skåpet mitt

Dette er det andre intervjuet i årets sommarserie. Mykje moro og mange bilete av den fargerike vossingen og sjefen for den populære...

Guri Vesaas får Storegutprisen under Litteraturdagane 2022

På Litteraturdagane i Vinje blir tidlegare redaktør i Det Norske Samlaget, Guri Vesaas, heidra med Storegutprisen. Ho får prisen spesielt for den...