Heim Innspel Kommunereforma og språk

Kommunereforma og språk

LESARBREV: Kva veit og kan rådmenn og politikarar i Romsdal?

Har du høyrt Regionrådet for Romsdal (ROR) uttale seg om språk, om teneste-og administrasjonsspråk i kommunane som sak i kommunereformdebatten? Neppe, endå språket er det viktigaste verktøyet rådmenn og folkevalde har. Og kanskje det som er sterkast knytt til eigen identitet. Språk og kultur – ja, det heng i hop.

For 80–100 år sidan vedtok folkevalde å skifte ut det gamle «bogsproget» med folkemålet. Romsdalingane innførte nynorsk i skule og kommunal styring. Det var å rette ryggen og oppgradere sitt eige heimemål. Det gav styrke og sjølvtillit i organisatorisk og politisk arbeid – og ein rik og mangfaldig litteratur vaks fram.

Men korleis har kommunane, parti og politikarar forvalta denne skriftkulturen? Ikkje alle stader like bra, dessverre og i seinare år truleg ein del skralare enn før.  Her er eit forbetringspotensial. To punkt: 1. Språket må fram som tema og ikkje usynleggjerast. 2. Kommunane og ROR har eit ansvar dei må bli seg bevisste. Og det er primært ordførarar og rådmenn som må ta grep.

Vil ev. kommunesamanslåingar få konsekvensar for språket til kommunane? Ja, det vil det etter alle solmerke kunne få. La meg ta nokre døme: Skulle t.d. Aukra (nyn.) og Midsund (nøytr.) gå saman, må teneste-og administrasjonsmålet  bli nynorsk. Noko anna ville vere rart og svært uheldig. (I Midsund er det no fleirtal for å gjeninnføre nynorsk!)

Går Vestnes (nyn.) og Rauma (nøytr.) saman burde au sterke argument tale for nynorsk sjølv om her kan bli eit friskt ordskifte. Gløym ikkje at Rauma har nynorsk i dei fleste skulekrinsane. Og med nytt kommunesenter i Måndalen…?!?

Kva så med Fræna og Eide – som mange meiner er sannsynlege samanslåingskandidatar? I Fræna har nynorsk rådd grunnen inntil nyleg, då høgrekameratane med litt «hjelp», gjorde kommunen språknøytral. Nordmørskommunen Eide er ein «raritet» i fylkessamanheng – som einaste bokmålskommunen. Bykommunane er nøytrale. Det er noko med å vere meir katolsk enn paven! Historia bak kan nok lokalhistorikar Jonny Lyngstad og språkvitar Ingvar M. Øien betre enn meg. Det kan ikkje bli anna enn nøytralt om ikkje H, Frp og Krf-utbrytarar i Fræna røystar for bokmål(!) Skulle ha teke seg ut, vil somme seie. Eller: Ta va fole!

Kva så med Romsdalshalvøya – kva det no måtte ende med – «Molde med moms» – som varaordføraren i Fræna har snakka om? Går Midsund, Aukra, Fræna og Eide i lag med Molde i ein storkommune, vil avgjort nynorsken kome under sterkt press. Skulle Nesset og Gjemnes kome til, vil nok ”nøytraliteten” lyse endå sterkare (les: bokmålet). Einast Sandøy seglar seg  sin eigen sjø om enn eit par øyar fattigare…

I det meste av si verketid har ROR hatt på lag like mange nynorskkommunar som nøytrale. Men har nynorsk hatt noko rom i organisasjonen? Eg er ikkje kjent med det. Det fortel mykje om språk og makt, om Molde og omlandet.

Kanskje på tide å sjå det heile med nye auge. Språk må ikkje forbli ei ikkje-sak i kommunal og regional samanheng. Kanskje har somme skjønt at språket au kan nyttast som argument den eine eller andre vegen. Men viktigare: Vonleg ser fleire at språkbruksplanar kan trygge lik bruk av både bokmål og nynorsk i språkdelte og nøytrale kommunar. T.d. i kommunar som Fræna, Nesset og Rauma der 45-50% av elevane har nynorsk som opplæringsmål i skulen. Det ville ha vore eit framsteg. Det kan politikarane gjere noko med.

NYNORSK INSPIRASJON

Seks fine julebøker på nynorsk

Mange skular og barnehagar bruker adventstida til høgtlesing kvar dag. Her får du tips til fleire gode bøker på nynorsk med god...

Vil gi utviklingsstøtte til fleire nynorske produksjonar i Den kulturelle skulesekken

Kulturtanken, Seanse, Høgskulen i Volda og fleire fylkeskommunar samarbeider om å få meir nynorsk i Den kulturelle skulesekken i ei heilt ny...

Voss herad er Årets nynorskkommune: – Det same som verdsmeister i nynorsk

Kulturdepartementet heidrar Voss herad for klar og tydeleg informasjon på nynorsk under koronakrisa. – OL-og VM-medaljer har me i bøtter...

Fem bibliotek kan bli nynorskfyrtårn

På landsmøtet i Noregs Mållag i helga lanserer direktør i Nynorsk kultursentrum Per Magnus Finnanger Sandsmark ei ny satsing på nynorskformidling i...

Tips til digital litteraturformidling på nynorsk

Kreativiteten i den digitale litteraturformidlinga blømer i desse koronatider! Utlånet av digitale bøker har auka dramatisk etter at biblioteka stengde. Her har me samla fleire tips...
Foto: Colourbox

Her finn du digitale skuleressursar på nynorsk

Her får du hjelp til å finna digitale ressursar på nynorsk til bruk i skulen. Stengde skular og digital heimeskule viser kor viktig det...

MEST LESE

Ålesund. Foto: Eplemoser/Wikimedia Commons/CC BY-SA 4.0

Ålesund blir medlem av LNK

Noregs største nynorskkommune har meldt seg inn i Landssamanslutninga av nynorskkommunar. – Det er naturleg å gå inn i...

Historisk eksamenspris blir til skrivekonkurranse for ungdom

Fridthiov Oos’ pris har blitt delt ut i over 100 år, og går normalt til dei beste eksamenssvara i nynorsk. Men på...

Eit godt digitalt år for Nynorsk kultursentrum

I 2020 var det for første gong over 800.000 besøk på nettsidene til Nynorsk kultursentrum. – Eg er glad...

Slepper Tor Jonsson-samling med tidlegare upubliserte dikt

Torsdag er det 70 år sidan diktaren og essayisten Tor Jonsson gjekk ut av tida. Forlaget Samlaget nyutgir i det høvet ei...